Hier verschijnt elke dag een tip van een Hardhoofd-redactielid. Ze raden je aan om iets te eten, te lezen, te voelen, te luisteren, te betasten of te zien. Volg ze op en word weer gelukkig, zoals vroeger. Vandaag: stand-up comedy, een onbegrepen kunstvorm. LEES MEER" /> Hier verschijnt elke dag een tip van een Hardhoofd-redactielid. Ze raden je aan om iets te eten, te lezen, te voelen, te luisteren, te betasten of te zien. Volg ze op en word weer gelukkig, zoals vroeger. Vandaag: stand-up comedy, een onbegrepen kunstvorm. LEES MEER" />
nieuwsbrief
Asset 14

Stand-up comedy

richard-pryor

Mail

Richard Pryor

Mensen reageren altijd hetzelfde als ik zeg dat ik aan stand-up comedy doe: “Wauw, dat zou ik nooit durven!” Maar natuurlijk is stand-up comedy niet een kwestie van durven, zoals bungeejumpen of insecten eten of naakt over straat rennen. Het is niet zo dat comedians na elk optreden giechelend van het podium rennen en tegen hun vrienden zeggen: “Oh jezus, zag je dat? Ik heb het gedaan! En het voelde gááf!” Stand-up comedy heeft niets met durven te maken, maar met moeten. Mensen lijken wel eens te vergeten dat het een kunstvorm is, in plaats van een onderdeel van “Try Before You Die”.

Wat is stand-up comedy? De comedian wordt aangekondigd door de MC (de host van de avond), pakt de microfoon en vertelt de mensen in het café tien minuten lang verhalen waar ze (als het goed is) om moeten lachen. Die verhalen zijn vaak persoonlijk, soms absurd, maar er wordt in elk geval zo min mogelijk geacteerd. Op het moment dat het publiek voelt dat iets niet echt is, niet in het moment ontstaat, dan is het optreden mislukt en kan de comedian inpakken. Terwijl hij natuurlijk wel degelijk iets heeft voorbereidt; het is die illusie, die spanning die stand-up comedy zo ongelofelijk bijzonder maakt. Geen optreden is hetzelfde: elke keer bepaalt de zaal, de MC, de volgorde en natuurlijk de comedian waar de minieme nuances liggen. Je kunt getuige zijn van een briljant, uniek moment. Stand-up comedy is, anders dan het theatraal omlijste cabaret, rauw en in-your-face.

Stand-up comedy wordt vaak in een adem genoemd met jazz. Het is vaak gezegd dat de twee de enige originele Amerikaanse kunstuitingen zijn. Ze bedienen zich van dezelfde technieken: zowel stand-up comedians als jazzmuzikanten improviseren op een vaststaand thema. Bij beide disciplines is het ‘live’-element ook essentieel: vanuit de basis (in het geval van de jazz de muzikant met zijn instrument, bij stand-up comedy de verteller met zijn verhalen) moet de performer zich in een directe confrontatie met het publiek zien te redden. Dit levert de meest originele en prachtige momenten op, maar mensen kunnen ook totaal door de mand vallen. Bovendien vindt het vaak plaats in rokerige kelders.

Maar nog steeds bestaan er in Nederland grote misvattingen over stand-up comedy. Het wordt geassocieerd met durven, Moppentoppers, 'lekker lachen' of de slechte comedians op Youtube en Comedy Central. Richard Pryor, de legendarische Amerikaanse comedian, is hier alleen bekend van zijn slechte komediefilms. Het fenomeen kent dan ook nog een korte Nederlandse geschiedenis.

Raoul Heertje introduceerde stand-up comedy begin jaren ’90 in Nederland, terwijl het in Amerika en Engeland al jaren een belangrijke subcultuur was. Hij begon een gezelschap genaamd Comedytrain en een club die zijn definitieve locatie in een kelder onder het Amsterdamse Hilton Hotel vond. Theo Maassen, Hans Teeuwen, Jan Jaap van der Wal, Najib Amhali, allemaal begonnen ze daar met grappen maken. Toomler is het kloppende hart van de Nederlandse stand-up en ook de cabaretwereld. Het is een legendarische plek, waar elke week helden worden geboren om een avond later weer ten onder te gaan. Hier kun je, als je geluk hebt, de romantiek van stand-up comedy live meemaken.

En zeg na afloop niet: “Wat knap dat ze het durven”, maar: “Wat fijn dat het er is.”

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer