Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." /> Krakkemikkige opnames zijn een bewuste keuze in de hedendaagse popmuziek." />
nieuwsbrief
Asset 14

Lo-fi

Mail

Eén van de sleutelwoorden in de studie van populaire muziek is ongetwijfeld authenticiteit. Van Madonna tot Tom Waits en van Robbie Williams tot The Strokes is de noodzaak om linksom of rechtsom de authenticiteit van de artiest en zijn werk te bevestigen cruciaal in de relatie tussen popmuzikanten en hun publiek. Ik heb in dat kader de laatste tijd het één en ander geschreven over het fenomeen ‘lo-fi’: een genre dat sinds de jaren ‘80 een positie heeft verworven in undergroundkringen. Eigenlijk is het niet echt een genre, eerder een esthetisch fenomeen: een type geluid of liever gezegd een manier van opname. Lo-fi artiesten gebruiken met opzet eenvoudige, vaak minderwaardige opnametechnieken, waardoor hun muziek slecht, rommelig en amateuristisch klinkt.

In eerste instantie kwamen lo-fi opnames voornamelijk voort uit gebrek aan geld en mogelijkheden om professioneel, ‘hi-fi,’ op te nemen; het fenomeen is echter pas echt interessant op het moment dat geld geen, of een veel kleinere, rol gaat spelen, zoals bij artiesten die hun muziek lo-fi blijven opnemen en uitbrengen, zelfs nadat ze de (financiële) mogelijkheid krijgen betere opnames te maken. Tegenwoordig zijn (digitale) opnametechnologieën steeds minder duur en is het mogelijk om met een relatief kleine investering tamelijk professioneel klinkende opnames te maken. Dat betekent dat lo-fi bijna altijd een bewuste keuze is en onderdeel van het artistieke product – onderdeel van de muziek. De luisteraar moet niet door het gekraak of de slechte opname ‘heen luisteren,’ om het ‘eigenlijke’ liedje te horen, maar de ‘slechte’ opname is integraal onderdeel van de muziek. Het is er niet voor niets. Luister bijvoorbeeld eens naar de eerste platen van Devendra Banhart of CocoRosie, naar de inmiddels ter ziele gegane Canadese band The Unicorns of naar ‘The Headphone Masterpiece’ van Cody Chesnutt en je hoort dat de krakkemikkige opname bijdraagt aan de ziel van de muziek.

Dergelijke keuzes in productie zijn niet triviaal. De gemiddelde muziekliefhebber heeft er ongetwijfeld een stevige mening over als er productioneel iets schort aan een nummer of album (‘te gladjes,’ ‘te zacht,’ ‘te weinig drum’ etc.), maar van de complexiteit en het doorslaggevende belang van muziekproductie voor het muzikale eindresultaat zijn relatief weinig mensen zich bewust. De keuze om lo-fi op te nemen zegt iets fundamenteels over de muzikanten, het genre, de luisteraars, de beleving en impact van de muziek en het is overduidelijke een strategie om (de suggestie van) authenticiteit te creëren en te benadrukken.

Over de mogelijke betekenis van lo-fi valt dan ook veel te zeggen. Het richt zich tegen de heersende mores van de gladgestreken producties in de top veertig en is, net als veel andere muziek waar 'noise' (ruis) een prominente factor is, gestoeld op een ideologie van imperfectie en technologisch falen. De muziek is ‘echt,’ want niet opgenomen met foefjes en uitgebreid bewerkt en aangepast. Door (op het eerste gehoor) geen of weinig gebruik te maken van studiotechniek, wordt onderstreept dat de muzikant zich alleen beroept op zijn eigen capaciteiten. Lo-fi-muzikanten reflecteren zo bewust op het feit dat hun muziek is opgenomen, dat het een reproductie is, en nemen niet hun toevlucht tot de trukendoos van digitale productiemiddelen die een man alleen in zijn kamer kunnen laten klinken als een band in een stadion.

Hoewel het tegendeel logischer zou zijn, brengt de ruis op een lo-fi opname de muzikant misschien zelfs wel dichter bij de luisteraar dan dat bij een glad geproduceerd exemplaar het geval is. Je zou kunnen zeggen dat de ruis de auditieve ‘ruimte’ tussen de muzikant en de luisteraar ‘vult.’ Hoewel het minder levensecht klinkt dan een hi-fi opname die overkomt alsof de muzikant daadwerkelijk naast je zit, roept een lo-fi opname van een man alleen in zijn kamer met een gitaar eerder het gevoel op dat je als het ware bij de daadwerkelijke opname naar binnen gluurt. Lo-fi komt daarom op veel luisteraars over als menselijker en warmer. Het getuigd van een zekere nostalgie naar een tijd van oude, krakerige grammofoonplaten en dunne, iele opnames.

Maar, men moet niet vergeten dat het ook hier uiteindelijk om een soort bedrog gaat, zoals alle muziekproductie dat is. Een opname is nooit hetzelfde als aanwezigheid bij een concert. En, laten we eerlijk zijn, bij een concert kan theoretisch gezien ook al zoveel geknutseld worden, dat de authenticiteitwaarde daarvan ook in twijfel kan worden getrokken. Maar het gaat natuurlijk helemaal niet om de vraag hoe echt het daadwerkelijk is, maar om hoe echt/authentiek het overkomt. Lo-fi is één van de vele mogelijke strategieën om authenticiteit te benadrukken: echt, eerlijk, ongekunsteld – zoals vroeger. Ondertussen hebben sommige aspecten van lo-fi zich dan ook stevig genesteld in de mainstream en zijn er, zoals componist en musicoloog Stan Link schrijft, zeer veel ‘high-tech’ middelen om een prima, hi-fi, opname toch ‘lo-fi’ te laten klinken. Het verschil tussen hi-fi en lo-fi vervaagt op deze manier steeds meer, wat laat zien hoe doorslaggevend muziekproductie is in het construeren van het perfecte – ook al is dat juist het imperfecte – geluid, met de juiste betekenis gerelateerd aan het juiste genre appellerend aan de juiste doelgroep.

- Een (academisch) paper van mijn hand over het onderwerp lo-fi is hier te downloaden -

Melle Kromhout

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer