nieuwsbrief
Asset 14

Katoen, beeldruis en White Walkers

Zijn jonge beeldend kunstenaars in tijden van Facebooknarcisme alleen bezig met hun particuliere beslommeringen? Ron Vaessen bezoekt de expositie ‘Best of Graduates 2017’ in galerie Ron Mandos in Amsterdam en ziet een nieuwe lichting die zich, bewust of onbewust, verhoudt tot de vragen van deze tijd.

Mail

Op een grijs televisietoestel trapt een jonge vrouw een gele basketbal door een stad van lijnen. Lijnen van deurstijlen, verkeerspylonnen, zebrapaden, autowegen en de tegels in voetpaden en muren. Zelf is Pip Passchier (Willem de Kooning Academie, Rotterdam), de kunstenaar, gekleed in stof dat is doorkliefd met dezelfde kleurrijke lijnen als op het werk Offside I dat aan de muur hangt. Een basketbalveld van boven gezien in 2D. Wat zien we? Wat doet ze? Wat betekent het, waarom, waarom?

Het zijn vragen waar je als bezoeker van een expositie al snel over struikelt, waarna je verward de uitgang zoekt. Bij ‘Best of Graduates 2017’ hoef je je niet over te geven aan die impuls. Er is in principe geen inhoudelijke lijn in de werken van de zeventien kunstenaars en dat is niet imponerend, maar juist uitnodigend. Als je iets echt niet begrijpt, loop je gewoon naar het volgende werk.

Thematisch is er wel een lijn, stelt het persbericht. De werken blijven vooral dicht bij de persoonlijke ervaring, emoties en observaties van de kunstenaars. Dit zou de afwezigheid van complexe politieke vraagstukken verklaren.

Ga ik me vergapen aan navelstaarderige kunst of zal ik toch engagement bespeuren? Met deze vragen sluip ik de galerie binnen. Ik wil weten wat jonge kunstenaars, niet veel jonger dan ikzelf, maken. Zijn ze in tijden van Facebooknarcisme en de ‘B.V. IK’ alleen bezig met hun particuliere beslommeringen, zoals jongere generaties wordt verweten? Dat vind ik moeilijk om te geloven: het is ook de tijd van het verzet tegen ongelijke behandeling, de bio- en kledingindustrie. Wat zien we bij jonge kunstenaars terug van de grote en de kleine wereld?

Vytautas Kumža, Lisa, Ink-jet print on Hahnemühle, 50 x 40 cm, 2017

Er is in ieder geval genoeg te zien dat de verbeelding prikkelt. Bij Vytautas Kumža (Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam) bijvoorbeeld, die kleine ongelukjes opriep en zich liet verrassen door de uitkomst. Dit resulteerde in fotografische beelden waar mensen in elkaar overvloeien of elkaar afsnijden. We zien niet één keer een ‘heel’ mens maar delen van verschillende mensen. Een hand en een hoofd, een lichaam en een onderlichaam.

Het langst kijk ik naar een man in rode trui met zwarte haren, van opzij gefotografeerd. Hij heeft wel een rechteroor maar geen gezicht. De foto is uitgesneden in de vorm van een vrouwenlichaam dat is afgezet tegen een andere achtergrondfoto. Zijn haardos lijkt een andere kant uit te kijken dan het lichaam. Het werk representeert volgens Kumža de clichés in de commerciële fotografie en mij doet het onmiddellijk denken aan de theorie van Arthur Schopenhauer over het menselijk karakter. We kennen onszelf slecht en daardoor zijn we, laat dit beeld zien, maar delen van mensen. Hoe erg is dat en in hoeverre kan je als mens nog groeien, letterlijk groeien? Het zijn vragen die ik zelf oproep en mag beantwoorden.

Arthur Boer & Boris Smeenk, Epoch - Decoding Meaning, Deep Learning Computer in plexiglas huls op tegel, 45 x 40 cm , 2017

Esmeé van den Akker (ArtEZ, Arnhem) propt een zwarte sok in haar mond, die eerder nog om haar arm was gewikkeld. Het filmpje maakte ze om een persoonlijke kwestie af te sluiten – ze zegt er niet bij welke – en ze mijmert in de catalogus van de tentoonstelling dat haar arm in die sok een leven van zichzelf lijkt te hebben. Daarmee werpt ze een interessante vraag op. Er wordt ons al zo lang verteld dat wij onze hersenen zijn, is de tijd niet eens gekomen om de rol van onze handen te overwegen? Het zijn die krachtige kootjes die ons in de wereld bestendigen als grote (her)vormers van de materie.

Er zitten hedendaagse en persoonlijke kwesties, van kunstenaar én toeschouwer, verborgen in de werken. EGO van Joris Strouken (AKI ArtEZ, Enschede) belichaamt dat nog het meest. Op veelkleurig gelijnd katoen zien we een naakt, gedrongen mannetje. Het drie-letterige titelwoord is in het katoen gekrast, over het hoofd heen. De roze lijn die over de voeten loopt vervormt tot een slipper, wat niets minder lijkt dan een metafoor voor het verstrikt zijn in de katoen die hij maakt voor ons, welgeklede Westeriosi.

Toch wel een onthutsende realisatie, als ik me heb ontworsteld aan die indringende ervaring: Strouken gebruikt gewoon vaker katoen als ondergrond voor werken. EGO zag hij als zelfportret waarin hij experimenteerde met een lichaam dat zowel oud als jong kan zijn. Maar zelfs als hij bewust of onbewust geen tel bezig was met kinderarbeiders – ik zie het, het is er ook.

De beeldruis van Arthur Boer & Boris Smeenk. Titel: Textile 1, Textiel, inkt, 300 x 90 cm, 2017

Het persbericht schrijft de politieke onderwerpen in deze kunstwerken af, toch durf ik te beweren dat de grote vragen van onze tijd hier worden aangepakt. Ik noemde al het doek van Strouken, maar veel duidelijker nog is dit in de werken van Sam Hersbach en het kunstenaarsduo Arthur Boer en Boris Smeenk.

Sam Hersbach (HKU, Utrecht) toont ons de primitieve mens die zichzelf in oorverdovende stilte leert kennen in de oerwouden van de geschiedenis. Wat is er politieker dan de opkomst van de mens en de daarmee gepaard gaande vernietiging van de rest? In een werk toont hij een man met twee paar stippen op het lijf. De titel –tijdelijk zonder titel-2 resoneert door Hersbach’ andere werken heen: doen geweld en ontdekkingen van onze vroegste voorouders ertoe, telt een ervaring als je er nog geen woord voor hebt? Wanneer zijn ogen ogen en tepels tepels, in plaats van gewoon stippen op het lijf? Misschien stelde hij deze vragen niet maar hij schrijft nota bene zelf: 'I do not desire to be a total thought dictator. The one to one relation between the viewer and the painting is upmost important, and my view on the painting is not the absolute truth'.

Martin Brandt, Untitled 3, gemengde techniek, 2017

Lekker actueel is het werk van Arthur Boer en Boris Smeenk (Willem de Kooning Academie, Rotterdam). Zij stellen big data en Artificiële Intelligentie aan de kaak. Het kunstenaarsduo bouwde een supercomputer en voerde die plaatjes van Instagram, via onder andere de hashtags #beauty en #selfie. Wat ziet zo’n computer eigenlijk? Aan de muur hangt in drie lange stroken het beeld dat dit wonder van de moderne technologie van onze tijd heeft: een vaag allegaartje van uitgesmeerde beeldruis, af en toe een schim van een menselijk gezicht en op één doek steeds hetzelfde paar ogen. Als je ergens nog hoopte dat zo’n intelligentie rekening met ons gaat houden, dat computers onze levens nog meer gaan verbeteren, dan is je hoop bij dezen uitgeveegd. Zelfs een goedwillende superintelligentie kan alleen maar fouten maken, als die als een zeer slechtziende zonder wandelstok overal tegenop botst.

Fascinerend is dat ze de computer zelf hebben neergezet in plexiglas, waarvoor je het beste even door de hurken gaat. Het concrete en materiele overheerst. De ventilatoren, de gekleurde draadjes en componenten van plastic en ijzer. Je kan het ding zo optillen. Is dit het grote gevaar dat de mensheid gaat overvleugelen? En als wij onze hersenen zijn, is een computer dan zijn chips en als het zelfbewust wordt, heeft het dan een ziel waarmee het kan ontsnappen aan silicium en USB 3.1, terwijl wijzelf zijn vastgeklonken aan de aloude bouwstenen van bot en vlees?

Martin Brandt, Untitled 5, gemengde techniek, 180 x 100 x 40 cm, 2017

Nog ééntje dan. Op weg naar de uitgang loop je op tegen het apocalyptische werk van Martin Brandt (Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam). Er staan fusten op de grond met vervuild water met spierwitte konijntjes eromheen en er ligt een paar zwarte slippers. Mooi is het zilveren vlies aan de muur getiteld Untitled 5, met een thermometer ervoor op 80 Fahrenheit. 26,5 Celsius. We zien hier dus klimaatverandering, wat toevallig ook de metafoor schijnt te zijn die de White Walkers in HBO’s Game of Thrones vertegenwoordigen. Hoewel, is het toeval? Kijk er eens goed naar: Brandts werk is niet alleen een hoge muur van verwilderd ijs, het is tegelijkertijd een monster van kou dat ons met zijn blauwe gloed door de kieren heen aangaapt als The Night King dat al zeven seizoenen doet. En wij, karakters en kijkers, ondertussen maar hopen dat onze al te menselijke verlangens worden vervuld. Draken, kastelen. Wraak!

Wat is deze expositie een feestje van de associatie. Als je niets van een werk begrijpt kan je het navragen bij de gastvrouw. Vooral moet je zelf durven kijken, denken en ervaren. Wie beweert dat jonge kunstenaars zich niet bezighouden met complexe politieke vraagstukken kijkt mogelijk goed volgens het boekje, maar ziet niet het hele plaatje. Zelfs als ze het zelf niet doorhebben, verhouden deze kunstenaars zich tot de wereld. Dat stemt, in tegenstelling tot de wanhoop die uit sommige werken oprijst als een spookbeeld, hoopvol.

De expositie ‘Best of Graduates 2017’ is nog tot en met 2 september te zien in galerie Ron Mandos, Amsterdam, geopend van woensdag t/m zaterdag van 12.00 tot 18.00u. www.ronmandos.nl

Ron Vaessen (1987) is wetenschapsjournalist en zint op een debuutnovelle.

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer