nieuwsbrief
Asset 14

Het verlangen om (aan) te raken

Het verlangen om (aan) te raken 1

Miss! Selfie?! Drie gehoofddoekte pubermeisjes kijken me verlegen lachend aan, hun smartphones vastberaden in de hand. We staan op een van de drukste pleinen van Jakarta, ik voel me een vieze, bezwete toerist, en als een van de weinige witte lange mensen hier word ik sowieso al genoeg aangestaard. Toch haal ik lachend mijn schouders op en zet mijn tas op de grond. Een uitgebreide fotoshoot volgt: eerst met z’n eerst met z’n vieren, dan ieder meisje alleen met mij. Een jonger broertje dat van een afstandje heeft staan kijken durft zich er uiteindelijk ook in te mengen, en als moeder even later met een kinderwagen verschijnt, volgen nog eindeloos veel ongemakkelijke portretten van mij met baby. Bij gebrek aan een gemeenschappelijke taal blijken foto’s een effectief middel om toch iets meer dan een glimlach uit te wisselen met die rare, uit de kluiten gewassen witte mensen.

Mail

Fotografie als uitnodiging tot contact. Het is een idee dat ik niet had verwacht aan te treffen op de Unseen Photo Fair, maar dat in de marges overal opdook. De opzet van de beurs, die ieder jaar eind september neerstrijkt in de Westergasfabriek in Amsterdam, is aan de ene kant commercieel: galeries uit de hele wereld tonen er hun collectie aan rijke verzamelaars en aan musea. Dit levert veel witte muren op met saaie, dure plaatjes voor boven de bank, maar ook exposities met interessant werk van kunstenaars en fotografen als Jennifer Tee, Scarlett Hooft Graafland en Navid Nuur. Toch is het allemaal wel heel veilig en gelikt: met je glas prosecco in de hand kijken naar mooie plaatjes, of naar plaatjes die zodanig bevestigd zijn als kunst dat ze ook lelijk mogen zijn. White walls, designer dresses. In de hoofdexposities is weinig ruimte voor nieuwe, spannende ideeën over fotografie; wat het is, wat het zou kunnen zijn. Maar in de programma’s rondom die exposities is die ruimte er des te meer.

Goede gesprekken
Zo is er ‘Making Memeries’, een reizende tentoonstelling met bijbehorend programma door Bruno Ceschel, directeur van fotografieplatform Self Publish, Be Happy, en kunstenaar Lucas Blalock. Het uitgangspunt is de veranderende rol van fotografie in het alledaagse leven: waar vroeger fotografie vroeger vooral diende als een middel om de tijd te bevriezen en herinneringen vast te leggen in print, bevinden we ons tegenwoordig in een wereld waar het maken en uitwisselen van vluchtige, efemere beelden centraal staat. Hoe gaan hedendaagse fotografen hiermee om?

De expositie bestaat uit acht enorme fotopanelen, die in een achthoek zijn opgesteld. Binnen in die achthoek vinden programma’s plaats die de grenzen tussen fotografie en performance, tussen verstilde van fotografie en het beweeglijke, lichamelijke of intermenselijke van theater, opzoeken. Een mooi voorbeeld daarvan is 'The Clinic', waar je als bezoeker vijftien minuten in gesprek gaat met een fotograaf, filosoof of psycholoog, over een foto die je zelf hebt gemaakt. Vooral over de foto dus, dacht ik. Maar voor ik het wist hoorde ik mezelf vertellen waarom ik van rotsklauteren hou en waarom ik bang ben voor niets doen.

unseen-photo-fair-2016-almicheal-fraay-1

Wereldbeelden samenbrengen
Ook bij de installatie van 8 BALL Zines, een project geïnitieerd door Lele Saveri, staat het idee van ontmoeting centraal. De New Yorkse fotograaf vroeg 41 fotografen uit 19 verschillende landen, verspreid over 4 werelddelen, om foto’s in te sturen, die hij per inzending verwerkte in een ‘zine’; een boekje van gefotokopieerde en aan elkaar geniete A4'tjes. Het oogt op het eerste gezicht wat amateuristisch, maar de boekjes zijn stuk voor stuk zorgvuldig samengesteld, en ook in deze kwaliteit zijn de foto’s sprekend genoeg. Zo zijn er de portretten van de Ugandees-Keniaanse fotograaf Richard Lokiden Wani, die inwoners van zijn geboortedorp portretteert zoals zij graag geportretteerd willen worden. Een dokter nonchalant leunend op het bordje van zijn praktijk, een vrouw staand in een maïsveld in een zondagse jurk met bijpassende tas, of een man voor zijn gloednieuwe, met slingers behangen auto. Of de foto’s van Yang Seungwoo, die jarenlang werkte voor de Yakuza, de Japanse maffia, en deze wereld op indringende wijze in beeld brengt. Stuk voor stuk openen de boekjes een wereld, en in de installatie van 8 BALL ZINES hangen ze in een ruitvorm gerangschikt aan de muur; verschillend, maar allemaal gelijk.

Het idee voor dit project, vertelt Saveri – gemillimeterd bruin haar, armen vol tatoeages en vriendelijk twinkelende bruine ogen – ontstond toen de vluchtelingencrisis op haar hoogtepunt was: ‘Het vreemde, buitenlandse, werd om me heen telkens als een bedreiging afgeschilderd, iets dat je met muren buiten moet houden.’ Als antwoord daarop zocht hij naar een manier om verschillende visies, afkomstig uit verschillende delen van de wereld, samen te brengen, via een medium dat altijd heeft gestaan voor vrije expressie en verspreiding van informatie. Het mooie aan zines is immers het open en onafhankelijke karakter ervan: zelfgemaakte, gefotokopieerde boekjes zijn sinds de jaren ’70 een middel geweest voor underground dichters, schrijvers, activisten, en kunstenaars om hun ideeën uit te drukken en op een goedkope manier te verspreiden, zonder tussenkomst van uitgevers en galeries. Dat toegankelijke karakter straalt ook van de installatie van 8 BALL Zines af: bezoekers kunnen zelf een exemplaar van de boekjes meenemen, tegen een symbolische prijs van een euro per stuk.

Afstand en intimiteit
Fotografie is van oorsprong een afstandelijk medium. De fotograaf bekijkt de wereld vanachter een lens, veilig, verscholen. Zelfs wanneer je de meest intieme scènes fotografeert, is er altijd nog dat apparaat waarachter je jezelf onkwetsbaar kunt wanen. Er staat niets op het spel; jij zelf blijft buiten beeld. Ook als bezoeker van een fotografietentoonstelling staat er weinig op het spel; er is een glazen wand tussen jezelf en de wereld die op de foto’s wordt afgebeeld. Een beeld kan je raken, aangrijpen, je kunt er misselijk van worden, maar je kunt er ook van weglopen, je blik afwenden. Nooit komt iets echt dichtbij, je wordt geraakt, maar nooit aangeraakt. De wand is er altijd.

Juist moderne verschijnselen als de smartphone, die ons tot narcistische eikels zouden maken, hebben daar verandering in gebracht.

'Fotografie is geen eenrichtingsverkeer meer'

Zoiets banaals als mijn verzameling vakantieselfies laat dat al zien: een paar jaar geleden verschool ik me als toerist nog achter een dikke spiegelreflexcamera terwijl ik exotische derdewereldtaferelen fotografeerde, nu was ik overal waar ik ging zelf ineens het exotische object. Met alle ongemakkelijkheid en kwetsbaarheid die daarbij hoort. Fotografie is geen eenrichtingsverkeer meer, maar iets waar iedereen toegang toe heeft, waarmee je verschillende perspectieven op de wereld kunt openen en met elkaar in contact kunt brengen. Een aanleiding voor een ontmoeting, of een gesprek. Dat deze ontwikkelingen hun weg naar de fotografie met een grote F vinden, wordt duidelijk in de marges van Unseen, in projecten die ontstaan zijn vanuit het verlangen om te ontmoeten, om aan te raken. Tussen de witte muren vol mooie plaatjes wordt de wand daar soms, heel even, vloeibaar.

Beeld:
Unseen Photo Fair, 2016 © Iris Duvekot 1-9
Unseen Photo Fair 2016 © Almicheal Fraay 1-2

Sarah van Binsbergen is Hard//hoofdredacteur, antropoloog, journalist. // sarah@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer