Asset 14

Het origineel bedekken

De cover: het sneue familielid in de popmuziek. Even vaak verguisd als bejubeld. Zoals iemands boekenkast iets zegt over zijn of haar smaak, vertellen covers iets over de invloeden en voorkeuren van een artiest. In een geslaagde cover verandert de kleur en betekenis van een nummer en wordt vrolijk ineens triest, oppervlakkig indringend en stampend ineens dansbaar. In een drieluik proeft Hardhoofd van het muzikale fenomeen dat coveren is. In deel I werpt Melle een korte blik op de muziekgeschiedenis van originaliteit, om meer te weten te komen over covers in de hedendaagse popcultuur: c’est le ton qui fait la musique.

De geschiedenis van het origineel

Het idee van de ‘cover’ is afhankelijk van het idee van het ‘origineel’, een bij uitstek Romantisch begrip dat uitgaat van een individuele auteur als schepper en eigenaar van een werk. Dit idee komt in de loop van de achttiende eeuw op en wordt in de negentiende eeuw een belangrijke pijler van ons kunstbegrip. Voor die tijd was auteurschap veel minder rigide dan wij gewend zijn. Het was dan ook niet ongebruikelijk dat componisten elkaars werk kopieerden, niet in de laatste plaats omdat het overschrijven van andermans werk een goede manier is om dat werk te bestuderen en te analyseren.

Dit soort praktijken wordt minder gangbaar met de invoering van auteursrecht en grotere verspreiding van bladmuziek in de loop van achttiende eeuw. Die ontwikkeling wordt in de negentiende eeuw versterkt door de overheersende ideologie van originaliteit, genialiteit en god-given individueel talent. De kunstenaar wordt omgevormd van een ambachtsman tot een unieke, scheppende geest.

Illustratie: Aart-Jan Venema

De hedendaagse popmuziek kent in eerste instantie een andere aanvliegroute: de vooroorlogse populaire muziek was een smeltpot van diverse soorten volks-, show en vermaaksmuziek, die vooral aan populariteit won sinds de uitvinding en snelle verspreiding van opnames. Door gebrek aan wetgeving over auteursrecht voor uitvoerenden profiteerden in eerste instantie hoofdzakelijk uitgevers (van bladmuziek), platenmaatschappijen en componisten van dit succes. Op de beroemde “Tin Pan Alley” werkten in de jaren '20 en '30 honderden songwriters in loondienst aan het aan de lopende band schrijven van hits. De artiest was – net zoals de ‘ster’ in de opkomende filmindustrie – meer een vehikel om de verkoop te stimuleren, dan een oorspronkelijk kunstenaar in de Romantische zin van het woord.

"If I could find a white man who had the Negro sound and the Negro feel, I could make a billion dollars."

De gelijktijdig opkomende jazzmuziek vormde hierop een belangrijke uitzondering, omdat uitvoerende en componist veelal één en dezelfde persoon waren en er überhaupt geen bladmuziek aan het compositieproces te pas kwam. Juist de wisselwerking tussen de jazz-, blues- en rhythm and blues-muziek van zwart Amerika enerzijds en de populaire muziekcultuur in Europa en blank Amerika anderzijds legde de basis voor naoorlogse popmuziek. Die basis ligt besloten in de, om vanzelfsprekende redenen controversiële, uitspraak van Sam Phillips, eigenaar van de Sun Studio’s en ontdekker van Elvis: "If I could find a white man who had the Negro sound and the Negro feel, I could make a billion dollars." Want zo geschiedde: met Elvis’ ‘covers’ van de ‘negro sound’ was de eerste superster van de moderne popmuziek geboren.

Een superster die echter nog altijd niet zijn eigen nummers schreef. Ook Elvis vertolkte, in de traditie van Tin Pan Alley, nummers die anderen voor hem schreven. De moderne popmuziek wordt pas echt geboren op het moment dat The Beatles, in eerste instantie niet meer dan een uitstekende coverband van datzelfde Amerikaanse materiaal, de wereld veroveren met materiaal dat zij niet alleen uitvoerden, maar ook zelf schreven en later zelfs mede produceerden. Bestond hun eerste album nog voor bijna de helft uit covers, de hitsingles waren vanaf het eerste begin nummers die Lennon en McCartney zelf geschreven hadden. Het originele liedje kwam centraal te staan en het Romantische idee van de scheppende kunstenaar deed definitief zijn intrede in de Westerse popmuziek.

'Comfortably Numb' van Pink Floyd, gecoverd door Scissor Sisters.

Het geluid omgegooid

Maar popmuziek was en is iets fundamenteel anders dan de Westerse kunstmuziek. Ik schreef daar al eerder uitgebreid over in dit artikel: waar klassieke, gecomponeerde muziek gebaseerd is op het idee van muzieknotatie en dus op een abstracte weergave van ingewikkelde muzikale ideeën, is moderne popmuziek ontstaan op basis van de mogelijkheid om geluid op te nemen. In plaats van originele en complexe muzikale ideeën, staat het begrip 'sound' centraal. Los van vlotte koppen, een scherpe tong, begenadigd en kundig songwritersschap en het voordeel van de opkomende televisie, was het vooral de vernieuwende, eigen ‘sound’ van The Beatles die hen groot succes bezorgde.

Een geslaagde cover moet daarom voldoen aan één van twee mogelijke voorwaarden: of de cover betoont eer aan de invloeden van de artiest of band in kwestie, bevestigt daarmee een traditie, en legitimeert zo – als het goed is – de status van de band zelf. Een dergelijk cover blijft vaak relatief dicht bij het origineel: het is immers een eerbetoon. De tweede optie is gangbaarder en interessanter: artiesten die zich een nummer toe-eigenen door er een eigen draai aan mee te geven. Omdat popmuziek het niet moet hebben van complexe structuren, grote vormen en minutieus uitgewerkte patronen, eigent een popmuzikant zich een nummer toe door middel van zijn specifieke, herkenbare eigen 'sound.'

Akkoorden, melodie en ritme blijven vaak min of meer hetzelfde, of berusten in ieder geval op dezelfde muzikale basis, maar de feitelijke uitwerking verschilt – harde gitaren worden toegevoegd of juist weggelaten, een beat doet zijn intrede of juist niet, het tempo wordt vertraagd of versneld, een ritme verandert, de gruizige sound van het origineel wordt vervangen door een glanzende productie, of andersom. Op die manier is het gelegitimeerd om het werk van een ander te spelen: je hebt het immers omgevormd tot iets wat toch weer, onvervreemdbaar, van jezelf is geworden. Een goede cover draagt daarmee bij aan het idee van eigenheid en authenticiteit van een artiest, in plaats van dat het er afbreuk aan doet. Een cover wordt niet voor niets ‘cover’ genoemd; het doet precies dat: een goede cover ‘bedekt’ of ‘verhult’ het origineel.

'Let's Dance' van David Bowie, gecoverd door M. Ward.

Van drakerige rock tot floorfiller

Het aardige, en wat naar mijn mening een geslaagde cover maakt, is dat een nummer langs die weg ook een nieuwe lading en dus nieuwe betekenissen meekrijgt. Betekenissen die de auteur er wellicht helemaal niet heeft ingelegd. Voorbeelden hiervan zijn eindeloos. Als M. Ward de beroemde Bowie-song ‘Let’s Dance’ speelt met niets dan een ingetogen gitaarpartij, wordt het opzwepende, funky dansnummer ineens een breekbaar liefdesliedje. Pink Floyd’s wat drakerige rock-single 'Comfortably Numb' veranderde in de handen van de Scissor Sisters juist in een floorfiller. De megahit ‘Under Pressure’ van Queen en David Bowie vliegt bij Xiu Xiu en Michael Gira in een soort manische dollemansrit volledig uit de bocht. En Beyoncé’s uitbundige 'Crazy In Love' verwoordt bij Antony and the Johnsons plots de zielenroerselen van een getormenteerde geliefde.

Laibach – belangrijke inspiratiebron voor het bekendere en commerciëlere Rammstein – bestookt de wereld al sinds 1980 met dit soort transformaties: verwrongen, industriële, pseudo-fascistische covers van 'klassieke' nummers als 'Ballad of a Thin Man' van Bob Dylan, 'Sympathy For the Devil' van The Rolling Stones, 'One Vision' van Queen en het volledige album 'Let It Be' van The Beatles. In een artikel over Laibach getiteld “Why NSK and Laibach are not Fascist” beargumenteert de eveneens Sloveense filosoof Slavoj Zizek dat Laibach met dit soort covers de verborgen, pseudofascistische ondertoon in die nummers aan de oppervlakte brengt. Door overbekende popsongs om te toveren in fascistische marsliederen laat de groep zien dat er niet veel hoeft te gebeuren om een schijnbaar onschuldig popnummer te transformeren in een verontrustend manifest. De manier waarop je het brengt is net zo belangrijk als dat wat je te zeggen hebt. De verpakking kan veel goeds of kwaads doen voor de betekenis van de inhoud. Want voor alle muziek geldt uiteindelijk: c'est le ton qui fait la musique.

'Across The Universe' van The Beatles, gecoverd door Laibach.

Mail

Melle Kromhout

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer