Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />

Illustratie: Kathrin Klingner

De instrumentenbouwer over koortsdromen en de onreinheid van Westerse pop: "Muzikanten weten niet eens wat ze doen!"" />
nieuwsbrief
Asset 14

Yuri Landman

Gitaarbouwer Yuri Landman (Zwolle, 1973) zoekt op een zoldertje in Veenendaal koortsachtig naar nieuwe geluiden. Wereldberoemde noise-artiesten spelen inmiddels op zijn instrumenten, maar zijn zendingsdrang is groter. Een kennismaking met de tegengeluiden van Landman, met luisterfragmenten van zijn bouwsels. "Arabische muziek wordt als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

Mail

Als kleine jongen ervoer hij het regelmatig: de muren kwamen op hem af, zijn huid tintelde en zijn hoofd werd gevuld met een hummend geluid; navrant, naargeestig gezoem doordrongen van een heel scala aan boventonen. De koortsdromen van de jonge Yuri hadden wel wat weg van een paddotrip, en ze waren behoorlijk 'scary'.

En toen hoorde hij, op tienjarige leeftijd Pornography van The Cure. Hij herkende ze onmiddellijk, de koortsachtige geluiden. Ditmaal werden ze echter niet veroorzaakt door ijle hallucinaties, maar door de gitaar van Robert Smith. Meteen wist hij: "Dit is hoe muziek hoort te klinken." Pas tien jaar later hoorde hij weer eenzelfde geluid uit een gitaar komen, op de platen van noiseband Sonic Youth. Dankzij een oude Pop-encyclopedie uit '86, die hij van voor tot achter had uitgeplozen, begreep Landman inmiddels hoe de klanken werden geproduceerd: de gitaristen prepareerden hun instrumenten door schroevendraaiers op bepaalde posities tussen de snaren te steken. Al gauw ging hij hetzelfde doen.

"De interessantste kunst komt voort uit woede."

Veertien jaar later (2007). Terwijl zijn hele zolder vol stond met zelfgefabriceerde gitaren en testmodellen bouwde Landman voor de tweede keer in zijn leven een instrument voor een andere muzikant. De muzikant in kwestie was Lee Ranaldo, een van zijn grote helden en gitarist van Sonic Youth, de band waar het ooit mee begon. Na Ranaldo voorzag hij ook zijn andere voorbeelden van een Landman: dEUS, Blood Red Shoes, The Dodos, The Veils en een scala aan illustere noiseacts waaronder Melt Banana, HEALTH en Lightning Bolt zijn inmiddels in het bezit van zijn snaarinstrumenten.

Fragment van de Moonlander: "Ik heb er in totaal twee van gemaakt. De ene ligt op de zolder in Veenendaal, de ander bij Lee Ranaldo van Sonic Youth. De Moonlander heeft een extra set snaren die dwars over de 'normale' set snaren staat. Deze worden niet aangeslagen, maar trillen mee met de normale snaren. In het geluidsfragment is eerst te horen hoe de gitaar klinkt wanneer de extra snaren niet mee-resoneren, vervolgens een fragment waarin de extra snaren wél meetrillen, wat leidt tot een 'kathedraalachtige galm'."

Yuri Landman, wereldberoemd gitaarbouwer én huisvader, doet de deur van zijn rijtjeshuis in Veenendaal open. Op de bank in de woonkamer zitten zijn twee jonge kinderen te wiiën, terwijl hij op zolder onderzoek doet naar futuristische instrumenten. "Het is een beetje een zooitje", geeft hij toe wanneer hij plaatsneemt tussen de snaarinstrumenten en versterkers. "De huishoudelijke taken schieten er wat bij in als ik veel moet touren." Dat touren doet Landman niet als muzikant, maar als docent en schepper van wat hij zelf een "Gesamtkunstwerk" noemt: hij reist de halve wereld over om lezingen te geven en in workshops instrumenten "met GAMMA-plankjes in elkaar te timmeren". Vervolgens oefent hij vier uur met de deelnemers, waarna ze gezamenlijk een optreden geven. "De deelnemers hebben affectie met geluid, in plaats van de popcultuur. Ze zijn niet geïnteresseerd in Pinkpop, maar in tegenculturen. Die waarderen het als iets gewoon... ludiek is."

Fragment van de Ringmodulator-kruis: "Dit is nog een work-in-progress", lacht Landman wanneer hij een soort houten kruis op tafel uitklapt. Aan beide latjes zit een snaar bevestigd die hetzelfde zijn gestemd, in het midden kruizen ze. Hij bespeelt ze door met een drumstok over de snaren te glijden en te slaan. Landman: "Anderen vinden gewoon dat het "heel lijp klinkt", ik probeer de geluiden te structureren en ben aan het onderzoeken welke posities tot welke noten leiden."

Is je werk slechts ludiek?
"Nee. Ik heb nogal de neiging dingen te bagatelliseren. Vaak geef ik ook aan dat ik helemaal geen gitaar kan spelen, maar het ligt er natuurlijk maar net aan wat je norm is. Hoewel ik graag die underdogpositie aanneem, maak ik wel degelijk serieuze kunst. Kunst waarin de Do-It-Yourself-esthetiek verweven is en waarmee ik het verschil tussen hoge kunst en amateurwerk probeer gelijk te trekken."

"Ik hou erg van het dilettante in kunst. In Afrika bestaat er geen verschil tussen hoge kunst en amateurwerk. In de Westerse samenleving koppelen we echter allerlei gradaties aan academische graad en optredens bij vreselijke dingen als Idols: de een zou "goed" kunnen zingen, de ander niet. Nou, ik vind dat Lucky Fonz III beter zingt dan wie dan ook in Nederland, hoewel ze daar bij Idols vast anders over denken."

Fragment van de Kalimba: Meerdere malen heeft Landman duimpiano-constructies gemaakt, soms bevestigde hij ze zelfs op gitaren. Hij pakt er een bij waarvan beide kanten van de staafjes bespeelbaar zijn waardoor er boventonen hoorbaar zijn. Landman: "Aan de ene kant klinken lage overstuurde bassen, aan de andere kant eerder klokkenspelachtige tonen."

Sommige gitaarbouwers zien Landman als niet meer dan dat, een enthousiaste hobbyist of een kluns die zomaar wat aan het schroeven is. "Onzin", vindt Landman, "ik ben geen klassieke gitaarbouwer die als een wijnproever zijn hout test, maar ik doe onderzoek naar nieuwe klanken en pas daarbij natuurkundige regels en wetten toe, waaronder de boventoontheorie."

In de hedendaagse Westerse (pop)muziek zijn natuurkundige wetten niet belangrijk, door het hanteren van een ander tonensysteem waarin enkele tonen zich niet tot elkaar verhouden in eenvoudige breuken. Landman legt uit: "In de natuurreine stemming is bijvoorbeeld de frequentie van de grote terts 5/4e van de grondtoon, in de gelijkzwevende Westerse stemming is die verhouding veel ingewikkelder." Dat maakt popmuziek 'vals'. De instrumenten van Landman daarentegen zijn wél natuurrein, net zoals de Turkse saz, de Indiase sitar en het overgrote deel aan niet-Westerse muziek. "Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank", vertelt Landman. "Muziek die eigenlijk uit het lood staat, zijn wij als waarheid gaan ervaren. Arabische muziek wordt vervolgens als gejengel ervaren, hoewel dat de reine klank is."

"Sinds onze jeugd zijn we via popmuziek, radio en televisie geïndoctrineerd met de onreine klank."

Is het erg dat we een voorkeur hebben voor valse muziek?
"Niet per se, maar de wereld zou er toch op zijn minst beter van op de hoogte mogen zijn. Muzikanten weten niet eens wat ze aan het doen zijn! Ze schilderen met groen, geel en blauw zonder te weten dat geel en blauw samen groen vormen. Dat is een gigantische armoede."

Hij zegt het nog maar eens: "Met mijn instrumenten verleg ik grenzen op akoestisch vlak, maar geef ik ook een tegengeluid in de vorm van Do-It-Yourself-cultuur. De markteconomie gaat naar beneden, er is minder geld voor iedereen. Hoe kun je dat oplossen? Door zelf naar de Bouwmarkt te gaan en een gitaar te bouwen in plaats van er eentje te kopen van 2000 euro. Dat vind ik de interessantste kunststromingen, waar urgentie van uitgaat en die uit woede zijn ontstaan."

Fragment van de Home swinger: Dit is het eerste instrument dat Landman ook in workshops bouwt, 'maar de enige ter wereld die er écht op kan spelen is Jessie Stein van The Luyas, ze bespeelt het bijna als een piano'. De home swinger is eigenlijk niet meer dan een plank met snaren waar een schroevendraaier tussen is gestoken. In het fragment blijft de schroevendraaier op één positie bevestigd. Landman slaat de verschillende snaren aan en af en toe dempt hij ze af met de hand. Wanneer hij de snaren weer loslaat ontstaat er een soort 'fade-in'.

Ben jij nog altijd zo'n angry young man?
Lachend: "Nou, ik ben niet jong meer, maar nog altijd behoorlijk woedend. Vandaar dat die zendingsdrang zo groot is, ik probeer een familie te creëren met een centraal gedachtegoed. Dankzij de workshops ontstaat een community-gevoel, als ik dat een aantal jaren blijf doen ontstaat er misschien een stroming waarin we met zijn allen vrij onafhankelijk kunnen werken aan iets moois. Dat vind ik een hele prettige gedachte."

Zaterdag 4 juni geeft Yuri Landman een lezing op de Nacht van Kunst en Wetenschap in Groningen.

Dit was een gastbijdrage van Timo Pisart.

Illustratie: Kathrin Klingner

Timo Pisart

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer