De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." /> De meeste kunstrecensies doen Roos stampvoeten. Een betoog tegen sterretjes, voor diepgang." />
nieuwsbrief
Asset 14

Het verschil tussen Madonna en Ai Wei Wei

Wat hebben Madonna en Ai Wei Wei met elkaar gemeen? Na een bezoek aan de vorige maand geopende expositie van laatstgenoemde wist Roos het nog steeds niet. Wel bevestigde het haar bezwaar tegen de kunstjournalistiek van recensies en sterren.

Mail

Art critics live on another planet”, sprak een Duitse professor twee weken geleden op een congres over theaterwetenschap en dramaturgie. Instemmend gegrinnik gonsde door de zaal in de Gentse kunstacademie, die was gevuld met docenten, studenten en theatermakers uit half Europa. Blijkbaar werd er voor de aanwezigen niets nieuws verkondigd. Dat kunstenaars vaak schurft hebben aan kunstcritici was me bekend, maar dat academici en dramaturgen – die zelf in vaktijdschriften over kunst schrijven – zo neerbuigend doen over de dagelijkse, doorsnee kunstjournalistiek, had ik niet verwacht. Tijdens het congres werd de kunstcriticus nog een aantal keer opgevoerd, maar altijd in de rol van de Kortzichtige of Onwetende. Terwijl het me steeds duidelijker werd dat de scheidslijn tussen kunstkritiek, -praktijk en -wetenschap een diepe kloof is, dacht ik aan een recensie in de Volkskrant een week eerder die me deed stampvoeten.

Afbeeldingen: 'Grapes' (links) en 'Forever' van Ai Wei Wei, zoals te zien in De Pont.

Overschaduwt Ai Wei Wei's sterrenstatus de kwaliteit van zijn werk, vroeg kunstcriticus Sasha Bronwasser zich terecht af, naar aanleiding van de expositie met zijn werk in het Tilburgse museum De Pont. De Chinese kunstenaar maakte volgens Bronwasser niet meer dan ‘ideetjeskunst’: een traditioneel materiaal of element uit China in overweldigende hoeveelheden tonen. De ene keer doet hij dat met een partij fietsen, de andere keer met zonnebloemzaadjes van porselein. Leuk, maar volgens haar niet meer dan een platte metafoor voor de Chinese samenleving. “Je afvragen of Ai Wei Wei interessante kunst maakt, is zoiets als je afvragen of Madonna wel kan zingen – een gepasseerd station”, concludeerde ze.

Hoewel Ai in zijn thuisland pas sinds kort bekender wordt, stonden onze kranten en kunsttijdschriften afgelopen jaar vol met artikelen en interviews. Over zijn indrukwekkende expositie in het Tate Modern, maar ook over zijn arrestatie en wekenlange verdwijning en de wereldwijde protesten die daarop volgden. Terwijl hij in kunstkringen al een aantal jaar werd gewaardeerd vanwege zijn sculpturen, foto's en architectuur, maakte hij pas echt naam toen hij zich steeds meer op politiek vlak ging bewegen. Tot ongenoegen van de machthebbers binnen de grootste dictatuur ter wereld stelde hij op zijn blog en in zijn kunstwerken corruptie onder ambtenaren en andere misstanden aan de kaak. Inmiddels houdt het Westen van Ai, de dappere avant-garde kunstenaar uit het Verre Oosten. Maar wat hebben de zangkunsten van Madonna in vredesnaam met hem te maken?

Ik stampvoette niet alleen om dat neerbuigende woordje ‘ideetjeskunst’, of de rare vergelijking met Madonna. De rol die de kunstjournalist in deze recensie aanneemt, is het werkelijke probleem. Al een klein decennium geleden schreef het Vlaamse kunsttijdschrift rekto:verso hierover, nota bene in haar eerste nummer: “De kritiek verdwijnt en wordt afgedaan als voer voor gestudeerde specialisten. Als dat niet het geval is wordt de kritiek gereduceerd tot sterretjes, tot oneliners, tot haar per definitie beperkte nieuwswaarde, stokpaardje bij uitstek van het hedendaagse mediabedrijf.” Deze woorden zijn nog altijd actueel, want Bronwassers recensie vormt geen uitzondering. In het grootste deel van de recensies uit landelijke kranten, neemt de kunstjournalist een zeer beperkte rol op zich. Zijn of haar vakmanschap en kennis worden alleen gebruikt om een snel oordeel te vellen, in plaats van nieuwe gedachten of interpretaties uit te werken. Een kunstjournalist zou moeten uitleggen waarom de vraag “Is dit interessante kunst?” wel relevant is. Het is namelijk de enige vraag die nooit overbodig is, of het nu gaat om een popliedje of een zaal vol zonnebloemzaadjes.

De opdracht van een kunstjournalist is duidelijk maken in welke context bezoekers een werk zouden kunnen zien, welke dialoog het probeert aan te gaan, wat de drijfveren zijn van een kunstenaar en hoe vorm en inhoud zich daartoe verhouden. Een artikel over kunst kan vooroordelen wegnemen, ogen openen en verdieping bieden. Het vergt vele malen meer lef om genuanceerd en verdiepend over kunst te schrijven dan een snel statement maken. Daarom is het ook zo jammer dat het gros van de kunstjournalistiek in kranten en weekbladen bestaat uit korte recensies, waarin zo snel en duidelijk mogelijk een oordeel over een werk moet worden geveld. In niet meer dan 300 of 400 woorden, en op een schaal van 1 tot 5 – dat is toch genoeg?

Het idee bestaat dat recensies kort moeten zijn, want anders leest niemand het. Ik ben graag optimistisch en denk dat mensen liever goede artikelen over kunst lezen dan slechte, ongeacht de lengte. Laten we daarom beginnen de reacties van pers en publiek op een kunstwerk te zien als een uitbreiding van het werk, een dialoog die het werk aangaat wanneer het uit het atelier of de repetitieruimte komt en een plek krijgt in de wereld. Dat betekent niet dat kunstenaar, critici en publiek het met elkaar eens hoeven te zijn, onenigheid brengt namelijk vaak interessante discussies op gang. Wel vereist het dat ze elkaar willen horen, en begrijpen. De snel geschreven recensies die op dit moment menig kunstpagina sieren, onderschatten zowel het kunstwerk, het vakmanschap van de journalist, als het intellect van de lezer. Ze drijven het maken, beschouwen en begrijpen van kunst onnodig ver uit elkaar, in plaats van deze verschillende fases van een werk met elkaar in verband te brengen. De kunstjournalistiek zou nieuwe mogelijkheden van een werk moeten willen ontdekken – samen met kunstenaar en publiek. Zonder sterren.

Roos Euwe

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer