Asset 14

Het Archief voor de Toekomst

Vijftig jaar lang verzamelde Jacobus Kloppenburg alles wat hij kon vinden. Hij sleepte het naar zijn zolder en doopte het geheel 'Het Archief van de Toekomst'. Ternauwernood van de vuilnisbelt gered, wordt het nu tentoongesteld.

Langs de snelweg, niet ver van Antwerpen, staat een merkwaardig kunstwerk op het terrein van de Verbeke Foundation: dertien zeecontainers zijn er zo opgestapeld dat ze een klein paviljoen vormen. Het ontwerp is van de Amsterdamse kunstenaar Jacobus Kloppenburg. Het geheel heeft wel wat weg van de architectuur van Gerrit Rietveld, sober, rechtlijnig. De metalen trappen en smalle gangen die de containers verbinden, bieden toegang tot de wondere wereld van het Archief voor de Toekomst.

Als je er binnen komt is het eerste wat opvalt de ingetogen rommelige sfeer, die in fel contrast staat met de strakke buitenkant. Een klein zelfportret van de kunstenaar hangt in het eerste vertrek, uitgesneden uit een halve avocadoschil. Links daarvan staat in een zuinig lettertype zonder schreef het adagio van de tentoonstelling: TRASHTHETICAL LITERARTURE / VISIBLE LANGUAGE OF A CULTURE.

Lang voordat Kloppenburgs kunst bij de kunstinstelling van Verbeke terecht kwam, bevond het Archief voor de Toekomst zich op de bovenste verdiepingen van pakhuis De Pelikaan aan de Lauriergracht in Amsterdam. Het archief, dat bestond uit door Kloppenburg verzameld afval waar hij kunst van maakte, werd brandgevaarlijk verklaard en vervolgens in 1997 door de gemeente afgevoerd in dertien zeecontainers. De rekening voor de opslag was overigens voor Kloppenburg zelf, toen al op hoge leeftijd en levend van een AOW. Elf jaar later ging de gemeente, te midden van eindeloos getouwtrek tussen kunstkenners, museumdirecteuren en kunstenaars, over tot vernietiging.

Het Archief

Kloppenburg (83), die tijdens de Tweede Wereldoorlog al op de Lauriergracht in Amsterdam woonde, klom in zijn jeugd vaak stiekem bij het pand van zijn toekomstige atelier naar binnen. De Pelikaan gaf toen onderdak aan de Wagnervereniging, een toneelvereniging gewijd aan het werk van Wagner. Het moet dan ook daar geweest zijn, tussen de decorstukken van Der Ring des Nibelungen en de Götterdämmerung dat hij de inspiratie opdeed die later leidde tot zijn eigen Gesamtkunstwerk. In 1963, toen de Wagnervereniging verhuisde, huurde hij de bovenste etages als atelier.

Kloppenburgs ervaringen tijdens de winter van '44-'45 en de daarbij passende economie van uitlikken, schrapen en hergebruik, vormen een rode draad in zijn oeuvre. Weggooien is zonde, hergebruik is kunst! Op de fiets struinde hij dag in dag uit de Amsterdamse grachten af en was hij te vinden op het Waterlooplein. Alles wat zijn aandacht trok zeulde hij mee op de bagagedrager. Kartonnen dozen vol rommel bond hij achterop, vastgesnoerd met oude fietsbanden en stropdassen. Terug bij de Pelikaan takelde hij zijn objets trouvés naar boven en bouwde zo gestaag verder aan zijn archief.

Hoewel Kloppenburg veel tijd doorbracht in Duitsland, waar hij in aanraking kwam met de beweging rond Joseph Beuys, werkte hij ook steeds in zijn Amsterdamse atelier. In de jaren tachtig vergaarde hij zelfs enige roem in zijn geboortestad. Nadat hij met zijn grote pasteltekeningen op bruin pakpapier in Museum Fodor tentoonstelde, moest hij zijn deurbel saboteren om niet gestoord te worden door de toeloop van geïnteresseerde kopers. Het Parool van 24 december 1985 beschreef de tentoonstelling als "ronduit opzienbarend". Kloppenburg was zelf alleen niet gediend van zoveel aandacht en trok zich terug in Duitsland tot de storm was overgewaaid. Hij weigerde te verkopen. Het geheel móest en zou bij elkaar blijven.

Overblijfselen

Het paviljoen bij de Verbeke Foundation huisvest wat vandaag de dag nog over is van het oorspronkelijke Archief. Beschilderde autodeuren, opengevouwen melkpakken, bonbondoosjes, alles gebruikte hij om op te tekenen. Het resultaat is een zeer fijnzinnig mengsel tussen reclamecultuur en kunst. De inhoud van dat archief was ‘de zichtbare taal van een cultuur’. De constante verwerking van het afgedankte moet worden gezien als een kritiek op de consumptiemaatschappij van na de oorlog. Als een haast sedimentvormende kracht is die consumptie zichtbaar in de lagen van het archief.

Dat bij de gedeeltelijke vernietiging van het archief in 2008 het gros van die pastels en talloze andere werken verloren is gegaan, is een blamage. Maar enige troost vindt de kunstenaar in de hernieuwde aandacht. Het Mondriaan Fonds financierde de bouw van het paviljoen bij de Verbeke Foundation en de Volkskrant kopte in een artikel over de opening ‘Trash XXL’. Zijn werk wordt door de krant op twee volle pagina’s breed uitgemeten. En zij die afgelopen december op de opening waren, konden de man zelf op de tentoonstelling gewoon zien rondschuifelen. Hij oogt optimistisch en maakt nog steeds meerdere werken per dag.

Dit is een gastbijdrage van Mathijs Gomperts. Mathijs (1988) is filosoof en onderzoeker.In het verleden werkte hij onder andere als programmamaker bij literair podium Perdu en was hij hoofdredacteur van filosofieblad Cimedart. Tegenwoordig geeft hij filosofieles aan het voortgezet onderwijs in Amstelveen.

Mail

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer