Asset 14

de hersens in crisis

Midden in de nacht word je zwetend wakker van een hevige pijn aan je linkerarm. Je schreeuwt het uit en grijpt naar je arm, in een slaapdronken poging het leed te verzachten. Je hand stuit echter op het matras. Je draait je om en doet verwoede pogingen je verdwenen ledemaat te vinden; de hevigheid van de pijn verraadt een diepe wond of zelfs een gebroken bot - haast is geboden. Na deze paniekerige seconden dringt de werkelijkheid tot je geest door: je bent een oorlogsveteraan, of een verkeersslachtoffer, en je lichaam is reeds een paar jaar geleden van zijn arm ontdaan. Deze bewustwording vermindert de pijn echter niet. De geamputeerde arm wordt bestookt met steken en vlammende pijnen die het je moeilijk maken zijn afwezigheid te accepteren.

Fantoompijn is een ingewikkeld en fascinerend verschijnsel dat zich vaak voordoet; zo’n 50 tot 85% van de patiënten heeft er na een amputatie in verschillende mate last van. Hoe is het mogelijk dat de hersens zich in de luren laten leggen door de geest van je arm? De wetenschap heeft nog geen eenduidige verklaring gevonden, maar focust zich op twee theorieën. De eerste is simpel van aard. Zenuwen werken twee kanten op: enerzijds geven ze signalen van de hersenen door aan, in dit geval, je arm. Anderzijds sturen ze de daar verzamelde informatie ook weer terug naar boven. Op het moment dat je arm wordt geamputeerd, worden ook de daar gelegen zenuwen doorgesneden. Prikkeling van deze zenuwen veroorzaakt in de hersens echter nog steeds een gevoel van aanraking of zelfs pijn; deze gevoelens worden immers doorgegeven door de zenuwen, en staan zodoende los van de eventuele aanwezigheid van de arm.

De andere theorie is gecompliceerder. De hersens zijn een flexibele massa van zenuwcellen, die zelf ook zo hun eigen maniertjes hebben. In de somatosensorische cortex, het gebied van de hersens verantwoordelijk voor het ‘fysieke gevoel’, is elk deel van het lichaam afzonderlijk vertegenwoordigd. Het is een soort landkaart van het lichaam, waarop elk lichaamsdeel een eigen gebied inneemt. Het groepje zenuwcellen dat zich op die plek bevindt is gespecialiseerd in het ‘voelen’ van dat specifieke lichaamsdeel. Dit betekent dat stimulatie van een bepaald deel van deze cortex je doet voelen dat je been wordt aangeraakt, terwijl stimulatie van het stukje ernaast bijvoorbeeld tot een erectie kan leiden.

Een amputatie kan in zenuwenland vergeleken worden met het wegvallen van een bedrijfstak, of het afhaken van een grote klant: het deel in de hersens dat verantwoordelijk was voor de ‘gevoelens’ van de arm, heeft ineens niets meer te doen, en de zenuwcellen zijn werkeloos geworden. Voor onze bovenkamer zit er op dat moment niets anders op dan te reorganiseren. Het functieloze gebiedje wordt verdeeld over andere ledemaat-afdelingen, om zo alle zenuwcellen toch nog nuttig te maken. De zenuwen die vroeger de arm bedienden, worden nu bijvoorbeeld ingezet voor de voet.

De cellen gedragen zich als nieuwelingen op een geroutineerde afdeling, die meegluren met hun ‘senior executive consultant director’. Ze weten in principe hoe het werkt, maar hun taakomschrijving is nog niet helemaal duidelijk en ze moeten wennen aan hun nieuwe functie. Zoals men de telefoon nog wel eens opneemt met de naam van zijn oude werkgever, zo doen zich dergelijke gewenningsfoutjes ook voor in de hersens. Aldus kan het voorkomen dat bij aanraking van de voet ten onrechte de arm gevoeld wordt. Er wordt fantoompijn ervaren omdat de hersens na de amputatie wat klungelig zijn omgegaan met de vernieuwde taakverdeling.

In dit opzicht zijn de hersens wellicht wat behoudend en weinig rigoureus. Bij een crisis hoort in onze ontwikkelde wereld immers een massaontslag, niet een herverdeling van het personeel. De hersens kiezen ervoor alle zenuwcellen bezig te houden en niet zonder meer de vernietiging in te helpen. Hoe meer zielen hoe minder leed. Het lichaam krijgt als opperbaas helaas wel wat pijnen te verduren, maar hoeft daarentegen niet zijn werknemers op straat te zetten. Hier heeft de economie misschien nog wel wat te leren van het menselijk lichaam: hergebruik je medewerkers in een aangepast systeem, in plaats van ze meteen de goot in te sturen.

Mail

Brankele Frank

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer