Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Rosanne kende na the Backstreet Boys een nieuw idool: de provocatieve theatermaker Christoph Schlingensief." />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Rosanne kende na the Backstreet Boys een nieuw idool: de provocatieve theatermaker Christoph Schlingensief." />
nieuwsbrief
Asset 14

Fan van een gek

De laatste keer dat ik een overtuigd fan was, was ik twaalf jaar oud. Mijn blinde bewondering was gereserveerd voor de Backstreet Boys. Alles klopte aan hen en ik hield van alles wat ze deden. Natuurlijk, als je mij met een pistool tegen het hoofd had laten kiezen, had ik toegegeven dat mijn voorkeur uitging naar Nick Carter, en Kevin, maar die was te oud. A.J. en Howie vond ik echt best wel stom en Brian eigenlijk ook, maar hij had een hartkwaal en dat vond ik lastig. Tien jaar later werd ik weer een fan, overtuigd, maar mijn nieuwe object of affection bleek minder gemakkelijk te aanbidden.

Mail

Ik zou niet eens meer weten wanneer ik voor het eerst van hem hoorde, maar ik denk dat het ging over een project dat hij in 2000 voor de Wiener Festwochen maakte: Ausländer Raus!. Er werd in het ondergronds theatercircuit gefluisterd over een gestoorde kunstenaar die een soort Big Brother had gespeeld met asielzoekers. De gestoorde kunstenaar bleek Christoph Schlingensief, theatermaker, filmmaker, beeldend kunstenaar en beroepsschoffeerder.

Schlingensief had een paar containers in het centrum van Wenen neergezet, met in de muren kijkgaatjes en uitgerust met webcams die alles wat zich binnen afspeelde 24 uur per dag streamden. Vervolgens trommelde hij een Weense blaaskapel op en liet een grote tourbus voorrijden waar een groep mensen uit kwam: de asielzoekers. Sommigen droegen pruiken en zonnebrillen, anderen hielden een krant voor hun gezicht om zich te verschuilen voor alle camera’s die waren uitgerukt om dit spektakel vast te leggen. Deze mensen zouden een week in de containers doorbrengen en elke dag kon het publiek via internet iemand wegstemmen. Deze persoon werd dan dezelfde avond, weer onder luid geschal van de blaaskapel, uit de container gehaald en met een geblindeerde Mercedes naar de landsgrens gereden.

Althans, dat zei Schlingensief. Hij liet de containers ondertussen geen moment met rust, dagen lang stond hij op het dak te schreeuwen naar de mensen die op het plein samendromden. Hij riep alle aanwezige toeristen op om vooral foto’s te maken, zodat ze thuis konden laten zien dat dit Oostenrijk was. Na een paar dagen werd het project stopgezet toen de containers bestormd werden door een linkse groepering. Althans, ook dat zei Schlingensief. Ausländer Raus! vond plaats op het moment dat de extreem-rechtse FPO van Jörg Haider net een grote meerderheid in de regering had behaald bij de laatste verkiezingen.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Ik besloot me in Schlingensief verdiepen en kwam erachter dat alles wat hij aanraakte in controverse veranderde. Er waren in Duitsland, waar hij onder andere bij de Volksbühne in Berlijn werkte, meerdere Schlingensief-haters. Ook verschilden de meningen over of wat hij deed nog wel kunst te noemen was. Andere projecten die hij op zijn naam had staan waren onder andere een enscenering van Hamlet met uitgetreden neo-nazi’s, een politieke partij waarbij men zichzelf kandidaat kon stellen en meerdere projecten met geestelijk en/of lichamelijk gehandicapten. Dit alles was intrigerend, maar mijn tweede leven als fan begon pas echt toen ik een voorstelling van hem zag: Kunst und Gemüse - Theater A.L.S. Krankheit.

Het duurde anderhalf uur en ik had werkelijk geen flauw idee wat er gebeurde. Er was een naakte vrouw met een appel als hoofd, een levende ezel, vliegtuigstoelen en een vrouw op een ziekenhuisbed midden in het publiek. Zij communiceerde met de acteurs en het publiek door oogbewegingen waarmee zij teksten kon typen, deze werden live geprojecteerd. Dan was er nog de voltallige crew die om de zoveel tijd het podium opstormde omdat er iets anders moest. Een chaos waar ergens een lijn in zat, maar ik kon er niet mijn vinger op leggen. Ik wist in ieder geval zeker dat ik nog nooit zoiets gezien had.

Online bleef ik Schlingensief volgen. Er ging geen week voorbij zonder dat hij op een Biennale met een performance, beeldende kunst of een voorstelling stond. Op een gegeven moment regisseerde hij zelfs Parsifal (de laatste opera van Richard Wagender) op het Bayreuth-festival, een onneembare vesting die nog steeds in stand gehouden wordt door de Wagner-familie.

In 2009 kwam er eindelijk weer een expo met werk van hem naar Nederland. Ik herinner me een werk dat bestond uit röntgenfoto’s van iemands (zijn eigen?) longen en een zwart-wit filmpje van een jongetje dat zijn naakte borstkas bevoelt. Lichtelijk verontrust verliet ik de galerie, maar dat was waarschijnlijk de bedoeling. Een paar maanden later zou hij te gast zijn in het Goethe Instituut, om te praten over zijn werk. Hij kwam niet en bleek ziek: longkanker.

Schlingensief was zijn hele leven met honderd projecten tegelijk bezig en dat was nu hij ziek was niet anders: hij hield een blog bij, schreef een boek over zijn ziekte en maakte er voorstellingen over. Eine Kirche der Angst von der Fremde in Mir was vorig jaar te gast op het Holland Festival. Ik was eigenlijk een beetje bang om te gaan, omdat ik wist dat het waarschijnlijk verwarrend zou zijn maar ook dat er voor het eerst iets heel duidelijk was in een Schlingensiefproductie: dat hij snel zou overlijden. Hoe maak je daar een voorstelling over? Bijvoorbeeld met heel veel kleine kinderen, een gospelkoor en heel veel projecties van krioelende cellen en bacteriën. Ook hijzelf stond op het podium, orerend over hoe het is om patiënt te zijn en geen controle te hebben over je eigen ziekte. Het was allemaal te vreemd om echt tragisch te zijn, maar wel beklemmend.

Na afloop stond hij buiten te praten met wat mensen van het festival. Zou ik het durven? Even naar hem toelopen en iets zeggen? Dat ik zijn werk zo goed vond, vragen hoe het met hem ging? Was mijn Duits wel goed genoeg? Misschien wilde hij helemaal niet over zijn gezondheid praten, daar moest hij natuurlijk al de hele tijd over praten. Maar ja, hij maakte er zelf voorstellingen over en schreef zelfs een boek! Wat als hij zou vragen waarom ik zijn werk zo goed vond, wat ik er precies goed aan vond? Daar zou ik geen antwoord op hebben. Dus bleef ik staan, belabberde fan die ik ben. Geen handtekening, geen foto met mijn idool.

Augustus vorig jaar overleed Christoph Schlingensief, 49 jaar oud. Ik las z’n blogs, z’n boek, alle artikelen die er over hem verschenen. Het vreemde in het theater is dat de voorstelling kan blijven spelen als de regisseur overlijdt. Op die manier zit je naar een soort museumstuk te kijken, waar de vingerafdrukken van de meester duidelijk op te zien zijn, maar er mist toch iets. In juni zijn er weer twee stukken van Schlingensief te gast op het Holland Festival, de openingsvoorstelling is zelfs van zijn hand. Daarnaast is er een randprogrammering met zijn films - hij was van oorsprong filmmaker. Ik raad iedereen aan iets van Schlingensief te gaan zien, je te verbazen, er geen reet van te snappen, maar wel zeker weten dat je nog nooit zoiets hebt gezien.

Rosanne

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer