Iedereen is tegen proefdieren. Brankele vindt dit onzin: wat is het alternatief?" /> Iedereen is tegen proefdieren. Brankele vindt dit onzin: wat is het alternatief?" />
nieuwsbrief
Asset 14

Een dier voor een mens

Onlangs ontstond er weer verontwaardiging over de dierproef-praktijken. Brankele, zelf werkzaam in de wetenschap, ergert zich aan deze makkelijke kritiek. Wat zijn de alternatieven? Mensproeven? Ondertussen staat ze zelf met haar eerste te doden muis in haar hand. Zweet breekt haar uit. Het experimenteren met en het doden van dieren is soms wreed en nooit makkelijk, maar het is toch echt nodig.

Mail

To kill or not to kill

Half april werd er op de site van het NRC melding gemaakt van een undercover actie van de Britse dierenrechtenorganisatie BUAV (The British Union for the Abolition of Animal Vivisection). Er was stiekem gefilmd hoe verschrikkelijk proefkonijnen behandeld worden in een Brits laboratorium, waar onderzoek wordt gedaan naar Botox. In het stuk viel duidelijk af te lezen dat deze Guantanamo Bay-achtige gruweldaden jegens de schattige diertjes zwaar bestraft zouden moeten worden. Het bijgaande filmpje, ‘The Ugly Truth’, doet denken aan een moordreconstructie van Peter R. De Vries, waarbij overdadig gebruik gemaakt wordt van sentimentele manipulatiemiddelen als in slow-motion huppende konijnen en beelden van witte schattige diertjes waarbij met een zwaar aangezette documentairestem verschrikkelijke verhalen worden verteld.

Kortom, een goede aanleiding om je positie als dierenvriend te bevestigen en weer eens enorm veel ophef over dierproeven te veroorzaken. De proefdierkwestie wordt echter vaak voornamelijk sentimenteel benaderd, waarbij voorbij gegaan wordt aan het doel van wetenschappelijk onderzoek. In hoeverre is het gebruik van proefdieren noodzakelijk, en worden ze echt zo slecht behandeld?

In de (medische) wetenschap krijg je al snel te maken met moreel zware aspecten van het werk, en de negatieve reacties daarop. Soms – alhoewel ik dat nog niet heb meegemaakt – worden wetenschappers zelfs belaagd of bedreigd door dierenactivisten. Toen ik vorig jaar onderzoek deed aan het Institute of Neurology in Londen, kreeg ik een briefing over ‘wat te doen als je bij aankomst oog in oog komt te staan met een dolle menigte protesterende antiproefdieren-activisten’. Dit jaar doe ik in Parijs neurowetenschappelijk onderzoek naar antidepressiva, waarbij ik gebruik moet maken van genetisch gemodificeerde muizen. Onlangs moest ik voor het eerst een muis doden. Ik stond al minutenlang zenuwachtig in een witte labjas te ijsberen, met een knoop in mijn maag en vingers die trilden in latex handschoenen. Met het beestje in mijn handen brak het zweet me uit: ik kon het niet over mijn hart verkrijgen schattige dieren te vermoorden die tijdens hun leven ook nog eens te maken krijgen met allerlei ongerief als thermometers in hun kont, injecties in hun buik, afgeknipte tenen en beperkte leefruimtes. Tegelijkertijd wist ik dat het moest, en dat het tot doel had het lijden van mensen te verlichten. To kill or not to kill, that’s the question.

Sterven voor rimpelloosheid?

Laten we allereerst een duidelijk onderscheid maken tussen dierproeven die gedaan worden ten behoeve van de (medische) wetenschap en die in de cosmetische industrie, waar puur ons comfort mee is gediend. Dieren hoeven niet te lijden voor de ijdelheid van de mens, en dit wordt dan ook terecht op Europees niveau verboden (overigens pas sinds 2009).

Het undercover onderzochte laboratorium doet onderzoek naar Botox, een stof die pas in latere instantie voor cosmetische doeleinden gebruikt is en daardoor nog onder de medische wetgeving valt. De woede van de dierenactivisten richt zich dan ook tegen het feit dat dieren mishandeld en vermoord worden voor de rimpelloosheid van volwassenen die bang zijn om oud te worden. Daargelaten of de schuld hiervan niet gezocht moet worden bij dezelfde volwassenen, in plaats van bij de wetenschappers die hun eisen inlossen, wordt een verdraaid beeld van dierproeven en de wetenschap geschetst. Door bij beelden van pluizige witte konijntjes te vertellen dat er duizenden van worden mishandeld en gedood, worden wetenschappers als doel- en gewetenloze martelaars afgeschilderd.

De proporties van het leed moeten wel duidelijk zijn. Dierproeven zijn niet van hetzelfde kaliber als bontjassen, stierengevechten, zeehondenknuppelaars, kat-in-glasbak-dumpers of slagtandenmaffia. En dan hebben we het nog niet eens over de bio-industrie. Men wil graag veel en goedkoop vlees eten, en sluit zijn ogen daarbij gemakshalve voor de manier waarop dat allemaal gefabriceerd wordt. Er bestaat eenzelfde soort causaliteits-paradox bij proefdiergebruik: als je ziek bent verwacht je dat er een goed medicijn bestaat dat je kan genezen, maar men wenst de hele wereld die daaraan voorafgaat, met tientallen jaren aan (proefdier)onderzoek, liever te negeren.

Het alternatief: analfabeten, gevangenen of glaasjes

Zonder dierproeven zou de medische wetenschap, en dus de mens, niet zijn waar zij nu is. Dieren zijn noodzakelijk voor onderzoek naar kanker, AIDS, malaria, Parkinson, Multiple Sclerosis, voor het ontwikkelen van vaccins en medicijnen om de meest slopende en dodelijke ziektes te kunnen voorkomen of genezen. Praktisch alle medicijnen die je inneemt zijn met behulp van dierproeven ontstaan. Ze moeten immers eerst uitgevonden en vervolgens getest worden voordat ze aan mensen verstrekt kunnen worden. Vroeger werden groepen arme analfabetische minderheden of gevangenen gebruikt om allerlei experimenten op te doen. Kijk hier of hier maar eens.

Tegenwoordig vindt het compleet vervangen van proefdieren door proefmensen echter, ook onder activisten, niet meer zoveel bijval. Aan de basis hiervan staan twee principes, de één wat praktischer dan de ander. In de eerste plaats zijn proefdieren makkelijk om onderzoek mee te doen omdat ze zich snel voortplanten, genetisch te manipuleren zijn en biologisch gezien veel op de mens lijken. Ten tweede ligt aan het gebruik van proefdieren het filosofische en juridische idee ten grondslag dat mensenlevens meer waard zijn dan dierenlevens. Weet je nog dat je bij autorijles leerde dat als er een dier voor je op de weg staat je eerst moet controleren dat er geen auto achter je zit, voordat je mag remmen? Gemiddeld zijn er per mensenleven ongeveer drie proefdieren nodig om de gezondheid te waarborgen of lijden te verlichten. Als je niet vindt dat jouw leven meer waard is dan dat van drie muizen, tja, dan is je eigenwaarde toch echt van de ratten besnuffeld.

Critici stellen vaak dat alles best ‘in vitro’ (in glas) onderzocht kan worden. Ongeveer 90% van het biomedisch onderzoek doet dit inderdaad ook, en als het mogelijk zou zijn, zou alles in petrischaaltjes en reageerbuisjes bestudeerd worden. Maar helaas, om er zeker van te zijn dat de medicijnen die ontwikkeld worden ook in niet-ééncellige glazen mensen hun werk doen, is er behoefte aan echte organismes. Zelfs computermodellen kunnen immers niet voorspellen of een medicijn een verhoogde hartslag veroorzaakt of tot haaruitval en angstaanvallen leidt.

Ook al is de noodzaak duidelijk, het is allerminst eenvoudig om dierproeven te mogen doen. Wanneer je als wetenschapper gebruik wil maken van proefdieren, moet je onderzoek eerst maanden- zo niet jarenlang door een grondige molen van aanvragen, ethische commissies en legio wettelijk vastgestelde richtlijnen. De Europese wetgeving verbiedt het gebruik van proefdieren als er alternatieve methoden bestaan, en er worden geregeld controles uitgevoerd om ervoor te zorgen dat alle proefdierregels in laboratoria nageleefd worden. Proefdieren worden met (rubberen, geen fluwelen) handschoenen behandeld en er wordt buitengewoon voorzichtig mee omgesprongen. Niet alleen omdat wetenschappers geen sadistische dierenhaters zijn, maar ook omdat de proefdieren hun werk en interesse behelzen. Onderzoekers zijn gebaat bij het welzijn van hun proefdieren, omdat hun resultaten anders onbetrouwbaar en niet implementeerbaar zijn.

Zowel de wetenschappelijke gemeenschap als die van de dierenactivisten streven ernaar onderzoek zo veel mogelijk proefdiervrij te maken. Zo bestaan er samenwerkingen waarbij er overtollige huid, weggehaald bij cosmetische ingrepen, later gebruikt wordt voor dermatologisch onderzoek. Dergelijke uitwisselingen maken iedereen blij: de patiënt kan met een gerust hart stellen dat zijn of haar zwembandjes anderen kunnen plezieren, wetenschappers kunnen werken met weefsel dat daadwerkelijk menselijk is, het onderzoek is veel goedkoper en er hoeven geen dieren te worden opgeofferd. Een ander mooi initiatief is het ‘dierdonorcodicil’ van de Nederlandse organisatie Proefdiervrij, waarbij overleden huisdieren aan de wetenschap of (dier)geneeskunde studies geschonken worden. Zo kan Snufje met terugwerkende kracht de allergieën van zijn baasje helpen verlichten, of de ontwikkeling van diergeneesmiddelen bevorderen. Dezelfde dierenvrienden die tegen proefdiergebruik zijn, zullen immers graag gebruik maken van de medicijnen die de door nierstenen geteisterde Vlekje kunnen oplappen.

De kankermuis

Het leeuwendeel van de proefdieren bestaat uit ratten en muizen. Om het even in een breder maatschappelijk kader te plaatsen: in 2009 werden er in Nederland 583.088 proefdieren gebruikt. Een behoorlijk aantal, maar nog niet eens 1 procent van de 97 miljoen kippen die in ons land jaarlijks voor consumptie gedood worden - en die leven bij lange na niet in zulke luxueuze omstandigheden als proefdieren.

De kritiek richt zich vaak op de veranderde habitat en kleine kooitjes. Inderdaad, ze leven niet ‘in hun vertrouwde omgeving’, daar zijn ze immers proefdieren voor. Als het niet voor de wetenschap was, hadden ze überhaupt niet geleefd. Het zijn geen wollige bolletjes die ’s nachts stiekem uit weilanden en kinderkamers gepikt worden, om vervolgens te ontwaken in een qua temperatuur, luchtvochtigheid en licht voortdurend gereguleerde ruimte. Het zijn dieren die speciaal gefokt zijn om de wetenschap te dienen. En als laboratoria een landgoed van zestien hectare ter beschikking hadden gehad, hadden ze de arme beestjes heus wel lekker rond laten hupsen. Helaas, ruimte is beperkt.

Veelal worden dieren genetisch gemanipuleerd zodat ziektes beter bestudeerd kunnen worden. Zo bestaan er muismodellen van Parkinson, Multiple Sclerose en kanker, waarbij de dieren uiteraard ongemakken en pijn kunnen hebben. Dat is erg naar, maar verschaft enorm veel inzicht in de werking van deze ziektes. Ter volledigheid zou dan ook naast de tranentrekkende plaatjes van het hulpeloze konijn ‘Dexter’, een foto moeten staan van de 7-jarige ‘Marie’ die aan kanker lijdt, geflankeerd door haar opa ‘Roger’ die door zijn Alzheimer vergeten is dat hij überhaupt een kleindochter heeft, en bovendien door zijn Parkinson onscherp op de foto staat.

In het NRC-stuk wordt verder gesteld dat er ‘gruwelijke manieren worden bedacht om de dieren te doden’, alsof iedereen tijdens lab-vergaderingen suggesties zou doen om proefdieren op een zo gruwelijk mogelijke manier om te brengen. In wezen is de manier van doden die je in het filmpje ziet – het breken van de nek door de muis aan de staart te trekken terwijl het hoofd vastgehouden wordt – hoe afgrijselijk het ook lijkt, het snelst en minst pijnlijk. Deze methode wordt dan ook door de ethische richtlijnen aanbevolen. Het is niet ‘humaner’ het dier eerst te verdoven, aangezien het geven van een injectie in de buik veel stressvoller is, en ook het doden met gif zoals in menig huishouden wordt gedaan (daar zijn muizen immers ‘ongedierte’), is alles behalve pijnloos. In het filmpje wordt vervolgens met afschuw verteld hoe de dode dieren in plastic zakken weggeborgen worden. Zou elke muis dan begraven moeten worden in een velours kistje met op de achtergrond het Requiem van Verdi?

Niet zelfvoorzienend

Als je dierproeven radicaal wil verbieden moet je wel beseffen wat de consequenties daarvan zijn. Zowel dieren als mensen zouden niet meer kunnen beschikken over pijnstillende middelen, laat staan genezen kunnen worden van kanker. In die zin is de mensheid geenszins een zelfvoorzienend ras: we zijn nog altijd van dieren afhankelijk voor ons voortbestaan en onze vooruitgang.

Inmiddels stond ik alweer enkele minuten met een muizenstaart tussen mijn trillende vingers, en kreeg ik ongeduldige en lichtelijk geïrriteerde blikken toegeworpen. Het gezicht van menselijke ziekbedden passeerde mijn gedachten. Ik vermande me, hield mijn adem in en trok de muis aan haar staart tot ik het voelde kraken. Ik verkies het redden van mensenlevens boven het leven van dit diertje, hoe pluizig het ook is.

Brankele Frank

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer