nieuwsbrief
Asset 14

Paniek

Een vriendin vraagt of ik een gastcollege wil geven bij haar op de faculteit. Pas als ik thuiskom verbaas ik me over mijn antwoord. Zonder enige weerstand heb ik ja gezegd, en ik heb er zelfs zin in. Dat was voorheen niet gebeurd. Tot een paar jaar geleden gebeurde er sowieso best veel niet, of uiteindelijk wel, maar met veel angstzweet en geen beren, maar grizzly's op de weg.

Mail

Paniekaanvallen zelf zijn al best vervelend: je denkt dat je gek wordt, dood gaat of in ieder geval tijdelijk out, je bent bang, zweterig en vooral niet meer in het moment. De eerste keer gebeurde het in een overvolle trein, ergens tussen Gent en Amsterdam. Ik was zestien en net met mijn beste vriendin de hele nacht wezen dansen in de Vlaamse Flanders Expohallen. De gangpaden van de trein werden geblokkeerd met doorgefeeste, zweterige lijven, en door de hele coupé zaten, lagen en hingen mensen. Drugs had ik niet op, wel wat bier en te weinig water. De vermoeidheid sloeg toe, mijn lijf begon te rillen en ik werd een beetje licht in mijn hoofd. Tot zover herkennen paniekvrije mensen dit waarschijnlijk wel, iedereen kan zich na een lange dansnacht wel een beetje slapjes of bibberig voelen. Maar toen raakte ik in de tweede, en al snel in de vijfde versnelling. De duizeligheid nam toe en mijn oren begonnen te suizen. De stem van mijn vriendin en die van de mensen om me heen klonken hol en ver weg, maar toch tien keer zo intens. En het ging niet weg. Net als de pijn bij een wespensteek liep de spanning, en daarmee de angst, op vanaf het moment dat het begon.

"Naar buiten, weg hier, huis, huis, huis, daar is het veilig", was wat ik dacht. Maar thuis waren we nog lang niet. Mijn vriendin keek me bezorgd aan: "Je ziet zo wit, gaat het wel?" "Ik voel me zo gek, alsof ik ga flauwvallen", antwoordde ik. Mijn eigen stem klonk ook hol. Maar even naar de gang om uit die benauwde coupé te zijn, wilde ik ook niet. Het idee alleen al dat ik me door al die mensen moest wurmen, brrrr. De rest van de reis bleef ik stilletjes op mijn plek zitten, hopend dat het gekke gevoel zou ophouden. Van mijn omgeving kreeg ik weinig meer mee, ik zat helemaal opgesloten in mijn hoofd.

In de jaren die volgden begon ik steeds meer rekening te houden met de paniek. Voor ik ergens heen ging, dacht ik na over de vluchtmogelijkheden: kon ik er makkelijk weg, mocht er zich weer een aanval voordoen? De meest gewone dingen konden al een obstakel vormen: eten bij een vriend in een huis dat ik nog niet kende, in de rij bij de Albert Heijn, naast mijn moeder bij de opera of op mijn nieuwe werkplek. Als het antwoord ‘nee’ was, ging ik niet, of zat ik daar wel maar in grote afwezigheid. Ik hield mezelf dan nauwlettend in de gaten: voel ik al iets? Later leerde ik dat dit vermijdingsgedrag heet, en nu zie ik, dat het met name dat gedrag is wat het leven van een paniekaanvaller lastig maakt. Het betekent namelijk dat je nooit ‘vrij’ bent, je gedachtes zijn voortdurend bezet en er is weinig ruimte voor nieuwe ervaringen. Als ik naar de film ging, was het moeilijk om me te concentreren op het beeld van het witte doek, ik keek voornamelijk naar de film ‘gaat het wel goed?’ die zich in mijn hoofd afspeelde.

Illustratie: Aart-Jan Venema

Bij vlagen had ik er in meerdere of mindere mate last van. Mijn studiereis naar Australië was in een tijd waarin het goed ging. In mijn eentje naar de andere kant van de wereld, het was een hele stap voorwaarts. Maar ook daar heb ik dingen gelaten omwille van de angst voor de angst. Zonde, denk ik nu. Maar nu ben ik beter, nu weet ik beter. Toen ik twee jaar geleden bijna nee zei tegen een vriendin die me vroeg haar paranimf te zijn (een soort getuige bij een promotie), besloot ik een therapeut om hulp te vragen. Ik was klaar met mijn eigen smoesjes en excuses: ik wilde wél naast mijn vriendin kunnen staan tijdens dat hoogtepunt in haar leven. Ook als het betekende dat ik een uur lang ‘gevangen’ op een podium een bank vol hoogleraren in de ogen moest kijken, in plaats van laf (‘veilig’) vanuit de zaal.

"Je kan jezelf niet gek denken", zei mijn psycholoog. "Maar wel heel angstig." Ook leerde ik dat flauwvallen fysiek niet eens kan als je in paniek raakt: teveel adrenaline. Met haar hulp kon ik het vermijdingsgedrag uit mijn systeem werken. Paniek is er zeker nog wel eens: als ik een overvol café in stap, blijf ik het liefst een beetje in de buurt van de uitgang hangen. En in de bioscoop zit ik het liefst aan de zijkant. Maar het bepaalt niet meer mijn agenda. De mensen die me goed kennen merken misschien niet eens zo heel veel verschil, maar ik heb de afgelopen jaren zoveel meer gedaan, zoveel meer meegemaakt. Ik probeer nu tegen zoveel als ik kan ja te zeggen. En het is meer dan bevrijdend dat ik daar niet meer bang van word.

--

PS Ik geloof niet echt in zelfhulpboeken; cognitieve gedragstherapie was voor mij de juiste methode. Maar één boek, aangeraden door mijn therapeute, heeft wel een bijdrage geleverd aan mijn genezing: Uit je hoofd, in het leven van Steven C. Hayes. Alleen al in de titel herkende ik zoveel, dat ik me zelfs vóór het lezen al begrepen voelde.

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

Aart-Jan Venema is freelance illustrator en verhalenverteller. Hij werkt onder andere voor NRC.next, de Groene Amsterdammer en hard/hoofd.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer