nieuwsbrief
Asset 14

Reflex

Noor gaat elke week naar het koffiehuis om herinneringen op te halen en om nieuwe te maken. Maar hoe betrouwbaar zijn die herinneringen nog als het koffiehuis niet meer bestaat, of als de vriendin die daar werkt iets anders gaat doen?

Mail

Aan de muur hangt een foto van Harry en Ischa: Harry achter zijn toonbank, met een volle glazen koffiepot in de hand. Ischa staat ervoor en kijkt naar ons, recht in de camera. Het zal zeker een jaar of vijf zijn geweest voordat de beroemde interviewer stierf – allebei de mannen hebben nog een volle haardos en de buiken zijn nog slank. Behalve deze foto hangen er nog andere herinneringen aan Ischa Meijer: een ingelijste boekomslag, een interview met Harry in de krant (“We wisten allebei wat het woord gabber inhield”), een foto van Ischa buiten voor de deur van Harry’s koffiehuis – de vriendschap is misschien noodlottig tot een einde gekomen, hij mag niet worden vergeten.

Aan de andere kant van het koffiehuis hangt de muur vol met oude biljetten uit alle landen van de wereld, vastgeprikt met honderden punaises. Een rafelig behang van vervaagde, vale kleuren van vervallen valuta. Naast de glazen koffiepot staat sinds twee maanden een pinautomaat. De twee dochters van Harry, die de familiezaak binnenkort over zullen nemen, zeggen dat het er tijd voor was; ze moesten de klanten en toeristen toch een beetje tegemoet komen. Maar de bestellingen worden nog gewoon op een papieren notitieblokje bijgehouden, en wifi is er niet.

Perfecte omstandigheden om te schrijven dus: geen internet en genoeg koffie. Elke woensdagochtend stap ik met laptop onder de arm naar de Prinsengracht en tik ik mijn leven op digitaal papier. Halverwege mijn schrijfuren verdwijn ik naar de keuken waar een van de dochters pannenkoeken staat te bakken, en kletsen we bij over de zaak, over de baby in haar buik, over het werk van haar vriend. Ik kom hier niet alleen voor het schrijven, maar ook om de vriendschap in leven te houden in mijn inmiddels drukbezette bestaan. Herinneringen ophalen, en nieuwe maken.

Deze ochtend zit er een man met zijn kleinkind tegenover mij in het koffiehuis; ze spreken Frans en Nederlands door elkaar. Het jongetje zit met zijn rug naar me toe, ik kijk de opa recht in zijn gezicht en zie hoe hij glunderend van trots zijn kleinkind aanschouwt. Hij maakt op zijn mobiel een foto van hem, en als hij die aan het jongetje laat zien, kan ik meekijken naar diens gezicht – het telefoonschermpje functioneert als een soort spiegel. Ik heb de twee hier niet eerder gezien, maar de dochter die vandaag in de bediening staat weet al wat ze willen: “Een jus en een icetea, een pannenkoek en een uitsmijter?”

Ik vraag me af of het jongetje dit ritueel, wat het blijkbaar is, zich nog lang zal blijven herinneren: met opa naar het koffiehuis. De herinneringen die ik heb aan mijn grootvader zijn al zo ver weg – alleen als ik niet te veel mijn best doe hoor ik plots ergens in mijn hoofd zijn bromstem, of ruik ik de sjekgeur die in zijn wollen pantalons zat. Als ik in zijn oude huis ben – nu ons familievakantiehuis op Terschelling – worden die zintuiglijke emoties iets sterker, maar het huis is verbouwd en de laatste keer dat ik er was kon ik me al niet meer precies herinneren hoe de trap naar boven ook alweer liep. De voorkamer is nog wel min of meer hetzelfde, al hebben we de afbrokkelende tegeltjes vervangen voor nieuwe, die nu te wit en te schoon tussen de oude opvallen. Ze hebben nog niks meegemaakt.

Beeld: Noor in het huis van haar grootouders

De opa en het jongetje blijven foto’s maken met de mobiele telefoon, en laten elkaar telkens het resultaat zien. Hoeveel foto’s zouden er al zijn van hun tweeën? Zou de moeder er nog een selectie uit maken; welke momenten van al die duizenden zijn het waard om in een fotoboek te plakken, om letterlijk vast te kunnen houden?

Met mijn mobiel maakte ik een tijd geleden een foto van het verlovingsportret van mijn Terschellingse grootvader en grootmoeder. Nu scroll ik door de meer dan tweeduizend beelden die ik in het afgelopen jaar heb gemaakt en bewaard, op zoek naar die zwart-witfoto. Het is een bijzonder beeld – niet alleen door de schoonheid ervan, maar ook doordat je ziet dat er tijd en aandacht is besteed aan het moment waarop-ie werd gemaakt. Het kapsel van mijn oma is speciaal in golfjes gezet, en ze heeft haar glazen kralenketting om. Het pak en de netjes gekamde haren van mijn opa onderstrepen de belangrijke gebeurtenis – dit moment mag niet vergeten worden, hij is het herinneren waard.

Als een spier die getraind moet worden bezoek ik wekelijks het koffiehuis. Is een herinnering eigenlijk meer dan een geconditioneerde reflex? Een beeld dat je overvalt of bewust oproept wanneer je de verhalen vertelt en de foto’s bekijkt? De ervaring leert dat herinneringen verder wegdrijven als de situatie verandert waarin deze werden gemaakt – een ander huis, een liefde die overgaat, een vriend die sterft. Je hebt alleen nog maar het (onbetrouwbare) geheugen waarop je kunt terugvallen, niet meer de realiteit. Je weet het misschien nog, of je kan het je voor de geest halen, maar in principe is een herinnering niet meer dan een worst die net buiten bereik voor je neus bungelt. Een vorm van zelfopgelegde marteling, maar blijkbaar is het idee van de herinnering compleet kwijt zijn nóg veel pijnlijker.

Het koffiehuis is een museum waarin veel wordt herdacht: een vriendschap, oud geld, Amsterdam - er is veel vroeger in het nu. Het overdragen van de zaak aan de dochters verzekert nu al dat Harry en zijn vrouw niet worden vergeten; net zoals het huis op Terschelling voor mij steeds opnieuw de herinnering aan mijn grootouders traint.

Noor Spanjer (Amsterdam, 1982) is freelance journaliste en mediawetenschapper. Als nieuwerwetse minstreel is zij altijd op zoek naar persoonlijke verhalen en daarnaast is ze ideologisch inzetbaar voor feministische zaken en andere nature-nurture kwesties.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer