Warning: array_intersect(): Expected parameter 1 to be an array, null given in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200107002828/public/content/themes/hardhoofd6/single.php on line 14
Hard//hoofd - Interview: ‘Het moet een beetje ongemakkelijk worden’
tickets
Asset 14

'Het moet een beetje ongemakkelijk worden'

Deze week is de Pakistaans-Nederlandse Faiyaz Jafri een van de artists in focus op het KLIK Amsterdam Animation festival. Lara Maassen spreekt de drukbezette animator over zijn werk, zijn boodschap en zijn publiek. 'Ik ga niemand pleasen, ik ga het niemand makkelijk maken.’

Mijn eerste kennismaking met Faiyaz Jafri gaat via één van zijn animaties: This Ain’t Disneyland. Vijf minuten lang zie ik Bambi’s van de ineenstortende Twin Towers af vallen. Een meisje zingt vrolijk ‘It’s a whole new world and nobody cares’. In een andere animatie ligt een plastic-achtige, naakte vrouw op de grond van een verlaten parkeergarage. Volgens het bijschrift in een ‘galaxy far away’. Is het maatschappijkritisch, vraag ik me af? Utopisch? Dystopisch? Jafri maakt ook reclames voor Coca Cola, lees ik ergens anders. Welke boodschap wil hij vertellen?

Uiteindelijk spreek ik hem – na een hoop heen-en-weer mailen, de man is druk – via Facetime. Daarin worden mijn belangrijkste vragen meteen beantwoord: nee, het is geen kritiek, geen utopie of dystopie, hij observeert gewoon. Ja, hij maakt ook commercieel werk. Dat is waar hij ooit mee begon, toen hij in de jaren 90 afstudeerde aan de TU Delft en gefascineerd raakte door de computer. Pas jaren later, toen de crisis uitbrak en hij allang in New York woonde, had hij ineens geen werk meer. Toen is hij zich steeds meer op dat andere gedeelte, de kunst, gaan storten.

En dat was niet voor niks. Inmiddels is Jafri, geboren in Goes als kind van een Pakistaanse vader en Nederlandse moeder, één van de meest gevierde animators ter wereld. Hij maakt films, muziek en installatieprojecten, heeft zijn eigen festival in Hong Kong en doceert aan Parsons en Queens College. Deze week komt hij terug naar Nederland, voor het KLIK Amsterdam Animation Festival, waar hij één van de artists in focus is.

Ik bel hem als hij net op de trein staat te wachten, terug naar New York. ‘Vind je het goed als ik je even in m’n broekzak stop?’ vraagt hij na onhandig met zijn telefoon over een Amerikaans station te hebben gelopen. Dat vind ik goed. Jafri is net geland. Hij was op een animatiefestival in Ottawa. Nu gaat hij weer naar zijn huis. Nadat hij een goed plekje in de veel te drukke trein heeft gevonden begint onze conversatie pas echt.

Je noemt je stijl ‘hyper-onrealistisch’. Wat bedoel je daarmee?
‘Veel kunstenaars gebruiken de computer om hun werk realistischer te maken. Daarmee verbergen ze het digitale aspect zoveel mogelijk: het mag vooral niet te veel opvallen dat Adobe je heeft geholpen. Ik heb dat nooit gewild. Al vanaf het begin van de computer wil ik júist die digitale esthetica laten zien en onderzoeken wat je daarmee kunt. Daarmee een nieuwe, andere wereld creëren, in plaats van onze wereld nabootsen.’

Nieuwe, zelfs onrealistische werelden kun je toch ook maken met een blik verf?
‘Jazeker. Ik heb vroeger ook getekend, geboetseerd en met videocamera’s gewerkt, maar de computer voelt gewoon als ‘mijn’ medium. Op mijn MacBook heb ik volkomen controle over het proces. Er gebeurt niks per ongeluk. Als ik iets in mijn hoofd heb, kan ik dat precies uitvoeren hoe, waar en wanneer ik dat wil.’

‘Het digitale veld ontwikkelt zó snel. Toen ik begon met animeren, programmeerde ik iets en moest ik steeds vijf minuten wachten om te zien wat het resultaat was. Nu kan ik meteen zien wat ik doe. Ik heb het idee dat ik nog maar net begonnen ben. Het is alsof je als schilder wakker zou worden en er bestaan ineens vijf nieuwe kleuren; zo snel gaan de ontwikkelingen. Het verhaal dat ik vertel, evolueert niet alleen door mijn eigen levenservaring, maar ook door het steeds volwassener worden van computers.’

Waar gaan jouw verhalen over?
‘Over alles wat ik observeer. Maar mijn grootste uitgangspunt zijn ‘neo-archetypes’, zoals ik ze noem. Universele verhalen die je kunt vertellen door beelden die eigenlijk iedereen wel herkent. Vroeger had je het idee van de Jungiaanse archetypes: beelden zoals ‘de moeder’ of ‘het kind’ die we, ondanks dat ze voor iedereen net iets anders zijn, toch allemaal delen.

Volgens mij zijn er zoveel nieuwe te vinden in deze wereld. Kijk hoe snel een meme zich verspreidt. En iedereen kent het beeld van Darth Vader wel. Die beelden wil ik gebruiken, om juist weer nieuwe combinaties mee te maken.’


Toch begrijp ik niet altijd wat je boodschap is als ik Disney-figuren en futuristische kleuren door het beeld zie gaan.
‘Nee. Wie naar mijn animaties kijkt, zal raakvlakken vinden en ze soms ook juist missen. Het moet ook een beetje ongemakkelijk worden en irriteren, in plaats van dat je zo’n lekker middelmatig en afgerond verhaal voorgeschoteld krijgt.

Volgens mij zijn mensen ook niet meer geïnteresseerd in uitgekauwde, lange verhalen. Ik hoor wel eens dat millennials zo’n lage attention span hebben dat ze overal doorheen klikken, dat ze nooit écht geboeid zijn. Maar volgens mij klopt dat niet. De mensen van nu hebben gewoon de capaciteit om dingen veel sneller te communiceren en interpreteren. Dat vraagt om een andere manier van vertellen. Laatst hoorde ik bijvoorbeeld van een film die zich niet chronologisch afspeelt, maar steeds vijf scenes tegelijk laat zien. Kijkers konden dat prima volgen.’

Je bent zelf van Pakistaanse en Nederlandse afkomst, in Nederland opgegroeid. Wat beschouw je als je moedertaal?
‘Nederlands voelt nog steeds als ‘mijn taal’, ondanks dat we thuis twee talen spraken. Maar ik voel me meer New Yorker dan wat dan ook.’

Zou je je werk Amerikaans noemen?
‘Ik kijk eigenlijk nooit naar één land. Behalve This Ain’t Disneyland – dat is één van mijn meest persoonlijke animaties. Ik heb het in New York zien gebeuren. Ik stond op mijn dak en zag hoe de Twin Towers in elkaar stortten. Voor mijn generatie was dat denk ik echt een paradigm shift. Ik had het er zo moeilijk mee, ik heb een jaar lang bijna niks geproduceerd. Het was haast gênant. Er gebeuren overal dingen ter wereld, maar nu… Het was zo raar omdat New York helemaal niet zo ‘anti’ de rest van de wereld is. Ik had nooit verwacht dat het daar zou gebeuren.’

Bij This Ain’t Disneyland vallen digitale Bambi’s van het World Trade Center. Waarom die fascinatie met Bambi?
‘Toen ik klein was, dacht ik altijd dat Bambi een meisje was. Ik denk door de naam, maar ook door dat kontje in de lucht – het heeft gewoon iets vrouwelijks. Toen kwam ik erachter dat Bambi een jongetje was.  En dat Bambi ook heus niet alleen onschuldig is: hij is best verleidelijk en erotisch. Die dualiteit vind ik interessant.

Mijn werk gaat veel over erotiek en onschuld, en Bambi vertegenwoordigt dat voor mij. Ik gebruik hem in animaties, maar ik heb ook drie meter hoge Bambi-beelden in Taiwan gemaakt, Bambi’s ge-3D-print, en op sjaals laten drukken.’

Toch voel ik minder mee met tientallen Bambi’s die te pletter vallen dan met levensechte mensen. Hoe zie jij je eigen personages?
‘Als mensen, eigenlijk. Volgens mij zijn alle animaties uiteindelijk gebaseerd op mensen, toch? Maar een heleboel kijkers zien mijn personages als humanoids of robots. Dat vind ik prima. Anderen zien juist vooral de melancholie in het werk en kunnen zich er daardoor aan relateren, zonder dat ze zich hoeven te identificeren met een personage.’

In hoeverre maakt het jou uit hoe je publiek naar je werk – en naar je Bambi’s – kijkt?
‘Ik denk weinig over na over mijn publiek, eigenlijk. Natuurlijk maak ik animaties om te laten zien aan de buitenwereld, maar ik maak ze niet voor één specifiek publiek – ik ga niemand pleasen, ik ga het niemand makkelijk maken.’

Faiyaz Jafri werd geboren in Goes, als kind van een Pakistaanse vader en een Nederlandse moeder. Hij studeerde aan de TU Delft en ontwikkelde zichzelf als animator en componist. Over de hele wereld exposeerde hij met schilderijen, video-installaties, animaties en levensgrote sculpturen. Hij is medeoprichter van Third Culture Film Festival in Hong Kong en in deeltijd docent aan de Parsons School of Design en Queens College in New York.

Het KLIK  Amsterdam Animation Festival vindt plaats van 10 tot en met 14 oktober in EYE Amsterdam. 

Mail

Lara Maassen is student filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer