nieuwsbrief
Asset 14

Statusangst

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Het populisme van Trump en Wilders gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel, stelt Jules Roosenboom.

Mail

De Amerikaanse presidentsverkiezingen waren, zoals ze het zelf zouden noemen, een train wreck. In Nederland stevenen we, als we de peilingen moeten geloven, af op een klinkende overwinning van Geert Wilders. Vergelijkingen tussen het populisme in de Verenigde Staten en in Europa worden volop getrokken, maar blijven ook oppervlakkig. Er is, volgens de analisten, in beide gebieden een boze massa met een onbestemd onderbuikgevoel, maar daar houdt het meestal op.

Wie dieper graaft, ziet opmerkelijke geografische en sociaaleconomische parallellen tussen de populistische neigingen in de VS en die in ons eigen land. Zo is het opvallend dat Trump veel populariteit oogstte in de Amerikaanse rust belt, ooit het hart van de maakindustrie, terwijl de ideeën van Wilders gretig aftrek vinden in de voormalige Oostelijke Mijnstreek in Zuid-Limburg. In beide gevallen gaat het om gewezen industriegebieden die door economische factoren verloederd en verarmd zijn. Maar een puur economische benadering schiet te kort om te verklaren waarom men in gebieden zoals deze massaal voor populistische kandidaten kiest.

In de industriegebieden zagen veel mannen hun status als noeste staalarbeider sneuvelen

De kiezers komen namelijk ook af op de ideologische of culturele standpunten van Trump en Wilders. Wilders hamert bijvoorbeeld vooral op het behoud van de Nederlandse cultuur; de sociaaleconomische positie van zijn achterban komt op de tweede plek. Trump legt een sterke nadruk op vermeende Amerikaanse waarden en handelt tijdens zijn presidentschap waarschijnlijk zelfs tegen de belangen van zijn kiezers in: het uitkleden van Obamacare en het op de schop nemen van het belastingstelsel zou vooral de onderklasse schade toebrengen.

De populariteit van Wilders en Trump in voormalige industriegebieden, moet eerder gezocht worden in de boosheid vanwege verloren status. In de industriegebieden van Amerika zagen veel mannen in de laatste helft van de vorige eeuw hun status als noeste staalarbeider sneuvelen tijdens de oliecrisis in de jaren 80. Een vergelijkbare ontwikkeling deed zich voor in Zuid-Limburg. Steden als Kerkrade en Heerlen voeren wel bij de florerende mijnindustrie die werk verschafte aan grote bevolkingsgroepen. Meer nog: ze verschafte veel mensen status. Mijnwerkers stonden hoog in aanzien en kregen een relatief goed salaris vergeleken met arbeiders die bovengronds werkten. Joop den Uyl, in die tijd minister van Economische Zaken, zette in 1965 op drastische wijze een streep door de verheven mijnwerkersstatus door de sluiting van de staatsmijnen af te kondigen.

Zowel in de voormalige oostelijke mijnstreek, als de Amerikaanse rust belt hebben mensen hun status verloren en daar is decennialang niets voor in de plaats gekomen. Zowel de Democraten in de VS als de linkse partijen in Nederland hebben geen alternatief kunnen bieden: geen groot verhaal waaraan deze gewezen arbeidersklasse identiteit of betekenis kon ontlenen. Wilders en Trump zijn handig in dit gapende ideologische gat gesprongen en hebben deze groepen opnieuw een status gegeven. Ditmaal als de verzetsheld die in opstand komt tegen een machtswellustige, corrupte elite die de nationale waarden te grabbel gooit. Zij zijn nu de echte Nederlanders en de echte Amerikanen. Deze vorm van populisme gaat verder dan een generiek, onbestemd onderbuikgevoel.

Jules Roosenboom is Hard//hoofd-redactielid, woont en werkt in Zuid-Limburg. Hij is bezig met zijn master politieke cultuurwetenschappen en werkt daarnaast als freelance tekstschrijver. // jules@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer