Iedereen wil het, maar bestaat het wel? Drie interpretaties van de aard van vrijheid. " /> Iedereen wil het, maar bestaat het wel? Drie interpretaties van de aard van vrijheid. " />
Asset 14

video/tekst/beeld over vrijheid

Drie disciplines benaderen hetzelfde onderwerp. Vrijheid is een vertrouwd begrip, waar je nooit van weet wat ermee bedoeld wordt. Een animatiefilm uit 1971, met de stem van Orson Welles, vergeleek de Amerikaanse droom van vrijheid met een rivier, Rutger Lemm dook op school in naam van vrijheid liever onder zijn bureau en Maciek Chodziński schilderde in een verontrustend beeld van vrijheid.

Regie: Sam Weiss, 1971

------

Vrijheid

In de vijfde klas van de middelbare school spijbelde ik veel. Zoveel dat de decaan me in een gesprek op haar kamer vertelde dat ik de ‘minst aanwezige leerling’ van de school was. Het ging niet zo goed met me in die tijd. Als ik om tien uur uit mijn bed kwam, vertelde ik mijn moeder dat onze lerares Latijn ziek was, of dat we een facultatieve projectdag hadden. Na de waarschuwing van de decaan probeerde ik weer gewoon alle lessen te volgen. Mijn leraar Engels kon er maar niet aan wennen. Na het rinkelen van de bel zei hij steevast: “Alright, let’s see who’s absent… Rutger of course…” “No, sir! I’m right here!” Hij keek dan gespeeld verrast op en grijnsde: “Ah Rutger, how wonderful of you to join us.”

Het vaste stramien van vijf dagen school, twee dagen weekend maakte me helemaal gek. Vaak nam ik een boek mee de les in en las dat dan stiekem. Ik staarde naar de klok en kruiste de dagen af tot er weer een vakantie aan kwam. Bij Latijn kenden we een speciale tafelopstelling waarbij we allemaal dicht op elkaar in drie steeds grotere U-vormen rond het bureau van mevrouw Koekoek zaten. Het voordeel hiervan was dat je je makkelijk kon verstoppen. Nadat de aanwezigheidslijst was behandeld, gleed ik van mijn stoel en zat ik drie kwartier in kleermakerszit te lezen onder mijn tafel. Mijn klasgenoten vonden het raar, maar zeiden niets.

Na mijn eindexamen was ik dan eindelijk verlost van de gedisciplineerde schoolfabriek waarin ik zes jaar lang gevormd was tot een kant-en-klaar pakketje met kennis. Nu kon mijn leven beginnen. Eerst moest ik natuurlijk uit huis, want ook het regime van mijn ouders was een te grote beperking geworden. Ik wilde zelf bepalen hoe laat en wat ik zou eten en niet naar huis hoeven bellen om te zeggen waar ik sliep. Ik vond via Marktplaats een onverzorgd maar charmant huis in Amsterdam en dagdroomde al over de tientallen romans die ik nu, bevrijd van alle lasten, moeiteloos op mijn computer zou rammen.

Dit tussenjaar werd een zo mogelijk nog depressievere tijd dan de vijfde klas van de middelbare school. Elke dag had ik zeeën van tijd om al mijn dromen waar te maken, maar ik deed niets. Eerst weet ik het aan de omstandigheden: het is herfst, het gaat niet goed met m’n vriendin, ik heb geen goede computer. Maar ook toen ik een nieuwe computer aanschafte en het uitmaakte met m’n vriendin, ging het niet beter. Het werd lente en in plaats van uit het raam naar de regen staren, keek ik naar de zonnige taferelen op mijn stoep en voelde de pijn van alle mogelijkheden die ik niet benutte. Ik kon nu naar het park met vrienden. Ik kon nu naar het strand liften. Maar in plaats daarvan bleef ik binnen zitten.

Dan was er ook nog het besef van mijn luxe en de verantwoordelijkheid die dit meebracht. Ik wist dat er eeuwenlang gevochten was voor politieke rechten, welvaart en sociale mobiliteit. Er waren miljoenen mensen gestorven zodat ik, kind van de middenklasse, met geld op de bank en eten in mijn buik zelf kon bepalen wat ik wilde doen. De oneindige ruimte gaf paradoxaal genoeg geen verlossend gevoel, maar juist een enorme druk. Na een jaar meldde ik mezelf wanhopig bij de universiteit. Ik wilde weer proefwerken, deadlines, etenstijd. Ik snakte naar beperking, of in elk geval een beetje.

De vraag is hoe vrijheid en beperking zich tot elkaar verhouden. Van nature is de mens een groepsdier, maar dankzij een steeds verder ontwikkeld zelfbewustzijn en de toegenomen welvaart streeft de postmoderne mens steeds fanatieker individuele ambities na. We zoeken allemaal naar een positie van waaruit de persoonlijke doelen en behoeften zonder inmenging van anderen bevredigd kunnen worden. Maar voor een identiteit zijn kaders nodig: in een lege wereld ben je niets. Zaken als nationaliteit, sekse, afkomst, geloof, opleiding, huidskleur of werk zijn een grote beperking voor je bewegingsruimte, maar ze bepalen ook wie je bent. Zo werkt het ook met de overheid: je levert bepaalde vrijheden in, maar je krijgt er de context van het land en het systeem van de staat voor terug. Soms kom je er achter dat zo’n kader voor jou niet werkt en werp je het af - voor zover dat mogelijk is. Maar er moet altijd een kader voor in de plaats komen dat je op een passende manier beperkt. Het is een ietwat treurige conclusie: als je uit een gevangenis ontsnapt, verlang je alweer terug naar je cel. Absolute vrijheid bestaat niet. En als het mogelijk zou zijn, zou je het geen dag volhouden.

Door Rutger Lemm

------

Door Maciek Chodziński

Mail

Videoredactie

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer