Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" /> Twee documentairemakers op zoek naar de resten van ons koloniale verleden. “Eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen."" />
nieuwsbrief
Asset 14

Resten van de kolonie

Mail

In het filmproject Empire laten filmmakers Kel O'Neill en Eline Jongsma de erfenis van het kolonialisme zien. De eerste aflevering gaat over Sri Lanka. Sanne Rispens sprak met Kel en Eline vlak voor hun vertrek naar Indonesië, waar ze op dit moment het tweede deel van Empire afronden.

Filmmakers Kel O’Neill (VS, 1979) en Eline Jongsma (Groningen, 1980) werkten voor het eerst samen tijdens een residency-project op een militaire basis in Kosovo. Hun oorsprong ligt niet bij film: Kel is van oorsprong acteur, Eline fotograaf. In hun woonplaats New York maken ze reportages voor het VPRO-programma Metropolis TV. Hun werk is onder andere vertoond op het IDFA en het Los Angeles Film Festival, maar ook op de Architectuurbiënnale in Rotterdam en bij verschillende exposities. Onlangs filmden Kel en Eline ook een item voor het NOS-journaal over hoe Amerikanen het fenomeen Geert Wilders ervaren.

In Brooklyn, waar Kel O’Neill en Eline Jongsma voor hun beeldscherm zitten, is een sneeuwstorm gaande. Kel vertelt dat de dikke laag sneeuw in hun straat nog niet is opgeruimd. “Ik weet zeker dat de straten van Manhattan wél schoon zijn, want daar is het geld. Maar de mensen in onze buurt zijn oneindig veel interessanter om te filmen dan de mensen daar. Het is hier veel moeilijker om je ambities met de werkelijkheid in overeenstemming te brengen. Daar identificeren wij ons mee.”

Een greep uit de personen die in hun films worden geportretteerd: een lesbische Elvis-imitator, een groep mannen die de Vietnamoorlog naspeelt, Edward de 'Walmart-Greeter' en de zogenaamde 'Ex Ex-Gays'; twee homoseksuele mannen die een tijd in een christelijke instelling doorbrachten waar homoseksualiteit wordt 'genezen' en inmiddels hun geaardheid hebben omarmd:

Veel van de mensen die jullie filmen lijken buiten de maatschappij te staan. Waarom trekt dit jullie aan?
Eline: “Meestal bedenken we het onderwerp voordat we er een individu bij zoeken. We hebben een bepaald idee, en dan zoeken we naar iemand die dat idee kan representeren. Het heeft te maken met je ongemakkelijk voelen in de maatschappij. Iedereen heeft wel eens het gevoel dat hij nergens bijhoort. Ik denk soms dat dat iets van onze generatie is. Ik zie er veel mensen mee worstelen.”
Kel: “De mensen die wij zoeken, zijn een soort eilandjes. Ze hebben hun eigen realiteit gecreëerd. Bijvoorbeeld die mannen die de Vietnamoorlog naspelen... de echte wereld is te hard voor ze, dus maken ze een droomwereld waarin ze de held kunnen zijn. We voelen ons aangetrokken tot mensen die hun fantasie op zo’n dwingende manier externaliseren.”
Eline: “We dachten op een gegeven moment: Wat kunnen we met Elvis doen? Ik dacht aan een vrouwelijke Elvis, en toen kwamen we Barbara del Piano tegen. Zij was openlijk lesbisch, op een plek waar dat helemaal niet geaccepteerd werd. We hadden ontzettend veel geluk dat zij zo’n verrassing was.”
Kel: “Het hele Elvis-ding bleek nog het minst interessant aan haar. We ontdekten steeds nieuwe dingen: ze verzamelde poppen, ze had kanker overleefd. Ze had zoveel bijzonders.”

Jullie benadering is echt do-it-yourself: jullie doen alles met zijn tweeën en gebruiken simpele camera-apparatuur.
Eline: “Mensen onderschatten ons vaak, ze denken meestal dat we een paar studenten zijn. Maar dat maakt ook dat we minder de aandacht trekken als we aan het filmen zijn.”
Kel: “We zien er ook vrij jong uit, dat werkt vaak in ons voordeel. Toen we wilden gaan filmen in Walmart [een grote supermarktketen, SR] zaten de PR-mensen er eerst heel erg bovenop. Maar toen ze ons aan zagen komen met ons kleine cameraatje, lieten ze ons gewoon onze gang gaan.”

De korte film van Kel en Eline die op Hardhoofd te zien is maakt deel uit van een interdisciplinair mediaproject getiteld Empire. Het zal uiteindelijk bestaan uit vijf video-installaties, die zijn gefilmd in vijf voormalige V.O.C-handelscentra: Sri Lanka, Indonesië, India, Ghana en Zuid-Afrika. Het doel is om de architectonische, culturele en spirituele sporen van de V.O.C.-kolonisten te documenteren.

Empire gaat over grote thema’s, hoe gaan jullie dit in beeld brengen?
Eline: “We kijken naar wat er over is gebleven, maar doen dit door middel van kleine, persoonlijke verhalen. In Nederland zijn we ons erg bewust van wat de V.O.C. heeft betekend. Ik heb zelf op een bepaalde manier een V.O.C.-achtergrond – mijn familie is deels Indisch. Dat deel van mijn herkomst is iets wat ik op de een of andere manier altijd in mijn achterhoofd heb.”
Kel: “Het is een interessant project omdat het iets zegt over onze wereld. We leven allang niet meer in het tijdperk van kolonialisme, zelfs niet in het tijdperk van post-kolonialisme. We zijn onderweg naar iets nieuws; de machtsverhoudingen zijn aan het verschuiven. Het is interessant om te zien wat er van die laatste restjes kolonialisme is geworden.”
Eline: “Wat voor impact heeft de V.O.C. gehad op mensen? Het gebeurt nog steeds, mensen worden ergens naartoe gestuurd om naar olie te boren, zo’n bedrijf groeit en groeit. Mensen vestigen zich op een plek en er ontstaat een soort cross-cultural invloed."
Kel: "De nadruk ligt echt op de onbedoelde gevolgen van kolonialisme, en ook weer de invloed van een innerlijke realiteit op de buitenwereld. Kijk bijvoorbeeld naar Herman Steur, de hoofdpersoon uit Sri Lanka, die het Hollandse dorpje heeft nagebouwd in de jungle. De materialen die voor de huizen worden gebruikt zijn totaal ongeschikt voor het klimaat, dus alles dreigt na een tijdje in te storten. Dat laat hij dan weer herbouwen.”
Eline: “Hollandse koppigheid.”
Kel: “Maar ook het afdwingen van zijn culturele realiteit, op een plek waar dat helemaal niet past."

Eline: “Ik denk niet dat de V.O.C.-mannen een idee hadden van de impact die ze zouden hebben op de etnische samenstelling van zo’n gebied. Nederland is een klein land, maar de wereldwijde nalatenschap is gigantisch. We zouden de rest van ons leven aan dit project kunnen blijven werken: er zijn eindeloos veel verhalen.”

Empire zal ook een bepaalde participatie vragen van het publiek.
Eline: “Het zijn kleine verhalen, zoals het verhaal van Herman Steur. Dat gaat over één man, en ik hoop dat de serie mensen aanzet om na te denken over...”
Kel: “Grijze gebieden.”

Kel: “Je ziet de patronen: eerst waren er de Portugezen, toen de Hollanders, nu de Amerikanen en straks de Chinezen. Dat zie je al in Sri Lanka, overal zijn Chinese bouwprojecten gaande.”
Eline: “De ene kant exploiteert de andere kant. Het resultaat daarvan, dat is waar dit project over gaat.”
Kel: “We zijn aan Empire begonnen op een heel vreemd moment. Het heeft iets van een zwanenzang. Het is bijna weg.”

Meer over Kel en Eline: www.sinisterhumanists.tumblr.com.

Interview: Sanne Rispens

Videoredactie

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer