nieuwsbrief
Asset 14

Knielen voor de kantoortuin

Knielen voor de kantoortuin

Het groeiende geloof in een religie die werk heet, is ongezond en moet ophouden; om te beginnen door te stoppen met het verafgoden van mensen om hun extreme arbeidsethos, vindt Quirine van Eeden.

Mail

De populariteit van Silicon Valley-held Elon Musk is tanende. Onlangs liet de personificatie van het productiviteitsideaal in een openhartig interview met The New York Times doorschemeren dat zijn zo geroemde 120-urige werkweek hem steeds vaker lijkt op te breken. Een recent onderzoek van de Volkskrant onderschrijft de omvang van dit probleem - waar zelfs superman Musk nu dus onder gebukt gaat - in Nederland. Huisartsen en psychologen voor alle studenten die onder de prestatiedruk bezwijken zijn niet aan te slepen en “kunnen de problemen niet meer aan”. Zo is zelfs de oplossing deel geworden van dit steeds verder uitdijende probleem, namelijk dat we van de werkvloer onze nieuwe kerk hebben gemaakt.

Het hebben van een betekenisvolle baan is de nieuwe, heilige graal.

Het wel en wee van de werkvloer is een thema dat al sinds de industriële revolutie leeft. Werk helpt de mens in zijn bestaan te kunnen voorzien en is bovendien een uitstekende vorm van bezigheidstherapie. Maar bovenal zou werk erkenning, zelfvertrouwen en zin (moeten) bieden. Het principe dat werk betekenis moet geven heeft een steeds prominentere plek in ons leven veroverd.

Sterker nog: het hebben van een betekenisvolle baan is de nieuwe, heilige graal. In het naoorlogse bestaan namen we afscheid van tijdloze waarheden, maar dat wilde niet zeggen dat aan de zoektocht naar betékenis een einde kwam. Die betekenis werd vanaf toen alleen elders gezocht. De brede moraal van het traditionele denken maakte plaats voor een grote vrijheid om het leven naar eigen inzicht in te vullen en zin te geven. In het aardse, vergankelijke bestaan betekent dat niet denken in universele ideeën, maar doen in particuliere daden. De daden die je verricht bepalen wie jij bent. Kortom, je bent wat je doet. Of, om de beroemde woorden van de existentialistische filosoof Jean-Paul Sartre te spreken: de existentie gaat vooraf aan de essentie.

Dat maakt het leven niet bepaald tot een lichtzinnige exercitie. De Deense filosoof Søren Kierkegaard, voorvader van het existentialistisch gedachtegoed, zag de angst van de duizelingwekkende vrijheid die hiermee gepaard gaat. De ware mens weet dat hij zijn leven in de waagschaal moet leggen, wetten en regels terzijde moet schuiven om aanzien te verwerven en te behouden. Nogmaals, dat vraagt om een doen, niet om een denken. Alleen daden kunnen bijdragen aan het grotere, existentialistische ideaal van zelfwording.

Voor een niet te miskennen bedrag belooft een coach, de priester van de 21e eeuw, de werkende te sterken in diens toewijding en overgave.

Die dadendrang laat logischerwijs het vaakst van zich horen op de plek waar de hedendaagse westerse mens het meest te vinden is: de werkvloer. De nieuwe wijze van zingeving zal zich dus ook voornamelijk op de werkvloer moeten voltrekken. En dat is te merken. Op heidagen buigen werkenden zich over het formuleren van een missie die de neuzen dezelfde kant op moet krijgen: Wat zijn onze gedeelde waarden? Wat is ons verhaal? Hoe blijven we daarin geloven? En tenslotte, hoe dragen we die goede boodschap uit en nemen we de ander (lees: de klant) daarin mee?

Werk wordt zo een ernstige bezigheid. Iedere ‘fte’ moet immers dienstbaar zijn aan de geformuleerde visie. Het praktiseren van het geloof komt voor een werkende neer op zo veel mogelijk zelfontplooiing; ‘het beste uit jezelf willen halen’. Gelukkig is er een scala aan organisaties die op deze wens inspeelt. Voor een niet te miskennen bedrag belooft een coach, de priester van de 21e eeuw, de werkende te sterken in diens toewijding en overgave door al zijn verborgen talenten tevoorschijn te toveren.

Hoewel Kierkegaard en de zijnen wars waren van bovengenoemd berekenend denken, is de existentialistische gedachte ‘je bent wat je doet’ – in verwaterde vorm - wijdverbreid geraakt. Neem het zelfhulpboek. Waar eerder het geloof en de ideologie aan de menselijke hang naar betekenis moesten beantwoorden, is daar nu het zelfhulpboek om de werkende mens uit de brand te helpen. Net als de kerk heeft ook betaald werk een eigen Bijbel nodig. Zou dat managementgoeroe Stephen Covey tot onze nieuwe blijde boodschapper maken? Dienen zijn Zeven eigenschappen van effectief leiderschap als het nieuwe Heilige Schrift? Covey had het waarschijnlijk zo gezien: de zeven eigenschappen die hij in dit boek noemt zijn naar eigen zeggen namelijk een variatie op de traditioneel-christelijke deugdethiek. In het vervolg op zijn Zeven eigenschappen behandelt hij de som der kwaliteiten van effectief leiderschap: het vermogen om aan de eigen roeping gehoor te geven.

Regelmatig blijkt die eindelijk bemachtigde baan niet lang zo betekenisvol als hij deed vermoeden.

Het alomtegenwoordige geloof in een religie die werk heet, vergroot niet alleen de ernst van de betaalde arbeid, maar versterkt ook de groeiende burn-outproblematiek. Vanzelfsprekend spelen diverse factoren mee, maar één daarvan is het groter wordende belang dat aan een baan wordt toegedicht. Hoe existentiëler - of existentialistischer - de beroepskeuze, des te crucialer de weg ernaartoe. De bemachtiging van het juiste plekje op de competitieve arbeidsmarkt betekent bijtijds ontdekken wat je roeping is en er vervolgens alles aan doen om die roeping te kunnen beantwoorden. Praktische bezwaren, zoals hoge toelatingseisen of grote werkdruk tijdens de studie, mogen dat niet in de weg staan.

Eenmaal op de banenmarkt blijken pas afgestudeerden vaak bedrogen uit te komen. Werk geeft immers niet altijd de zin die het lijkt te beloven. Regelmatig blijkt die eindelijk bemachtigde baan niet lang zo betekenisvol als hij deed vermoeden. Zelfs profeet Covey nam het niet altijd even nauw met zijn eigen profetie: ‘Niemand wenst op z’n sterfbed dat hij meer tijd op kantoor had doorgebracht’, schrijft hij. Misschien heeft de beurswaakhond Musk wel een dienst bewezen door hem uit zijn bestuurdersfunctie te ontheven.

Het is tijd om onze prioriteiten collectief te verschuiven naar die dingen waar we wel stil bij willen staan als Vadertje Tijd ons op de schouders tikt. Dat betekent ook dat we het ideaal van arbeid minder religieus moeten doen voorkomen, om te beginnen door te stoppen met het verafgoden van mensen als Musk om hun arbeidsethos. Alleen dán zullen toekomstig deelnemers van de arbeidsmarkt niet voortijdig geofferd worden door existentiële stress.

Quirine van Eeden (1991) studeerde rechtsfilosofie in Leiden, schreef haar scriptie over Duitse Romantiek en nationalisme en deed bij de Nationale Denktank van 2017 onderzoek naar de veranderende arbeidsmarkt en de waarde van werk.

Olivier Heiligers (1982) is illustrator en maakt zijn tekeningen in een hedendaags klare lijn-stijl, als het kan met een vleugje humor. Naast zijn autonome tekenprojecten werkt hij regelmatig voor o.a. de Volkskrant, VPRO Gids en Het Parool.

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer