nieuwsbrief
Asset 14

Op naar het ongemak

De wereld staat in brand en dat kan niet onbeschreven blijven. Het koloniale verleden wordt veel besproken, vooral doen maar dan met wat gêne, zegt Yoren Lausberg.

Mail

Er wordt nogal wat af gedebatteerd over schaamte en schuldgevoelens. Zo veel zelfs dat De Groene Amsterdammer 2017 afsloot als het jaar van de schaamte. Bronnen van schaamte waren met name #MeToo, Zwarte Piet en de Amerikaanse beeldenstorm waarbij beelden van Robert E. Lee ter aarde moeten, en in Nederland die van J.P. Coen en De Ruyter onderwerp van discussie werden. Hoewel hier nog geen standbeeld neergehaald is, en het er ook niet naar uitziet dat dit binnenkort gaat gebeuren, wordt er wel vaak gesproken over een beeldenstorm.

Ik wil graag een lans breken voor die schaamte, schaamte wordt snel gezien als een sta-in-de-weg, iets waar je jezelf van moet ontdoen zodat je onproblematisch verder kan leven. Daarmee wil ik ons niet vrijspreken van schaamte. Want ja, zwarte piet is racisme, dat er nog steeds Jan Pieterszoon Coen en Michiel de Ruyter onkritisch vereren –hoewel beide zeemannen verschillende rollen hebben in onze geschiedenis en De Ruyter om andere redenen verdacht danwel omstreden is dan Coen.

Tegenover deze bronnen van schaamte staan echter Kick Out Zwarte Piet, een algemeen voortschrijdend inzicht dat zwarte piet een racistische karikatuur is, en meer openbare discussie over onze eigen standbeelden. Misschien kijk ik iets te optimistisch nu, maar juist die schaamte is productief. Het laat zien dat we beginnen te merken dat er iets mis is, dat we doorhebben dat we iets hebben om ons voor te schamen. Om me even te laten inspireren door Maartje Wortel; die schaamte behoedt ons voor fouten. Hierdoor gaan we er misschien iets aan ons gedrag doen, opdat we ons in de toekomst hier niet voor hoeven te schamen – of misschien leren we een nieuwe manier van denken waardoor schaamte minder nodig is: een gevoeligheid waardoor we niet in een schaamte-reflex schieten bij de minste kritiek, maar kritiek constructief omarmen. Want, om Amade M’charek te citeren: ‘juist het ongemak helpt ons verder’.

Verder, waarheen dan? Om te beginnen naar een publieke discussie waarin we niet in de stress schieten als een museum een replica van een buste weghaalt omdat the real thing er al staat. Maar dat lijkt me vanzelfsprekend. Verder, naar een erkenning dat onze helden ook rovers waren, of in dienst stonden van de slavenhandel, dat ze – net als al je helden – geen feilloze mensen waren. In de praktijk betekent dat op zijn minst een bordje onder een standbeeld dat uitleg geeft over de rol van de desbetreffende zeeheld, en hoewel we hun daden misschien verwerpelijk vinden; onze rijkdom erop gestoeld is. Of misschien een stapje creatiever: plaats er een ander standbeeld na, en zie het als een artistieke uitdaging.

Lastiger is dat in Nederland de verering van de (koloniale) geschiedenis vooral in straatnamen te zien is. Om onder de Coentunnel een bordje te hangen is wat onzichtbaar, en om de Jan Pieterszoon Coenstraat te laten kruisen met de Poncke Princenstraat of de Tulalaan lijkt me te cryptisch. Maar het is een begin. Zo kan die lastige schaamte misschien constructief te werk gezet worden.

Beeld: Wikimedia

Yoren Lausberg (1992) is researchmasterstudent Sociologie aan de UvA.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer