nieuwsbrief
Asset 14

Wie jij bent

Roelof ten Napel was acht weken lang de Zondagsschrijver. In deze periode verkende hij voor Hard//hoofd de betekenis van verlangen, in acht fictieve essays. Vandaag het laatste deel, over jij en ik.

Mail

Het is, als je iets zegt of gezegd hebt, nooit zonder meer duidelijk wie er aan het woord is. Dat schrijft Roland Barthes in 1967 al, hij citeert in La mort de l’auteur een zin uit een verhaal van Honoré de Balzac en vraagt: wie is er aan het woord? Is het de ik-figuur, is het Balzac, is het een universele wijsheid? ‘Het zal voor altijd onmogelijk blijven dat te weten, om de goede reden dat het schrijven de vernietiging is van elke stem, van elke oorsprong.’

Het is misschien ook moeilijk te weten wanneer je aan het woord bent, als je aan het woord bent, omdat je zo vlug vergeet waar je ideeën vandaan komen, wat je onthouden hebt van wat er tegen je gezegd werd. Wie je aan het herhalen bent, wanneer je denkt te zeggen wat je inmiddels zelf weet.

Om toch een poging te doen, tot nu toe kwamen er zinnen, al dan niet direct, uit Rebecca Solnits A Field Guide to Getting Lost en The Faraway Nearby (in ‘Arcade’); Simone Weils Le pensanteur et la grâce, Menno Wigmans Slordig met geluk en Gaston Bachelards La psychanalyse du feu (in ‘Prometheus-complex’); Shakespeare’s Macbeth (in ‘Out, out, brief candle!’); uit Rainer Maria Rilkes Duineser Elegien, Sappho’s fragmenten (langs de vertaling van Anne Carsons in If not, Winter) en Anne Carsons Eros the Bittersweet (in ‘Hier, um zu sagen’); uit Franz Kafka’s Zürau-aforismen en opnieuw Weils La pensanteur et la grâce (in ‘Marmergod’); uit Roland Barthes’ Rouwdagboek en Anne Carsons NOX (in ‘Iemand die vraagt’).

Als er in ‘Blindheid’ mensen herhaald worden, ben ik me daar niet van bewust.

*

Je zou nu bijna moeten zwijgen (een bibliografie zit meestal aan het einde).
Nog even, dan.

In haar bundel Short Talks heeft Anne Carson dit gedicht opgenomen:

Short Talk On Who You Are
I want to know who you are. People talk about a voice calling in the wilderness. All through the Old Testament a voice, which is not the voice of God but which knows what is on God’s mind, is crying out. While I am waiting, you could do me a favour. Who are you?

Met de gedachte van Barthes, van daarnet, zou je kunnen uitleggen waarom de stem Gods stem niet is. Carson schrijft dat de stem het uitroept door het hele oude testament – in een boek, in een plaats waar elke oorsprong al vernietigd is, of het nu God is of een profeet, een heiden of een vreemdeling.

‘Wie ben je’ – het is een vraag die voor je wegvlucht. Omdat, zodra je hem begint te beantwoorden, het die andere geworden is: ‘wie ben ik’.

‘Jij’ blijft altijd op afstand.

 

Sometime this year I found this little 'tree' to be trow away because it was completely dry. But before I threw it way I thought what could I do with it to not let him die without him having one more purpous. Than the thought came to my mind: let's burn him and take photos — that should be fun! And it was. I took some series of shots while he was burning. It was really fun! Now I let you judge the Burning.

Beeld: Christoph Spiegl

(Het doet denken aan weer een ander aforisme van Kafka: ‘Nog spelen de jachthonden in de tuin, maar het wild ontvlucht hen niet, hoe zeer het nu al door de bossen jaagt.’ Het wild ontvlucht niet, omdat er nog niet op gejaagd wordt. Het heeft geen zin nu al te rennen. Er is alleen de dreiging. Zo ook bij die vraag wie jij bent, bij dat woord.)

Maar daar ging het ook al vaker over. Over ‘jij’, over die afstand en God. Over het verlangen dat daarachter schuilt (dat altijd nog niet begonnen is met jagen) – zoals dat schuilt achter jeugd, liefde, afwezigheid, rouw, al die bossen die in elkaar overliepen.

Waar het nog niet over ging, wat telkens in het overdenken achterwege bleef – waarover je het misschien had willen hebben – was nabijheid.

*

Carsons gedicht doet denken aan het verhaal van Mozes en de brandende doornstruik. Nadat hij gevlucht is uit Egypte, weg van zijn volk en van de onderdrukkers van zijn volk (waar hij deel van dacht uit te maken) verschijnt hem een engel:

En de Engel van de HEERE verscheen hem in een vuurvlam uit het midden van een doornstruik. Hij keek toe, en zie, de doornstruik brandde in het vuur, maar de doornstruik werd niet verteerd. Mozes zei: Laat ik nu naar dat indrukwekkende verschijnsel gaan kijken, waarom de doornstruik niet verbrandt. Toen de HEERE zag dat hij ging kijken, riep God tot hem uit het midden van de doornstruik en zei: Mozes, Mozes!

Een soort omkering van net: het is een engel die verschijnt, maar God die roept, beiden vanuit dezelfde plaats. Roept God bij monde van het vuur?

Het is dit verhaal waarin God aan Mozes zijn naam verteld: ‘ik ben die ik ben’.

Daarin zit misschien een manier waarop je het ten slotte nog over die nabijheid zou kunnen hebben. Want als de oorsprong van elke spreker wordt uitgewist in het spreken, als wie er aan het woord is in het woord niet behouden blijft, dan is nabijheid misschien wat we vinden in het hart van die naam.

Ik bedoel dit: als we nooit zeker kunnen weten wie er aan het woord is, dan is het maar de vraag of in ‘ik ben die ik ben’ de eerste en de tweede ‘ik’ dezelfde zijn. Of die zin door maar één iemand tegelijkertijd uitgesproken wordt.

*

Een kleine vorm van genade, dan, aan het eind van al dat denken over verlangen. ‘Jij’ blijft op afstand, ‘ik’ blijf dichtbij. Als je dat woord, ik, niet verwart met jezelf, dan past daar misschien nog een ander bij in.

Op die manier zou je – om op de allereerste vraag die langskwam terug te komen – kunnen verlangen zonder dat het een ‘probleem’ wordt om ‘op te lossen’. Door te betalen met een blijvende twijfel: wie verlangt wie? Alleen door te blijven verlangen, zou je dan bij elkaar kunnen zijn. Nabijheid is niet de voltooiing van een afstand, niet de overbrugging. Nabijheid is die twijfel aan welke kant van de afstand jij staat.

Want zolang die twijfel blijft, bestaat de mogelijkheid dat je aan dezelfde kant staat. Dat je elkaar nabij bent, dat je samenvalt in een ‘ik ben die ik ben’, een bijna onherkenbaar klein verschil, waar je in opgaat, waar je in verdwijnt.



Roelof ten Napel (1993) is schrijver. Hij publiceerde Constellaties (2014) en Het leven zelf (2017) en was laureaat van het C.C.S. Crone-stipendium. Zijn poëziedebuut, Het woedeboek (2018), is genomineerd voor de Grote Poëzieprijs, de C. Buddingh' en de Poëziedebuutprijs Aan Zee.

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer