nieuwsbrief
Asset 14

Waar zijn de Scarlett O'Hara's gebleven?

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Sanne analyseert de lijst met de voor een Oscar genomineerde vrouwen, en vraagt zich af waarom er tegenwoordig zo weinig gedenkwaardige vrouwenrollen zijn in Hollywood. Wie zijn onze filmheldinnen, en wat maakt dat we ons in hen verplaatsen?

Mail

Deze maand worden in Los Angeles de Oscars uitgereikt. Officieel worden de winnaars met het gouden beeldje en eeuwige roem beloond voor ‘excellence in cinematic achievements’, maar deze 87e editie heeft weer eens bevestigd dat de bejaarde blanke mannen van de Academy (die bepalen wie er genomineerd wordt) vrij weinig gevoel hebben voor originaliteit en – vooral – diversiteit. Er is veel kritiek op de keuzes van dit jaar: mannenfilms als American Sniper, Birdman en The Grand Budapest Hotel sleepten de meeste nominaties in de wacht, en de geselecteerde acteurs (onder wie Steve Carrell, Michael Keaton, Reese Witherspoon en Julianne Moore) hebben naast al hun talenten één ding gemeen: ze zijn lelieblank.

Selma – een film over het leven van Martin Luther King en de civil rights movement van de jaren zestig, die juist zo actueel was in het jaar van de rellen en protestmarsen rond de dood van Eric Garner en Michael Brown – werd door de Academy wel genomineerd voor best picture, maar is opvallend afwezig in de andere ‘grote’ categorieën. Basje Boer schreef laatst al over de schaarsheid van sterke vrouwenrollen.

Morsige fabrieksarbeidster, toegewijde echtgenote

Ik besloot een blik te werpen op de vijf actrices die dit jaar geëerd werden met een Oscar-nominatie; wat voor rol bracht hen deze eer?
- Marion Cotillard is Sandra in Two Days, One Night. Zoals te verwachten in een film van de gebroeders Dardenne is alles kut en deprimerend en is de beeldschone Cotillard een morsige fabrieksarbeidster, die wordt ontslagen en vervolgens alles op alles zet om haar baan terug te krijgen.
- Felicity Jones speelt de toegewijde echtgenote van Stephen Hawkins in The Theory of Everything. Stephen, bij hun eerste ontmoeting: ‘I am a cosmologist.’ De meeste vrouwen zouden het op een rennen zetten, maar Jane vraagt geïnteresseerd: ‘What’s that?’ Ze wordt zijn rots in de branding.
- Julianne Moore, de grote favoriet, worstelt in Still Alice met de ziekte van Alzheimer. De eerste tekenen van dementie hebben grote invloed op haar carrière als hoogleraar, en op haar gezinsleven. Veel drama. Veel Oscar-bait.
- Rosamund Pike heeft in Gone Girl één van de meer interessante rollen: Amy is vermist, en in terugblikken wordt een mysterieus en ambigu beeld geschetst van de relatie met haar man – en de toedracht van Amy’s verdwijning.
- Reese Witherspoon is de backpackende Cheryl in Wild, een waargebeurd verhaal van een vrouw die na haar scheiding besloot 1600 kilometer te gaan hiken. Cheryl sjokt door de bergen, schreeuwt naar de lucht, ontmoet wilde dieren en wordt met zichzelf geconfronteerd. Loutering et cetera.

Goed. Wellicht ben ik gewoon bevooroordeeld (ik heb een ingelijste afbeelding van Buffy The Vampire Slayer in mijn woonkamer hangen) maar waar zijn de écht memorabele personages? Ik wil Beatrice Kiddo! Scarlett O’Hara! Clarice Starling, Holly Golightly, Sally Bowles...

Vermoeide archetypes

Het is een treurige gedachte dat anno 2015 de vermoeide archetypes ‘slachtoffer’, ‘moeder’ en ‘vrouw van’ zo dominant zijn in Hollywood.
Ik mis de magie die een personage echt legendarisch maakt; de perfecte mix van een gelaagd karakter, scherpe oneliners, style. Uma Thurman tijdens de danswedstrijd in Pulp Fiction, Audrey Hepburn die in avondjurk een croissantje eet op Fifth Avenue in Breakfast at Tiffany’s, Vivian Leigh die Clark Gable uitscheldt in Gone With the Wind (Clark Gable haatte overigens zijn meest beroemde rol, in wat hij neerbuigend 'een vrouwenfilm' noemde).

Ik vroeg een aantal vriendinnen, collega’s en familieleden naar vrouwelijke personages met wie ze zichzelf het meest identificeerden. De antwoorden die ik kreeg waren soms voorspelbaar (‘Uma Thurman in ALLES!’), soms onverwacht (‘Leelo uit The Fifth Element’), en opvallend vaak werden vrouwelijke personages uit televisieseries genoemd. Miranda uit Sex and the City, Sarah Lund (The Killing), Amy Poehler in Parks and Recreation en zelfs een keer Xena the Warrior Princess. Mijn moeder noemde Catherine Deneuve ‘in die recente film, waarin ze even sigaretten gaat halen en dan gewoon wegrijdt en weken wegblijft’, wat me enigszins zorgen baarde.
Verder een eervolle vermelding voor Ronja de Roversdochter, het stoere meisje uit de kinderklassieker van Astrid Lindgren die in de jaren tachtig werd verfilmd – ze dook opvallend vaak op in mijn mini-enquète.
‘Ik kwam uit een totaal andere wereld, maar ik droomde ervan net als Ronja weg te kunnen lopen en in mijn eentje in het woud te leven. Me verstoppen voor vogelheksen, bessen zoeken en een wild paard temmen. [...] Zo volledig zelfstandig als een woudmeisje zou ik pas echt gelukkig zijn.’

Ronja de Roversdochter

De antwoorden waren verre van eenvormig, behalve Ronja werden niet veel namen twee keer genoemd. Wat me ook opviel was de afwezigheid van wat tegenwoordig bekend staat als de 'Manic Pixie Dream Girl', het onaangepaste, onvolwassen en schattige meisje: 'Ik ben altijd het tegenovergestelde van die chick in Amélie,' was de enige verwijzing die ik tegenkwam. Meer bewijs dat de MPDG meer een mannelijke fantasie is dan iets waar vrouwen zich aan spiegelen.

Zo ben ik versus zo zou ik willen zijn

Een collega wees me op het verschil tussen similariteitsidentificatie en wensidentificatie: zo ben ik en zo zou ik willen zijn: ‘Bij het zien van de übercoole vrouwelijke personages ga ik mezelf heel even ook stoerder voelen. Katniss in Hunger Games, Catwoman in de Batmanfilms.’ Haar similariteitsidentificaties waren ‘allemaal middelbare-schoolgerelateerd’: Joey uit Dawson’s Creek, Rory in Gilmore Girls. Meisjes en vrouwen die werden gezien als losers of nerds, ‘maar toch cool waren.’

We zoeken dus naar emotionele herkenning of gelijkenis (Ronja), en tegelijkertijd naar een vrouwelijke superheld als Beatrix Kiddo: een bijna schizofreen gevoel dat wellicht inherent is aan vrouwelijkheid. Sterke vrouwelijke personages zijn even divers als er vrouwen zijn, maar onafhankelijkheid is de gemene deler. Het zou leuk zijn als er in 2016 een nieuwe Scarlett O’Hara op het Oscar-podium staat – liefst eentje die nu eens niet blank is.

Vivian Leigh in Gone With the Wind

Sanne Rispens

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer