nieuwsbrief
Asset 14

Ga naar een verleidingsdans

Tip: Ga naar een verleidingsdans

Altijd als ik over Mata Hari (1876-1917) hoorde, raakte ik een beetje geïrriteerd. Waarom is zij als vaag spionnetje voor de Fransen/Duitsers in godsnaam zo belangrijk dat iedere middelbare scholier van haar af moet weten? Ze vormt slechts een mysterie zonder verband met de ‘grote’ geschiedenis van wereldoorlogen waarbij Nederland wel een rol speelde. Een overgewaardeerde hype, een roddelverhaaltje tussen de zilvervloot van Piet Hein en de tulpengekte in. Toen ik laatst naar het Fries Museum in Leeuwarden ging, betaalde ik dan ook met lichte tegenzin de toeslag die gold voor de grootste Mata Hari-expositie ooit.

Mail

Direct na de ingang begint een donker gangenstelsel waar de bezoekers het ongelooflijke verhaal van Margaretha Geertruida Zelle (haar echte naam) als een levenspad volgen. Je ziet foto's van het kleine meisje, een bed uit haar jonge jaren, een Fries kostuum. Je kunt de boerderijen en meren en het bedaarde dorpsleven zelf aanvullen. In de volgende gangen komen de abrupte verstoringen: moeder dood, ontspoord op school, vroeg getrouwd, agressieve man die haar meevoerde naar Indonesië.

Lopend naar de volgende gang maak je de bootreis van Nederland naar Indonesië. Een klein hutje met ledikant, Javaanse poppen, vreemde religieuze voorwerpen, de benauwde vochtigheid van het regenwoud, muziek met vreemde klanken, een secretaire van inheems hout. Daar leerde ze dansen. En zich los vechten van haar man. Vervolgens de scheiding, haar terugkeer naar Nederland, vergeefs smekend om haar kind. En dan, je denkt al een heel verhaal achter de rug te hebben, de opwinding van de echte first act turning point van het verhaal: haar beslissing om zich te prostitueren in Parijs en de ontdekking dat haar sensuele dansen van wereldniveau zijn.

Het meest indrukwekkend is een kopie van Mata Hari’s plakboek vol krantenknipsels en uitgeschreven gedachten. Al lezend is haar eigen verbazing en opwinding over het succes voelbaar; je voelt dat ook jouw leven best in een gevaarlijke stroomversnelling terecht kan komen. Ondertussen word je beschenen door projectoren die een prachtige, oriëntaals geklede vrouw een sensuele Javaanse dans laten uitvoeren op gigantische doeken midden in de laatste zaal, die van de ontknoping.

Die ontknoping lijkt nog altijd een groot mysterie: feiten en speculaties over haar rol als spionne, honderden originele politierapporten in ferm handschrift, orders om Mata Hari te schaduwen. Met uiteindelijk de verdachtenfoto uit 1917, waar je recht in de ogen kijkt van een moegestreden vrouw met een krankzinnig leven. Het lijken eerder de ogen van een doorleefde Amsterdamse dan van een nuchtere Friezin. Zij weten dat hun bezitter over een paar dagen gefusilleerd gaat worden.

Ik werd uitgespuwd door de uitgangsdeuren. Terug in het felle daglicht besefte ik: niet de aanwijsbare significantie in de geschiedenis moet een criterium voor opname in het collectieve geheugen zijn, maar veel meer de meeslependheid van een geschiedenisverhaal. Niet zozeer de scherpe feiten zijn het meest leerzaam, maar juist de vage, tot de verbeelding sprekende mysteries. Iets wat je per se moet ervaren in maart (begin april loopt de tentoonstelling op haar einde), in het Fries Museum.

Beeld: Mata Hari in 1905. (Keystone-France/Getty Images)

Luuk Hijne is stadsgids in Utrecht en sociaal psycholoog, houdt van lezen, musea, geschiedenis, en het opschrijven van herinneringen en belevenissen.

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer