nieuwsbrief
Asset 14

De beste Jezus

Elk jaar ben ik weer blij als het Pasen is. Ik heb namelijk een paastraditie. Chocoladekonijnen, kuikentjes en kerkdiensten kunnen me gestolen worden, The Passion is me te hysterisch en de Matthäus Passion te gedragen, maar voor Jesus Christ Superstar (1973) kun je me midden in de Goede Vrijdagnacht wakker maken.

Mail

Veel mensen hebben een aversie tegen musicals. Dat is begrijpelijk: er verschijnt een hoop troep binnen het genre en het feit dat men in musicals voortdurend in zingen uitbarst is natuurlijk niet geheel in lijn met de alledaagse werkelijkheid. Maar Jesus Christ Superstar is niet zomaar een musical, het is een briljante musical – nog los van de muziek, hoe slim het muzikaal ook in elkaar zit. Vijf redenen waarom Jesus Christ Superstar, en dan in het bijzonder de verfilming uit 1973 (er is ook een anarchistische punkversie uit 2000, met een Jezus die eruitziet als Tarzan en de Britse komiek Rik Mayall als Herodes), geniaal is:

1. De vertelling

Tekstschrijver Tim Rice heeft hier werkelijk zichzelf overtroffen. De keuze om vooral het perspectief van Judas te belichten (decennia voordat het evangelie van Judas vertaald werd) is een prachtvondst.  De kwaaie peren in het verhaal van de terechtstelling van Jezus – Judas Iscariot, de farizeeën, Herodes en Pontius Pilatus – worden geen van allen neergezet als complete slechteriken. Zij zijn schakels binnen een plot dat van tevoren door God is uitgedacht. Allen hebben zij zo hun twijfels bij hun rol in het geheel, en hoe duidelijker het wordt hoe het met Jezus zal aflopen, hoe sterker die twijfels worden. Hierdoor heeft het stuk een enorme tragische intensiteit.

2. De stemmen

Ik wil hier geen technisch verhaal van maken over bassen en tenoren, maar het is indrukwekkend hoezeer de toonhoogtes van de verschillende stemmen uiteenlopen. Het mooist hoor je dat bij de farizeeën Kajafas en Annas. Bij de casting is bovendien nagedacht over de klank van de stemmen. De warmte van Carl Andersons stem accentueert de menselijkheid van Judas, terwijl Pilatus juist als uitermate decadent overkomt doordat Barry Dennen (toch echt een Amerikaan) zingt in een Brits accent met een slepende, geniepige intonatie. En het belangrijkst: Ted Neeleys ontroerend schorre stem, die door merg en been gaat als hij krijsend uithaalt.

3. Ted Neeley

Ted Neeley, wat een held. Niemand die kan kermen zoals hij. Ted Neeley is de perfecte belichaming van Jezus zoals we hem graag zien: als ernstige hippie. Neeleys blik – half verscholen onder hangende oogleden – en dunne lippen drukken tegelijkertijd een onpeilbaar lijden en een verbeten gelatenheid uit (dat tweede lijkt onmogelijk, maar Neeley doet het). En dan dat sluike blonde haar, die fragiele bouw; je zou niet zeggen dat dit een geboren Texaan is. Neeley heeft zijn leven gewijd aan het spelen van Jezus. “He has been Jesus on stage longer than Jesus has been on earth”, werd er gegrapt bij een televisie-item over Neeleys farewell tour uit 2006. Een echt vaarwel was dat niet, ter ere van het veertig-jarige jubileum is de inmiddels 69-jarige Neeley gewoon weer op tournee gegaan om liedjes uit de musical te zingen.

4. De humor

Als ik over Jesus Christ en humor begin, denk je vast aan de scène waarin een vadsige Herodes Jezus uitdaagt over zijn zwembad te lopen terwijl Jezus Herodes’ dansjes met getergde verveling gadeslaat. Dat is wat platte humor, er zijn veel subtielere lachmomenten. Die ontstaan door verwijzingen naar de Bijbel en doordat de hedendaagse tijd door de opmerkingen heensijpelt. Het concept van de ‘superstar’ wordt consequent doorgevoerd. “Where do we start with a man who is bigger, than John was when John did his baptism-thing?”, vraagt één van de farizeeën zich af, als de priesters elkaar spreken over het vraagstuk Jezus (“this Jesus-mania”). “One thing I’ll say for him, Jesus is cool”, geeft een ander toe. “Christ, you know I love you, did you see I waved? I believe in you and God, so tell me that I’m saved”, zingt een overdreven enthousiaste Simon samen met de andere Jezus-fans. Maar er is bijvoorbeeld ook het cynisme van Pilatus.

5. Pilatus

Pilatus verdient zijn eigen punt. Het is een bescheiden, maar cruciale rol, bestaande uit drie geladen scènes die samen een compleet verhaal vertellen. In de eerste scène zien we Pilatus van zijn gevoelige kant: hij heeft een droom gehad waarin een man aan hem verschijnt die een grote indruk op hem maakt, maar voor wiens dood hij door miljoenen mensen verantwoordelijk wordt gehouden. In de tweede scène staat Pilatus oog in oog met de man uit zijn droom, al is het onduidelijk in hoeverre hij dit zelf beseft. Hij stuurt hem weg, naar Herodes, maar even later (scène drie) staat Jezus opnieuw voor hem.

‘Trial before Pilate’ (Jesus Christ Superstar, 1973)

De dynamiek tussen de verschillende actoren in deze derde scène is weergaloos: Jezus staat geketend en weerloos voor de rijk uitgedoste Romein, terwijl het volk schreeuwt om zijn kruisiging, maar Jezus is hier de machtigste. Hij is rustig, zelfs als hij wordt gemarteld, want hij weet dat dit moet gebeuren. Pilatus, ondertussen, wordt verscheurd. Hij ziet geen reden om deze man, die hij “misguided martyr” en “innocent puppet” noemt, te veroordelen, maar het volk blijft hem aansporen. “We have no king but Ceasar, crucify him!”, roepen zij. Waarop Pilatus zich verweert met cynisme: “Well, this is new! Respect for Caesar? ‘Till now this has been noticeably lacking! Who is this Jesus? Why is he different? You Jews produce messiahs by the sackful.” Pilatus sputtert nog tegen, maar de uitkomst, weten wij, en hij wellicht ergens ook, is onvermijdelijk.

Ik kan zo nog vijf andere punten verzinnen, maar dat houdt je maar af van wat je nu eigenlijk wilt gaan doen: Jesus Christ Superstar kijken.

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer