Asset 14

Het maakbare ritueel

Wie heeft er nog communie gedaan? Wie trouwt er nog? Wiens begrafenis wordt nog gesierd door een echte mis? En is er iets in de plaats gekomen voor die eeuwenoude rituelen? Deze week vragen we het ons af. Wat maakt het ritueel en zijn donsveertjes genoeg? Daphne wandelt door een Onderzeebootloods vol witte veertjes en walvisgezang.

Met het verdwijnen van religie is ook het ritueel verloren gegaan. De Turkse installatiekunstenaar Sarkis is er nogal stellig over. Hij ervaart het als een gemis dat er geen ruimtes meer worden ingericht voor devotie en bezinning. Daarom maakte hij van de Onderzeebootloods in Rotterdam een sacrale plek. Met gepast ontzag betreed ik de loods waar gefilterd licht in verschillende kleuren door de ramen valt. In het midden van de hal staat een kapel van metershoge boomstammen en een klokkenspel dat het minimalistische muziekstuk ‘Litany for the Whale’ van John Cage ten gehore brengt. De grond is bezaaid met kippenveren, als overblijfselen van de rite van een onbekend geloof. Ik besluit gehoor te geven aan het mystieke roepen van de walvissen en de zachtheid van kippenveren in de enorme loods en volg Sarkis in zijn zelf gecreëerde mythe.

Litany for the Whale (1980) - John Cage

De veren onder mijn schoenen brengen mij terug naar een ochtendritueel van jaren geleden. Als klein meisje nam mijn vader me op zondagochtend vaak mee naar de boer. Ondanks mijn angst voor een ren vol kakelende kippen, kwam ik op die zondagen thuis met vier eieren. Twee bruine, een witte voor mijn zusje, en één zonder poep en veren voor mezelf. Mijn moeder maakte een einde aan deze vermeende idylle. Al snel bleek dat in een echtscheiding ook de rituelen verdeeld worden, ritueel van jou, ritueel van mij. En sómmige gaan verloren. In het volgende dorp waar ik met mijn moeder en zusje ging wonen, hadden ze geen kippen, alleen een grote wei met een pauw. Zonder de aansporingen van mijn vader durfde ik niet onder het hek door te kruipen om een pauwenveer te bemachtigen. Laat staan een voor mijn zusje.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

De in Nederland wonende Russische fotograaf Ksenia Galiaeva kent zo haar eigen familierituelen. Eens per jaar zoekt ze haar ouders op in hun vakantiehuis op het platteland. In haar foto’s zie je de lome hitte, seizoensklussen, rode en zwarte bessen, witte kool, sterke koffie, een klein moedertje en een teckel. Het is geen documentaire-serie over een zomerverblijf, maar een familiefictie. Door de diafilms uit haar oude Zenit te ontwikkelen als gewone fotonegatieven krijgen de afbeeldingen een vreemde verzadigde kleur. Ieder beeld is als een spons en neemt de herinneringen van de fotograaf in zich op. Zij kiest wat bewaard blijft. Kleine, soms triviale details die een symbolische betekenis krijgen.

Foto's: Ksenia Galiaeva. Met dank aan: Ellen de Bruijne Projects

Inmiddels is mijn moeder ook van haar tweede man gescheiden. De gewoontes en tradities zijn opnieuw netjes onderverdeeld. Voor mij begint het allemaal wat verwarrend te worden, dus creëer ik mijn eigen gebruiken voor de feestdagen. De avond voor het paasontbijt rasp ik acht citroenen voor een mierzoete Lemon Curd. De schil van de citroenen moet au bain-marie gekookt worden met wat boter en een geklutst ei. Het zuur wordt overstemd met een kilo suiker. Wanneer de curd de gewenste dikte heeft, gaat het goedje in drie verschillende potjes met roodgeblokte deksels. De daarop volgende dagen ga ik zoet de familie rond met potten Lemon Curd. Na een paasontbijt, een brunch en een diner met eieren en truffel, laat ik het laatste potje achter in de koelkast van mijn moeder. Op haar tafel een briefje: volgende keer bij jou, beloofd.

Illustratie: Liesbeth De Feyter

Rituelen zijn niet verloren gegaan, ze blijken alleen vele malen flexibeler dan gedacht, inwisselbaar ook. Het stelt me gerust dat wie zijn rituelen netjes uitvoert uiteindelijk een mythe creëert. Dit staat los van religie, maar vraagt wel wat toewijding en verbeeldingskracht. De Turkse kunstenaar Sarkis dwingt me op m’n knieën. Twee dagen nadat ik in de onderzeebootloods naar de lokroep van de walvissen van John Cage luisterde, zwemt er een bultrug de haven van Rotterdam binnen. (Waar gebeurd! 14 augustus 2012) De derde walvis sinds het plaatsen van het orgel in de Onderzeebootloods. Ik hoef er alleen maar in te geloven.

--
Dit is een gastbijdrage van Daphne Rieken. Daphne studeerde journalistiek en kunstgeschiedenis en om die reden schrijft zij het liefst over extreem actuele kunst of anders over science fiction.

Mail

Liesbeth de Feyter studeerde schilderkunst en beeldverhalen aan Sint Lucas in Brussel. Ze werkt als freelance illustrator en striptekenaar en maakt poëtische beelden met een luguber kantje.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer