Asset 14

Cobain - Gedachten bij Montage of Heck

In Re: kijkt hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Naar aanleiding van de Nederlandse vertoning van de Kurt Cobain-documentaire Montage of Heck herlas Emy de Dagboeken van Kurt Cobain (2002) en de bandbiografie Nirvana – Come as you are (1995).

A)

Ik zit al weken opgesloten in het hoofd van Kurt Cobain. Het doet je hier niet denken aan hartvormige doosjes. Eerder aan een spookhuis. In Kurts hoofd word je heen en weer geslingerd. Van verafgoding van een select groepje punkrockers naar verachting voor de bands in de hitlijsten. Van een fascinatie voor zeepaardjes en ingewanden naar gevit op popjournalisten en zijn eigen maag. Van liefde voor vrouw Courtney Love en dochter Frances Bean en vrouwen in het algemeen naar haat voor rednecks, macho’s en homofoben. Kurt wil succes, hij eist succes, hij vindt succes onverdraaglijk.

B)

Op mijn negende ontwikkelde ik een kleine obsessie voor Nirvana. Ik was er vroeg bij en toch te laat. Het was 1995 en Kurt had in april 1994 zelfmoord gepleegd. De muziekwereld was nog bezig die schok te verwerken – MTV herhaalde steeds de Unplugged-opnames waarbij Nirvana blauwverlicht speelde op een huiskamerachtig podium vol witte lelies en zwarte kaarsen. Ik had net in die tijd het plan opgevat meer over popmuziek te weten te komen en mijn dertien jaar oudere broer had me voor MTV gezet: ‘Schrijf maar op wat je leuk vindt.’

Dat ik bij mijn MTV-luistersessies Nirvana uitverkoos, was niet alleen omdat hun liedjes zo goed in het gehoor liggen. Het was de gepijnigd uitgerekte shiver aan het eind van de Lead Belly-cover Where did you sleep last night waar ik bij opveerde. Zoals ik de dag daarvoor nog de pandabeer had willen redden, zo wilde ik nu Kurt redden. Rijkelijk laat.

Dat Kurt de mooiste jongen was die ik tot dan toe had gezien werkte ook niet tegen.

Het voelde slecht en het voelde goed, medelijden hebben met die mooie dode jongen, en daardoor ook zelfmedelijden kunnen hebben. Kurt en ik, wij waren allebei eenzaam, anders. Kurt en ik, zo wist ik na het lezen van Michael Azzerrads bandbiografie Nirvana – Come as you are (Nederlandse vertaling 1995), deelden een hekel aan sportieve activiteiten, zaten beiden in de achterhoede, hielden beiden van tekenen en van muziek. In Kurt meende ik een zielsverwant te hebben gevonden (ik was nogal hard op zoek naar een zielsverwant, ik zag er ook één in meester Harry van groep 5). Ik herinner me dat ik voor de badkamerspiegel stond met een gevoel van peilloos en ongegrond verdriet en dat ik dacht ‘Ik haat mezelf, net als Kurt’.

A)

Het schattige blonde jochie dat op een linkshandig minigitaartje probeert te spelen. De hyperactiviteit, de scheiding, de schaamte, de rebellie, de maagpijn, de heroïne, de hits. Van het ene familielid naar het andere verscheept. Een punkrocker, een junkie, een legende. Ergens heb ik dit eerder gehoord.

Illustratie: Robert van Raffe.

B)

Voor een negenjarige fan was het wel zo veilig dat Kurt dood was. Op de weg naar serieuze verliefdheid gaan meisjes door verschillende oefenstadia – eerst de paarden, vervolgens de popidolen, dan die onbereikbare jongen uit de hoogste klas, tot er uiteindelijk een realistisch liefdesobject is gevonden. Liefhebben is eng, daar moet je voor trainen. Kurt was nog een stadium tussen de paarden en de levende popidolen. Hij bevond zich in een staat van onaanraakbaarheid die niet meer verstoord kon worden. Wie dood is, kan van iedereen worden – hoe hard dat ook is voor degenen van wie hij werkelijk was. Kurt was als een christusfiguur, zonder de zoetsappige en dogmatische connotaties van het christendom.

Bij mijn spreekbeurt over popmuziek in groep 6 liet ik All apologies horen op een cassettebandje en vertelde ik over Kurts zelfmoord. Ik had een hand-out gemaakt met tekst uit Nirvana – Come as you are. ‘Nooit [zal] iemand zeker weten waarom hij het heeft gedaan’, stelt Azerrad aan het einde van zijn boek. Dat stond op mijn hand-out, gelijk gevolgd door de emotionele, verheiligende slotparagraaf:

In die eerste dagen na zijn dood stond me een beeld van Kurt voor ogen dat ik maar niet van me af kon zetten. Het stamde van het Reading Festival in de zomer van 1992. Nog steeds gehuld in de lange doktersjas die hij voor het optreden had aangetrokken, liep hij hand in hand met een jongetje het podium af dat, zo bleek later, aan een ongeneeslijke vorm van kanker leed en erin was geslaagd tot de kleedkamers door te dringen. Kurt daalde langzaam de trap van het podium af, beschenen door de smalle lichtstraal van een Kleigl-spotje. Zo geheel in het wit en met zijn glanzende blonde haar was hij net een engel en de jongen een cherubijntje. Kurt werd door een hele horde mensen omringd, maar op de een of andere manier stonden zij geen moment in het licht. Niemand zei iets. Het was heel stil, vooral na het oorverdovende kabaal van het optreden. De omstanders volgden hem over het gangpad tussen de tenten van het artiestendorp achter het podium door en opeens sloeg hij, nog steeds hand in hand met het jongetje, een hoek om en was verdwenen.

Op de hand-out had ik ook een foto van Cobain geplakt waarop hij er uitermate melancholiek en engelachtig uitzag.

De leraar van groep 6 zag het allemaal verkrampt aan.

Na mijn spreekbeurt, op weg naar gym, kwam het allerstoerste meisje van de klas – knap, sportief, brutaal, Amerikaans paspoort – op me af. ‘Dat was een coole spreekbeurt,’ zei ze. Nooit kreeg ik een lager punt voor een spreekbeurt, en nooit was ik trotser. Popmuziek bleek de weg naar een ander soort coolheid. Wie niet uitblinkt met gym en wie gevatte opmerkingen pas twee uur bedenkt na de situatie waarin ‘ie ze nodig had, die moet z’n alternatieve bandjes kennen. Dat had Kurt zelf als tiener ook bedacht.

C)

Montage of Heck (2015) brengt je dichter bij Kurt dan je misschien wil zijn. Regisseur Brett Morgen kreeg van Courtney de sleutel van de opslagbox met al Kurts spullen. Hij vond gitaren, schilderijen, notitieboekjes, veel wat we al kenden, maar ook dozen vol audio-opnames (waaronder Kurts audiocompilatie van van-alles-en-nog-wat ‘Montage of Heck’). Hij interviewde Kurts moeder, zus, vader, stiefmoeder, Courtney en (Nirvana-bassist) Krist Novoselic. Hij gebruikt home-video’s van Kurts moeder met Kurt als ronddartelende peuter en home-video’s van Kurt en Courtney met een lachende baby Frances Bean. Via animaties van de Nederlandse Hisko Hulsing komen periodes met weinig beeldmateriaal tot leven. Montage of Heck is een aaneenschakeling van beelden en geluiden zonder adempauze die regisseur Morgen zelf terecht ‘een Cobain-achtbaan’ noemt, een spiegeling van Kurts hoofd dat nooit stilstond.

A)

Wie te lang in Kurts hoofd blijft ronddolen, loopt een aanzienlijk risico weg te zakken in een apathische haat voor zichzelf en de wereld. Maar er zijn minuscule ademgaten waardoor net genoeg lucht komt om soms even te kunnen denken dat je hier gelukkig zou kunnen zijn; af en toe een sarcastische opmerking die niet zo wrang is dat je er niet meer om kunt lachen: ‘I wish I were gay, just to piss off homophobes,’ ‘I like to write poetry. I like to ignore others’ poetry.’ Het is hier ook fascinerend, je wil erbij zijn als er weer iets onverwachts gebeurt, je moet erbij zijn, je volle aandacht wordt opgeëist. En het is hier vertrouwd. Als een vriend, als een oude vijand.

B)

Mijn obsessie met Kurt en Nirvana duurde niet lang. Op mijn tiende verhuisde ik, de nieuwe klas bleek aardig, ik hoorde erbij, de teen angst smolt tijdelijk weg. Toen die teen angst een paar jaar later weer aanzwol, voelde Nirvana als een gepasseerd station, te voor-de-hand-liggend, te veel iets voor op schoolfeesten. Marilyn Manson was subversiever, Eels vertroostender. Kurt was ver weg, een kinderknuffel verstoffend op zolder.

Pas met het verschijnen van de Dagboeken in 2002 pakte ik hem weer op, halfslachtig. De Dagboeken las ik niet stuk, ik bladerde ze alleen wat door. Voor een zestienjarig meisje waren ze op het eerste gezicht niet bijster interessant. Veel bewonderende brieven naar medemuzikanten, veel plannen voor de band, veel gewelddadige stripjes. Je krijgt een beeld van hoe Kurt was, maar geen romantisch beeld.

Net goed natuurlijk, want het is ook opdringerig om de dagboeken van wie dan ook te willen lezen, en zeker van je idool.

Niet mijn dagboek lezen als ik weg ben. Okee, ik ga nu naar m’n werk. Als je vanmorgen wakker wordt, wil je dan mijn dagboek lezen. Kijk door mijn dingen en zie wie ik ben.

Zo openen de Dagboeken. Maar dat was waarschijnlijk aan Kurts toenmalige vriendin Tracy Marander gericht, in elk geval niet aan zijn fans, niet aan mij.

A)

De bandbiografie, de dagboeken, en nu de documentaire, het zijn pogingen Kurt terug te halen, in zijn aanwezigheid te verkeren, naderbij te komen, een klein beetje, bij iemand die zelf niets moest hebben van zo’n persoonscultus. Ik zeg dat ik in Kurts hoofd zit, maar ik heb geen idee. Uiteindelijk kan ook het indrukwekkende Montage of Heck niets anders zijn dan een verre benadering van hoe Kurts hoofd moet zijn geweest.

Ook bij verre benadering is het een plek die boeit en raast. Een plek waar je wil zijn. En een plek waar je het niet lang uithoudt.

Er zijn enkele extra voorstellingen van Montage of Heck ingelast bij Pathe Bioscopen.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

Robert van Raffe is stripauteur, illustrator en student filosofie. Tijdens zijn studietijd aan de kunstacademie ontwikkelde hij een fascinatie voor het dandyisme waar hij nooit meer helemaal van is genezen. Hij verwierf enige bekendheid met het feit dat hij nooit sokken draagt.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer