Warning: array_intersect(): Expected parameter 1 to be an array, null given in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200107002828/public/content/themes/hardhoofd6/single.php on line 14
Hard//hoofd - Post uit Moskou: Het geloof
tickets
Asset 14

Het geloof

Brieven van en naar een flat naast de derde ringweg van Moskou. Maite en Simone schrijven elkaar over van alles en nog wat. Deze week over een Russische kerk. Een bijzonder exemplaar dat zelfs een autowasstraat heeft.

Milaya Maite,

Met een paar slagen op het toetsenbord tikte je achteloos een beerput open. “Of zijn de Russen niet zo religieus?” vroeg je, alsof het antwoord in een maatbekertje past. Hmpf.

De orthodoxe kerk is voor mij een raadsel, maar je weet dat ik net zo weinig van de katholieke, protestantse en andere kerken begrijp. Als ik aan de Russisch-Orthodoxe kerk denk, zie ik altijd die foto van Poetin neus aan neus met de Moskouse Patriarch voor me, die op zijn beurt weer het beeld van twee groene kikkers met ronde kwaakblazen oproept.

Om je er toch wat over te kunnen vertellen ben ik zondag op bezoek gegaan bij de Christus Verlosserkathedraal (a.k.a. de Pussy Riot-kerk). Deze kathedraal/ autowasstraat/ kantine/ conferentiehal/ wasserette/ parkeergarage is ‘s werelds hoogste orthodoxe gebouw. Opportunistische commerciële exploitatie, nog zo’n pijler van de moderne Russische cultuur. Simon Ostrovsky maakte er een filmpje over voor Al Jazeera.

Stalin heeft de oude versie van deze kerk trouwens ooit met priesters en al opgeblazen om er ‘Het Paleis der Sovjets’ neer te zetten; een honderd etages hoge kolos met daarbovenop een honderd meter lange Lenin die filosofisch in de verte wijst. Sinds 2000 staat de kathedraal er weer, met meer marmer en goud dan ooit tevoren. Het gerucht doet de ronde dat de autowasstraat onder de kathedraal heilig water over de auto’s van de Moskouse jetset heen plenst. Ik geloof niet dat het waar is, alhoewel… misschien loopt er elke ochtend wel een priester langs om alle kranen te wijden, het blijft Rusland.

Bij de ingang van de kerk walmt de geur van kaarsvet en wierook je aangenaam tegemoet. De toegang loopt door een metaaldetectiepoortje en langs een beveiliger die de inhoud van je tas controleert. Erg streng zijn ze niet; ik had een laptop en camera bij me (mag niet) en toen de bewaker dit zag keek hij teleurgesteld, maar liet me wel gewoon binnen.

Tijdens de kerkdienst scharrelen er honderden mensen rond, vooral vrouwen (dames mét hoofddoek) maar ook mannen en jonge moeders met kinderen. In een hoek van de kerk kun je op gelijnde briefjes namen invullen, die tegen betaling afgestempeld worden; de priesters bidden dan voor de mensen wiens naam erop staat. Als souvenir heb ik een stapeltje van deze mooie briefjes in mijn tas laten glijden. Ik ben nog aan het overwegen of ik nu weer langs moet gaan om er eentje met mijn eigen naam af te laten stempelen als boetedoening.

Ondanks zijn gewelddadige voorgeschiedenis, was het niet ongezellig bij de Christus de Verlosser. Toen ik naar de kerk liep, riep er een man in het voorbijgaan zomaar: “Mevrouw, u ziet er prachtig uit!”. De Baboesjka’s die het kerkterrein verzorgen, overladen je bij het weggaan ook steevast met voorspoed, geluk en gezondheidswensen. Religie faciliteert deze warme samenkomst voor de mensen hier. In een stad als Moskou, die toch niet bekend staat om de vriendelijkheid van toevallige voorbijgangers, is dat best welkom.

Do zvidanya,
Simone

-

Lieve Simone,

Je brief deed me denken aan die ene keer dat ik Rusland bezocht, in de zomer van 2013. Daar, in een kathedraal in Sint Petersburg, kreeg ik ook even heel warme gevoelens van de orthodoxe kerk.

Ik was op studiereis met een troep geschiedenisstudenten. Aan het einde van een lange dag vol Petersburgse musea, gevangenissen en parkjes stapten we vanuit de felle zon de koelte van de enorme Kazankathedraal binnen. Het rook er muf. Niet zoals op een stoffige zolder, maar een typische, heilige muffigheid die je eigenlijk in elk Godshuis ruikt. Alsof God zich nooit wast en in een oude overjas en pantoffels door zijn huizen banjert.

Eerbiedig staarden we naar eenzelfde tafereel als jij in de Christus de Verlosserkerk: enorme, met bladgoud bedekte altaren en rijen Russen die één voor één iconen kusten. Net op het moment dat ik me erover verwonderde dat ik in geen enkel opzicht kon voelen wat deze mensen voelden, begon achterin het schip van de kerk een koor te zingen (een beetje zoals dit). Het was oorverdovend mooi. We luisterden met ingehouden adem, ik kreeg kippenvel op mijn onderarmen en heel, heel even was ik jaloers op de gelovigen.

Hier in Nederland is dat gevoel weer verdampt. Onlangs bezocht ik een kunstperformance in een kerk. Niet alleen was de kerk waar de happening zich afspeelde van een ongeëvenaarde lelijkheid (iets met beton en de jaren zeventig), ook herinnerden de kunstenaars me weer aan de nare kanten van het geloof.

Ze lieten eerst een protestants koor van oudere heren en dames in fleurige spencers zingen, en vervolgens een katholiek koor van kale mannen in witte pijen. Halverwege het lied zongen ze als bij een canon door elkaar. Het was opa Jan versus broeder Franciscus, Nederlands versus Latijn, enthousiaste kraakstemmetjes versus galmende kelen. Hoewel ze gemoedelijk samen zongen, moest ik toch vooral aan onze colleges vroegmoderne geschiedenis denken, toen we met slaapoogjes en een lichte kater luisterden naar verhalen over rivaliserende religieuzen die elkaar eeuw na eeuw de hersens insloegen. Weet je nog?

Aan het eind van de performance mochten we allemaal een beeldje van Calvijn kleien. Langzaam vulde de kerk zich met grote, kleine, expressionistische en kubistische klei-Calvijntjes. Maar terwijl ik enthousiast Calvijns niet geringe neus aan het boetseren was – zoals je weet ben ik voor enige kunstzinnige expressie altijd wel te porren – signaleerde ik vooral opstandigheid in mezelf. Ineens begreep ik mijn moeder, die op haar zestiende punker werd en haar christelijke familie verliet om in de grote stad te gaan wonen, een stuk beter.

Dus Simone, prachtig gezang in kerken ten spijt, roept religie toch vooral boosheid in me op. Gelukkig kan ik me prima afreageren op een homp klei, in plaats van op een andersdenkende.

Veel liefs,
Maite

-

Freelance journalist Simone Peek (1988) woont in Moskou, Maite Karssenberg (1989) in Amsterdam. Ze waren nog guppies toen ze elkaar leerden kennen en hebben nog steeds geen idee hoe de wereld in elkaar zit, maar vinden het wel leuk om erover van gedachten te wisselen.

Mail

Maite Karssenberg is schrijfster, historica en programmamaker. Ze houdt van vergeten geschiedenissen en idem reisbestemmingen, de zee en zelfreflectie. Maar het meest nog houdt ze van boeken lezen.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer