Illustratie: Gemma Pauwels

Brankele legt uit waar visuele mindfucks vandaan komen." />

Illustratie: Gemma Pauwels

Brankele legt uit waar visuele mindfucks vandaan komen." />
Asset 14

Optische illusies

◊ entree

Entree

Gedurende het hele jaar zal hard//hoofd in het kader van zogenoemde Late Night Café's wederom samenwerken met Entrée. De zes edities van het Late Night Café zijn elk gekoppeld aan een eigen thema. Elke editie wordt aan twee van onze redactieleden de opdracht gegeven een bijdrage te leveren, geïnspireerd op het thema van de betreffende avond. Het resultaat hiervan verschijnt op onze website en zal op de Late Nights eveneens onderdeel uitmaken van het programma. Deze keer (vrijdag 16 december) is het thema 'Illusies'. Onze huisneurobioloog Brankele Frank schreef een artikel binnen dit thema, dat op de avond zelf ook te vinden zal zijn.

Op de kanalen van de sociale media doen optische illusies het goed: plaatjes die ervoor zorgen dat je niet weet wat je ziet. De oude vrouw/jonge vrouw, de bewegende spiralen en het vrouwenhoofd in het mannenhoofd kwamen afgelopen maand allemaal weer eens voorbij. Onlangs zag Brankele een mindfuck waar ze erg van onder de indruk was. En zij weet hoe het werkt - ongeveer zoals bowlen.

Er circuleert een interessant plaatje op Facebook. Een negatief van een in badpak gehulde mooie vrouw. Niet geheel onalledaags, ben je wellicht geneigd te zeggen. Op het wereldwijde web doen wel meer plaatjes van haast ontblote vrouwen de ronde. Maar deze vrouw is een illusie. Niet omdat ze de gewone sterveling met haar onaardse schoonheid op de feiten drukt – voor de man het onvermogen haar te kunnen krijgen, voor de vrouw de uren in de sportschool die er voor het volgende badpakmoment zouden moeten volgen - nee, deze vrouw onthult een eigenaardig visueel fenomeen. Als je een aantal seconden naar de wat blauw uitgeslagen vrouw kijkt, je ogen sluit, en ze direct daarna geopend op een witte muur richt, zie je diezelfde vrouw in normale kleuren. Smurf wordt mens, zoiets. Hoe kan dat? En wat heeft het met bowlen te maken?

Instructie: Fixeer je ogen op de rode neus, en kijk 30 seconden lang zonder te knipperen naar de foto. Sluit dan je ogen en kijk naar een witte achtergrond, terwijl je met je ogen knippert. Kijk en huiver!

Kegeltjes

Wanneer er licht van de buitenwereld op je ogen valt, schiet het met de vaart van een professioneel door Jesus Quintana gegooide bowlingbal door je pupil, waarna het terechtkomt op de achterkant van je oogbol. Hier bevindt zich je netvlies, de retina. In je retina zitten miljoenen lichtgevoelige cellen, fotoreceptoren, die het licht opnemen. Ze zijn te verdelen in 'staafjes’ en ‘kegeltjes’. Beide typen receptoren zetten het licht om in signalen die je hersenen kunnen verwerken. Staafjes hebben weinig licht nodig om geactiveerd te worden, en interpreteren de lichtsterkte. De kegeltjes hebben wel helder licht nodig voor activatie, en die zijn verantwoordelijk voor het waarnemen van kleuren. Vandaar dat het bij schemering lastiger wordt om kleuren te onderscheiden: de bowlingbal van licht krijgt de kleurontwarende kegeltjes niet omver, maar de staafjes wel.

De menselijke retina is een bowlingbaan voor extreem motorisch gestoorden, waar zo’n vijf miljoen kegeltjes op het einde van de baan staan. Er gaan er dus altijd wel een paar om, en welke dat precies zijn bepaalt wat je ziet. De kegeltjes kun je verdelen in drie verschillende typen. Grofweg is er een type kegeltje voor rood, blauw of groen licht. De golflengte en intensiteit van het licht, die de kleur en helderheid bepalen, stimuleren bepaalde typen kegeltjes. Uit de combinatie van geactiveerde kegeltjes wordt vervolgens afgeleid welke kleur je ziet. Als een ‘groen’ en een ‘blauw’ kegeltje tegelijk worden omgegooid, zie je de kleur cyaan (een blauwig turquoise).

Groen is het nieuwe blauw

Tot zover het inleidende college zicht. Maar hoe komt het nou dat we een vrouw-in-badpak in kleuren van vlees en bloed zien wanneer we naar een witte muur kijken, terwijl we haar even tevoren slechts in negatieven gehuld zagen? Dit komt door gewenning. Al die kegeltjes zijn cellen die signalen doorgeven. Ook cellen kunnen moe worden als er continu aanspraak op ze wordt gemaakt. Normaal gesproken maken je ogen voortdurend kleine bewegingen, zodat het licht dat op je retina valt steeds een beetje verschuift en de lichtgevoelige cellen telkens net een ander signaal binnenkrijgen. Als je je blik fixeert forceer je de kegeltjes echter tot uitputting. Als een kegel eenmaal is omgegooid moet-ie immers weer worden opgeraapt voordat er weer een bowlingbal tegenaan gesmeten kan worden. Het licht dat vervolgens binnenvalt moet dan door kegeltjes met een andere kleurgevoeligheid worden geïnterpreteerd, en die geven een ‘verkeerd’ signaal door. Zo kan blauw licht bijvoorbeeld als groen gezien worden.

Het hierboven omschreven gewenningseffect, dat optreedt als één soort kegeltje langere tijd achtereen gestimuleerd wordt, zorgt voor ‘nabeelden’. De bekendste variant hiervan is die van de dot licht die in je ogen blijft hangen nadat een bevriende amateurfotograaf weer eens totaal onverwachts de flits in je gezicht liet schitteren, ‘omdat dat van die leuke spontane foto’s geeft’. Beelden kunnen dus letterlijk op je netvlies blijven staan. Maar dan zijn we er nog niet. Het zou namelijk wel heel toevallig zijn als het licht – in het geval van deze badpakmevrouw – na overstimulatie van bepaalde kegeltjes, precies díe kegeltjes activeert die haar lichaams- en haarkleur accuraat weergeven. Het geheim is dat nabeelden altijd kleuren hebben die complementair zijn aan de kleuren die in eerste instantie werden waargenomen.

Illustratie: Gemma Pauwels

Je visuele systeem werkt op een antagonistische manier: als de ene kleur aanstaat, staat de andere kleur uit. In het wetenschappelijke kleursysteem bestaan er drie paren van primaire kleuren, die tegenover elkaar staan in de kleurencirkel: rood-cyaan, blauw-geel en groen-magenta (een soort paars). Als de groene kegeltjes allemaal omvergeworpen zijn en niet meer opstaan, zal de aangegooide groene bowlingbal zich bij gebrek aan beter automatisch tegen de kegeltjes keilen die gevoelig zijn voor magenta. Hierdoor interpreteren je hersenen magenta, terwijl ze eigenlijk groen licht zien. Hetzelfde gebeurt bij de badpakvrouw; je ziet haar complementaire kleuren.

We zien niet wat we zien

Voor de mensen die echt van mindfucks houden: nabeelden kunnen ook volledig stilstaande figuren optisch in beweging krijgen, een illusie die tot stand komt doordat onze ogen over het figuur heen en weer bewegen (zie deze link met paarse bolletjes die groen lijken te worden en dan ook nog in de rondte gaan draaien - het moet niet gekker worden).

We zien dingen die er niet zijn, zien kleuren omgekeerd en zetten stillevens om in een perpetuum mobile, puur omdat het innerlijke oog af en toe wat vermoeid raakt. Het bowlingspel in onze ogen bepaalt hoe we de buitenwereld uiteindelijk zien, en of we groen licht daadwerkelijk als groen interpreteren. Ziedaar hoe bowlen opeens een filosofische betekenis kan krijgen: onze geest is de grensrechter van de waarheid.

Mail

Brankele Frank

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer