Illustratie: Elise van Iterson

Van King of Pop, naar camp, naar kunst." />

Illustratie: Elise van Iterson

Van King of Pop, naar camp, naar kunst." />
nieuwsbrief
Asset 14

Michael Jackson is geschiedenis

Er is iets met Michael Jackson. Dat is geen nieuws. Er is altijd iets met Michael Jackson. Of er was altijd iets met Michael Jackson, maar dat hij al meer dan twee jaar dood is, heeft weinig veranderd.

Mail

Rechtszaak

Michael Jackson weet zijn publiek ook postuum te choqueren. In het proces tegen Jacksons lijfarts Conrad Murray is nieuw materiaal boven water gekomen. De popster die zichzelf keer op keer uitwiste en reconstrueerde verraste deze keer met een foto: een engelachtige, dode Michael in een ziekenhuisbed met een plakbandje over zijn neus, en een audiotape. "When people leave this show, when people leave my show, I want them to say, 'I've never seen nothing like this in my life. Go. Go. I've never seen nothing like this. Go. It's amazing. He's the greatest entertainer in the world", murmelt Michael Jackson iets meer dan een maand voor zijn dood. Het contrast tussen de woorden zelf en zijn verzwakte, trage stemgeluid is pijnlijk.

Ik heb te doen met de arts in dit potsierlijke proces. 'Dood door schuld' is de aanklacht. Dat Michael Jackson al jaren bezig was zichzelf naar de verdoemenis te plastisch chirurgen, is rechtswege blijkbaar irrelevant. Michael smeekte zijn arts om een slaapmiddel en hij heeft het gekregen. Een lullige dood. Kurt Cobain zou zich rotgelachen hebben. Om glorieus ten onder te gaan had Jackson minstens twintig jaar eerder moeten doodgaan. Ergens ging het mis, maar de hoop op een allesovertreffende comeback hield hem op de been.

Cultfiguur

Ik volg de dode Michael Jackson met groeiende belangstelling. Een belangstelling die ik zelf niet helemaal begrijp; ik heb nooit echt van Michael Jackson gehouden. Niet van zijn liedjes en niet van zijn verschijning. Mijn groeiende belangstelling is niet zozeer de onvoorwaardelijke liefde van een fan alswel de interesse van een historicus met een voorliefde voor dramatiek.

Michael wilde op zijn vijftigste zijn grootste tour ooit doen. Van deze comeback is het nooit gekomen: Michael Jackson is geschiedenis geworden. Zijn familie, fans en vijanden hebben het nog druk met het afhandelen van de vraag wie er schuldig is aan zijn dood, maar in kunstkringen maakt hij intussen een opmars als cultfiguur. Michael duikt op verschillende plaatsen op. Zo prijkt hij op de cover van Morf, een intellectueel tijdschrift over mode en vormgeving. Een vreemd portret van een donkere Michael in dandy outfit. Hij is ouder dan op de bekende foto's van Jackson toen hij nog zwart was. De foto blijkt een constructie. Het portret is in 1985 gemaakt door de kunstenaar Nathan Wright, als poging het uiterlijk van de popster in het magische jaar 2000 te visualiseren. Wright zat ernaast. Zelfs kunstenaars met sterke verbeeldingskracht konden niet bevroeden dat de transformatie van de superstar zo uit de hand zou lopen. De keuze voor dit portret als cover lijkt allereerst curieus, maar overstijgt toch de platte ironie: het thema van deze Morf is geschiedenis en de cover toont met dit portret de grilligheid daarvan.

Illustratie Elise van Iterson

Ook Jorian Bekker en Jolijn Ceelen, jonge grafisch ontwerpers uit Arnhem, eigenen zich het symbool van Michael Jackson toe. Ze houden zich allerminst bezig met de publieke opinie of de dubieuze reputatie van wijlen MJ en passen vrijelijk zijn erfenis aan. Ze kropen in de huid van de eenzame superstar, richtten een Michaelband op en maken nu muziek en videoclips. Maar de muziek van de twee ontwerpers heeft weinig te maken met die van Jackson. Ze laten zich inspireren door zijn getroebleerde bestaan. De mix geluidsfragmenten is een interpretatie van het gevoelsleven van de gevallen popster.

Het resultaat is obscuur, maar de combinatie met de videobeelden zorgt voor een verrassende en intrigerende sfeer. Het schokkerige pixelbeeld van de videoclip doet je twijfelen of de computer wel werkt, maar door de consequente herhaling wordt duidelijk dat het afbrokkelen en opbouwen van stukken beeld een bewuste keuze is. Hier en daar duikt het bleke gelaat van Jacko op. Meestal klein in beeld en verdwenen voordat je hem goed en wel herkend hebt. Het lijkt een droom, waarin Michael ons iets probeert duidelijk te maken vanuit zijn eigen universum. Hij roept, maar we verstaan hem niet. De clip doet denken aan een David Lynch-film. Ongrijpbaar en surrealistisch, maar met een continu gevoel van herkenning.

De bijbehorende publicatie is eveneens vreemd en aantrekkelijk. In freaky beeldtaal belichten de ontwerpers verscheidene thema's die aan de popster kleven. Ze maken daarbij summier gebruik van tekst. Fragmenten uit zijn liedjes worden door de ontwerpers ingezet om de gevoelens van de steeds onwerkelijker wordende King of Pop te tonen. Ze laten zien dat de songteksten van I am Lonely, Have you seen my childhood en Black & White zich niet alleen in het collectieve popgeheugen hebben genesteld, maar ook de getuigenis zijn van een innerlijke strijd. De twee ontwerpers hebben dat fascinerend duidelijk gemaakt en dat is des te interessanter omdat zij te jong zijn om de opkomst en ondergang van het fenomeen Jackson destijds te hebben beleefd.

Onsterfelijk

Deze hernieuwde cultivering van Michael boeit me mateloos. Als hitfiguur beangstigde hij me. In zijn hoogtijdagen zong ik liever de liedjes van Kinderen voor Kinderen. Bij mij op de basisschool zaten wel kinderen (jongens) die vreemde passen achteruit maakten, eng met hun hoofd konden bewegen en veelvuldig in hun kruis grepen, waarvoor zij bewonderd werden door weer andere kinderen (meisjes). Ik wist wel dat dit iets te maken had Michael Jackson. Het leek mij echter weinig nastrevenswaardig. Ik werd al moe als ik er naar keek.

Toen ik eindelijk te oud was voor Kinderen voor Kinderen, was Michael Jackson alweer op zijn retour. Hij takelde af, maar niet op de geijkte rock-manier met veel drugs, drank en mooie vrouwen. De aftakeling van Michael was traag, verwarrend en pijnlijk. Van matig geslaagde gezichtsverbouwingen, via een verdacht huwelijk met de dochter van Elvis Presley, naar pedoseksuele beschuldigingen. Michael leidde aan het Peter Pan-syndroom en liet een eigen pretpark bouwen, Neverland. Naar verluidt had hij ook een eigen snoepwinkel, een aap als huisdier en sliep hij in een zuurstoftank. De populariteit van Jackson daalde. Als publiek figuur veranderde Michael van een voorbeeld in een schrikbeeld. De maakbaarheid van het uiterlijk blijkt een twijfelachtige verworvenheid. De King of Pop was allang over zijn hoogtepunt heen en zijn houdbaarheidsdatum begon te verstrijken, maar hij wilde het niet doorhebben. Het schijnt dat de restanten van zijn neus al aan het ontbinden waren toen hij nog oefende voor die laatste en grootste tour.

Michaels wens om onsterfelijk te zijn, lijkt alsnog uit te komen. Maar daarvoor moest hij wel eerst dood. Terwijl de betrokkenen in de rechtszaal strijden om Michael ook het laatste greintje waardigheid te ontnemen, staat hij in een andere wereld op als cultfiguur. De erfenis van Michael zal zich tot in het oneindige herhalen, steeds in nieuwe gedaantes. Michael zal voortleven als muziekgeschiedenis, als mythe, als vorm van camp. Volgens Susan Sontag, die het beroemde essay Notes on camp schreef, is de essentie van camp de liefde voor het onnatuurlijke, het artificiële en de overdrijving. Kwalificaties die Michael goed passen. Wie een onsterfelijk cultfiguur wil zijn, gaat niet op zijn vijftigste op tour, maar neemt een laatste dosis slaapmiddel.

--
Dit is een gastbijdrage van Luna van Loon

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer