nieuwsbrief
Asset 14

Lévi-Strauss

Welkom bij Mees Leest! Een rubriek waarin Mees een poging doet haar boekenkast te analyseren en de ongelezen exemplaren tracht door te ploeteren. Een eenmansboekenclub, met verhalen uit en over de werken die al dan niet per ongeluk op haar planken zijn terechtgekomen. Deze week aflevering 8:

Mail

Claude Lévi-Strauss - Tristes Tropiques of Het hilarische verslag van een antropoloog in de tropen

Voor Ilja

Een van de eerste boeken die ik las tijdens mijn studie Culturele Antropologie was Argonauts of the Western Pacific van Bronislaw Malinowski, uit 1922. Hierin deed hij keurig verslag van het leven van de barbaren die de eilandjes bij Papoea-Nieuw-Guinea bevolkten en hun onderlinge ruilhandel. Hoewel een belangrijk boek voor de geschiedenis van het antropologische vak, lazen we vooral hoe tijden waren veranderd en hoe bizar racistisch er ooit over andere volkeren werd geschreven. Het schandaal brak los toen na de dood van Malinowski in 1967 zijn dagboeken werden gepubliceerd. Hierin uitte hij zonder enige gêne zijn ongenoegen over de inboorlingen: “I see the life of the natives as utterly devoid of interest or importance, something as remote from me as the life of a dog.” Holy shit gast. Postuum kreeg hij een bak stront over zich heen en niet onterecht, maar onze docenten raadden ons toch aan een dagboek bij te houden tijdens het doen van onderzoek, zodat we wetenschappelijke data konden onderscheiden van de alledaagse wanhoop van een antropoloog ver van huis.

Dit voorbeeld neemt niet weg dat een hoop antropologische boeken bol staan van geromantiseerde beelden en beschrijvingen van hun reizen en ondervindingen. “Antropologen zijn vrijwel zonder uitzondering mislukte romanschrijvers”, verkondigde mijn warrige en buitengewoon intelligente professor Jojada Verrips ooit, terwijl hij zoals altijd heen en weer ijsbeerde onderaan de collegezaal. De beste man had vaker rake observaties, zoals dat waar vroeger pakjes sjek op tafel lagen er nu flesjes Spa Blauw staan, een ontwikkeling die hij verafschuwde en typerend vond voor de tijdgeest. Zelf was hij overigens ook niet wars van een beetje romanschrijverij: zo schreef hij onder andere En boven de polder de hemel, hoe poëtisch is die.

Ja, Antropologie is een bijzonder vak, en de Antropoloog is een type mens op zich. Ik heb er niet mijn beroep van gemaakt en ik heb een schuld van veertig ruggen, maar toch ben ik blij dat ik me er vijf jaar in heb kunnen verdiepen en een paar markante figuren heb mogen leren kennen.

En nu pas, vijf jaar na de studie, deze klassieker in je handen?

Ik kreeg Tristes Tropiques van Lévi-Strauss op mijn negentiende verjaardag van mijn nieuwe antropologenvrienden. Het was het befaamde huisfeest waar mijn oude vriendengroep kennismaakte met ‘de antropoloog’. Met zijn tienen gingen mijn studievrienden pontificaal op de woonkamervloer bier zitten drinken en tot op de dag van vandaag refereert de rest van mijn vrienden aan 'die hippies die overal op de grond gaan zitten'. Dat er diezelfde avond iemand projectielkotste over mijn cd-collectie en dat ik zwoer nooit meer een huisfeest te geven schijnt niemand zich te herinneren.

Afgelopen februari waren de mensen waar ik mee heb gestudeerd allemaal samen op de begrafenis van één van ons. Met zijn honderden huilden we bij zijn graf, en daarna werden we in goede traditie stuiterend zat. Die afschuwelijke dag werd een melancholieke en mooie samenkomst waarop we als dronken zeemanslieden gearmd over elkaar heen buitelden. Hangend boven onze tiende Zatte bij Brouwerij ’t IJ zei Harmen opeens: "Ik heb laatst Tristes Tropiques gelezen, en het is FANTASTISCH. Je móet het lezen." De volgende dag, bekaterd en verdrietig, pakte ik het uit de kast.

En, FANTASTISCH?

Ja. Tegen verwachting in, want ik kende Claude Levi-Strauss vooral als grondlegger van het structuralisme, een stroming waarvan de naam alleen al je in slaap doet vallen. Wist ik veel dat zijn memoires uit 1955 over zijn reizen naar Brazilië en andere exotische oorden een briljante en hilarisch filosofische beschrijving zijn van het antropologenvak. “I hate travelling and explorers”, begint het. Zelfspot is de beste humor, en Lévi-Strauss is daarin een meester. Hij vertelt over zijn omzwervingen voordat hij voet aan de Zuid-Amerikaanse wal zet om daar de inheemse bevolking te onderzoeken, beginnend met zijn aanstelling als professor in de filosofie aan de Sorbonne tot een heel hoofdstuk (!) over de zonsondergang op zee. Het mooist is misschien nog wel het hoofdstuk The Doldrums. Dit is een gevreesd gebied midden in de Atlantische Oceaan, waar de zee het warmst is door de zon. Hier ontstaan orkanen, maar de wind kan er ook we-ken-lang stilstaan - de grootste vrees van de reiziger. Donkere wolken pakken zich samen en de ergste verveling slaat toe. De ultieme overgangsfase in de rite de passage van de antropoloog.

Oké, hij gaat aan land. En dan?

Er volgt driehonderd pagina’s verslag van zijn avonturen als onderzoeker, compleet met plaatjes van tribale kunstvoorwerpen. Hij buigt zich over belangrijke dilemma’s waar een antropoloog mee kampt, zoals de legitimiteit van ‘de westerling’ als onderzoeker van ‘de inboorling’, en hoe de korte duur van zijn onderzoek het verslag beïnvloedt:

"I had wanted to reach the extreme limits of the savage; it might be thought that my wish had been granted, now that I found myself among these charming Indians whom no other white man had ever seen before and who might never be seen again. After an enchanting trip up-river, I had certainly found my savages. Alas! They were only too savage. Since their existence had only been revealed to me at the last moment, I was unable to devote to them the time that would have been essential to get to know them. (…) There they were, all ready to teach me their customs and beliefs, and I did not know their language. They were as close to me as a reflection in the mirror; I could touch them, but I could not understand them."

Ik kan niet anders zeggen dan dat ik met volle teugen geniet van dit boek met een luierende Indiaan op de voorkant. Ik zal de eerste zijn die toegeeft dat ik het nog niet uit heb (en dat het eigenlijk al een week dienst doet als onderzetter van vier glaasjes water op mijn nachtkastje) maar alla, de deadline drong en ik moest toch een stuk afleveren. Ik beloof u plechtig: dit boek lees ik alsnog uit, al moet ik er voor op vakantie.

En in welk gezelschap bevindt Claude zich te huize List?

The Plot against America - Philip Roth
Ik kreeg dit boek enige tijd geleden maar las het nooit, want er is iets dat me ontzettend tegenstaat aan Philip Roth. Ik weet eigenlijk niet echt wat het is, het kan niet zijn uiterlijk zijn want ik weet niet eens hoe hij eruit ziet.

Pietje Bell is weer aan de gang - Chris van Abkoude
Ik heb er nooit om gelogen, ik ben een Amsterdammer die van Rotterdam houdt, en het zou nog best wel eens kunnen zijn dat die genegenheid allemaal is begonnen met mijn jeugdliefde Pietje Bell.

The Complete Works of William Shakespeare
Altijd leuk om zo’n ‘complete werken’ in huis te hebben, maar uiteindelijk pak je zo’n dikke pil nooit eens even lekker uit de kast om bij de kachel te lezen, omdat je armspieren het op een gegeven moment begeven. Geen slecht woord over Shakespeare overigens.

Volgende keer in Mees Leest: Charles Dickens – Olivier Twist of
Hoe ik ooit het gehele oeuvre van Dickens in het Nederlands erfde

Ava Mees List

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer