nieuwsbrief
Asset 14

Nederland door een Vlaamse voorruit

Op zoek naar de verschillen tussen Nederland en België, stapte Roos in een bus vol Vlamingen voor een rondreis door Nederland. Schrijver Louis Paul Boon deed het immers 65 jaar geleden ook. Het werd een dag met angstaanjagende architectuur, wellustige literatuur en Vlaamse friet.

Mail

Nederland ken ik nauwelijks, laat staan België, besloot ik eerder. Het verhaal over de verschillen tussen Nederland en België dat ik had geprobeerd te schrijven eindigde met veel vragen. Is Nederland, zoals essayist Marc Reugebrink een week eerder in de Groene Amsterdammer stelde, nog altijd het grote voorbeeld voor de Belgen? Hebben Belgen een minderwaardigheidscomplex, en zijn Nederlanders arrogant? Na wat lezen en rondvragen voelde ik er nog maar weinig voor te beschrijven wat dan “typisch” Belgisch of Nederlands zou zijn. Wat heb ik als Amsterdammer die toevallig naar Antwerpen is verhuisd daar nog aan toe te voegen? En belangrijker, wat schieten we ermee op?

Met die vragen in mijn achterhoofd stapte ik twee dagen later met zo’n veertig Vlamingen in een bus voor een rondreis door Nederland. Dit in navolging van de reis die de Vlaamse schrijver Louis Paul Boon in 1946 maakte. Ook hij vroeg zich als beginnnend schrijver af of we op de verschillen moeten letten wanneer we een ander land bezoeken, of dat we "de dingen [moeten] zoeken die ons verenigen?”. In een aantal dagen reed Boon van Limburg naar Friesland naar Den Haag. In eerste instantie om verslag te doen van de wederopbouw, maar dat was lang niet altijd wat Boon interesseerde. Zijn reportage, Holland door de vóór-ruit van een autobus heen, is een sympathiek verhaal over het opkrabbelende Nederland. Het zit vol verbazing over bloembakken op de vensterbank, een Hollandse achternaam als Naaktgeboren, de eigenaardige winkels in Amsterdam, en zijn opvallende medereizigers.

Schoolreisjesgevoel

We doen het 65 jaar later nog eens dunnetjes over op twee afzonderlijke dagen. Rutger, de zelfverklaarde “Boon-onwetende onnozeling”, deed al verslag van de eerste dag, en schrok van het fanatisme van zijn medereizigers en hun verontwaardigde blikken toen hij bekende Boon nooit gelezen te hebben. Mijn kennis van Boons werk beperkte zich tot een fragment van een toneelvoorstelling van zijn roman Vergeten Straat, en de eerste pagina van Kapellekesbaan die ik een week eerder om vier uur ‘s nachts in mijn handen geduwd kreeg.

Zijn Holland-reportage had ik in mijn jaszak. Maar ik kwam niet alleen voor Boon. Ik vroeg me vooral ook af hoe Nederland er uit ziet door de voorruit van een Vlaamse autobus. Welk Nederland zag Boon en welk Nederland zien wij nu? Hoe anders is dat dan België? En wie stappen er op een gure zondagochtend in Antwerpen-Berchem op die bus om dat Nederland te zien?

Om met dat laatste te beginnen: veel 50-plussers, Boon-fanaten, maar ook Nederland-liefhebbers (sommigen plakken er nog een paar dagen Amsterdam aan vast) en een groepje literatuurstudenten die meegaan voor het 'schoolreisjesgevoel, in zo’n bus met microfoon'. Door de microfoon wordt voorgelezen uit Boons reportage, en al bij de eerste zin wordt duidelijk dat Boon een heel ander Nederland zag dan wij vandaag. De 'muur van formulieren' die de twee landen van elkaar scheidde is vervangen door een blauw verkeersbord; het verwoeste centrum van Rotterdam door de indrukwekkende skyline die mij nog altijd onnederlands aandoet.

“In Antwerpen zouden we toch eigenlijk ook zo’n brug moeten hebben,” verzucht iemand achter me wanneer we langs de Willemsbrug rijden. Wanneer Thomas, onze rondleider in gele regenjas, vertelt over de naoorlogse architectuur lijken de meesten toch opgelucht dat Antwerpen dit soort modernistische hoogstandjes niet kent. Ondertussen vraag ik onder mijn reisgenoten verder naar Nederland als voorbeeld voor de Belgen. “We vinden Nederland leuk hoor, we komen graag in Rotterdam en Amsterdam,” zeggen de literatuurstudenten, “maar Nederlanders moeten niet denken dat we bij Nederland willen horen.” Ook voor Filip, de vriendelijke, goedgeklede jongen naast wie ik in de bus was gaan zitten, is Nederland geen voorbeeldland. Er zijn leuke steden en interessante opleidingen, maar daar blijft het wel bij. “Als ik eerlijk ben, associeer ik Nederland vooral met de Febo.”

Grote Fan

Op de tweede verdieping van een uit de kluiten gewassen bruin café in Den Haag is een debat georganiseerd over Boon en zijn Nederlandse collega W.F. Hermans. Aan mijn tafel zit een Grote Fan (in toewijding en postuur). Een boek van Boon, notitieblok en scherp geslepen potlood liggen al klaar als een vlotte jongen onze bestellingen komt opnemen. “Oei, alleen maar Brand of Heineken? Doe dan maar 'ne koffie.” Ik kijk om met een blik van plaatsvervangende schaamte, me verexcuserend voor de karige bierkwaliteit. Terwijl er door de uitgevers vooral wordt gesproken over verkoopcijfers, oplages en de weinige belangstelling voor Boon in Nederland, knikt de Grote Fan me even later vrolijk toe vanachter een tripel.

Nadien hoor ik een man mompelen, precies luid genoeg zodat ik hem kan horen: “Wat een onzin eigenlijk, een gesprek over hoeveel Boon in Nederland wordt gelezen”. De man met de pet komt uit West-Vlaanderen, maar woonde 43 jaar in Nederland en steekt van wal. “De verschillen tussen Nederland en België zijn zo vaak overdreven. Weet je wat het is? België heeft de afscheiding met Nederland moeten legitimeren en de verschillen veel groter gemaakt. Het beeld van ‘de protestantse Nederlander’ bijvoorbeeld, terwijl er heel veel katholieken in Nederland wonen!” Hij gaat nog even door en pleit voor meer reizen tussen Nederland en België, want dat is de enige manier waarop die verschillen en clichés gedicht kunnen worden. “Schrijft ge dat op?”

Het is donker en druk als we aankomen in Amsterdam, “een levend Brugge” zoals Boon het noemde, waar “de auto’s, de trams, de fietsers, hoog en recht achter hun stuur door elkander wriemelen”. Maar in plaats van dat we de stad bekijken, stomen we direct door naar de Brakke Grond, de veilige haven waar we ons kunnen laven aan Vlaamse cultuur. De Vlaamse frieten en stoofvlees worden enthousiast ontvangen (“da kunnen ze hier toch best aardig, se”), net als de schrijvers die elkaar afwisselen voor hun ode aan Boon.

Als Boon-onwetende onnozeling kan ik niet altijd mee in de associaties en verwijzingen die in de odes van Els Moors en Saskia de Jong over elkaar heen buitelden, maar luisteren naar een liefhebber kan gelukkig ook nieuwsgierig maken. Zo houdt P.F. Thomése met de charme van een cabaretier een aanstekelijk verhaal over de “wellust van taal” en belicht de veelzijdige en onaangespaste Boon. Van de vrolijke opsomming van namen voor het vrouwelijk geslachtsorgaan van de titelheldin uit Mieke Maaike’s Obscene Jeugd, tot de vrijheid om te springen tussen schrijfstijl of spreektaal.

Verre vriend

We zouden nu kunnen concluderen dat de veelzijdige Boon verre van vergeten is en nog altijd een inspiratie voor hedendaagse schrijvers. Maar het is toch ook wel bizar dat, zoals Thomése ook droogjes opmerkte, er een bus vol Vlamingen naar Amsterdam wordt gereden voor een avond over Boon. Ik moet denken aan Rutgers vraag hoe een schrijver overleeft, hoe een passie door een geestdriftige leraar of enthousiaste vader overgebracht kan worden op een jongere generatie. De zekere tijdloosheid die daarvoor nodig is in Boons werk zeker te vinden en gaat verder dan erotiek.

Geestdriftige liefhebbers als P.F. Thomése en Els Moors kunnen ervoor zorgen dat een interesse, of op z'n minst en nieuwsgierigheid overgebracht kan worden. Waar Rutger zich op de eerste dag zich buitengesloten voelde omdat hij niet kon delen in het Boonfanatisme en teleurgesteld huiswaarts keerde, heb ik misschien wel een nieuwe, verre vriend leren kennen. Met de kanttekening dat de geestdrift van de liefhebbers niet genoeg is om een nieuwe generatie lezers (of beter gezegd: een nieuw publiek) te bereiken. Eerlijk is eerlijk, ik ben niet op eigen initiatief op deze Boonbus gestapt. Hoe interessant het ook was, ik had toch ook het gevoel op een soort geheime speurtocht te zijn, op zoek naar levenstekens van Boon in de hedendaagse stadsjungle. Hoe zorgen we ervoor dat die tekens niet alleen voor de kenners oplichten?

Ik heb er in nu ieder geval een verre vriend bij. Iemand die weliswaar in een ander België woonde en een ander Nederland bezocht, maar die net als ik weinig heil ziet in het zoeken van de verschillen tussen de twee landen en het trekken van conclusies die voor alle Nederlanders of Belgen zouden gelden. Niet omdat we de verschillen willen verdoezelen, maar omdat het zo gemakkelijk is de verschillen te veralgemeniseren. Ik zal niet ontkennen dat er verschillen zijn, want ze zijn er zeker, maar ze schuilen zo vaak in een klein hoekje, bij een moderne brug of in een bruin café.

Roos Euwe

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer