Drie jonge theatermakers vertellen hoe zij de wereld willen bewijzen dat we theater nodig hebben." /> Drie jonge theatermakers vertellen hoe zij de wereld willen bewijzen dat we theater nodig hebben." />
Asset 14

Liever kwetsbaar dan schreeuwerig

De landelijke actie Nederland Schreeuwt om Cultuur was een begin, maar nu moeten we ons vooral gaan richten op wat we zelf kunnen doen, vertellen strijdbare theatermakers. Liever dan boos naar Den Haag te wijzen, willen ze aan de slag en beter theater dan ooit maken. Dat is volgens Roos precies wat we nodig hebben.

Aan het begin van het theaterseizoen werden ook dit jaar weer toespraken gehouden over de toekomst van het theater, waar ik hier in oktober over schreef. Het ‘gewoon’ over theater hebben was er toen niet bij: globalisme, politiek en de positie van kunst waren de thema's. Met de alomtegenwoordige term ‘linkse hobby’, een rechts kabinet en kunstbezuinigingen in aantocht, vroeg ik me af hoe jonge theatermakers nu de toekomst zien. Inmiddels zit Rutte op het pluche, zijn de bezuinigingen een feit en wordt er gesproken van een 'kunstvijandige samenleving' (Bas Heijne in NRC, 27 oktober 2010). De kunstensector werd zich werkelijk bewust van deze situatie: ongeloof sloeg om in paniek en woede en mondde op 20 november uit in een schreeuw. Een schreeuw om cultuur, tegen een samenleving zonder kunst. De Nederlands-Israëlische theatermaker Ilay den Boer (1986) stond twee weken geleden niet op het Neude of Leidseplein: “Ik heb die dag gewerkt aan mijn nieuwe voorstelling. Dat vind ik belangrijker, en ik bereik er hopelijk meer mee dan met een schreeuw."

'Janken en Schieten' (2009) uit de serie 'Het Beloofde Feest' door Ilay den Boer. Foto: Moon Saris

Net als Ilay ziet ook Thomas Verstraeten (1986) van het Vlaamse gezelschap FC Bergman weinig in geschreeuw. Hoewel hij de opkomst indrukwekkend vindt, vraagt hij zich af wat zo'n actie teweeg kan brengen. Bovendien herkent hij zich geenszins in de angsten van zijn Nederlandse collega's. “Van een kunstvijandige samenleving zoals dat hier wordt genoemd, is in Vlaanderen geen sprake.” Dat populistische politici zich in Nederland tegen de culturele of linkse elite keren lijkt dan welhaast een willekeurige keuze. Of alleen een gevolg van politieke besluitvorming; Maarten Asscher wijt in een ‘pamflet tegen de kaalslag’ (NRC, 3 december 2010) de huidige Nederlandse ontwikkelingen vooral aan een afnemende betrokkenheid van de politiek bij de kunst in de afgelopen jaren. Hij ziet het als een fundamenteel politiek probleem, en wil de medeplichtige politici wijzen op hun verantwoordelijkheden. Ilay den Boer vindt juist dat we niet alleen naar Den Haag moeten wijzen, maar dat de kunstensector bij zichzelf te rade moet gaan:

“200 miljoen bezuinigen is bijna een criminele daad, vooral de manier waarop dat wordt gedaan. Echt verschrikkelijk. Maar ik vind niet dat ik de verantwoordelijkheid moet leggen bij de overheid, die verantwoordelijkheid ligt bij mezelf. Wij als kunstensector hebben het zover laten komen dat we zo makkelijk in een hoek van linkse hobbyisten gegooid zijn. Wij kunnen dat zelf weer veranderen en laten zien dat we ertoe doen.”

Theatermaker Peerke Malschaert (1983) schreeuwde wel uit volle borst mee tijdens de landelijke actie; zij denkt dat een grote groep mensen die de straat op gaat een signaal kunnen geven naar de politiek en de samenleving. Ze had als persoonlijke missie ook haar hele familie uitgenodigd: ooms, tantes, ouders, broers en zussen. Volgens haar moesten niet alleen kunstenaars gaan schreeuwen, maar vooral ook het publiek. “Voor hen maken we immers theater.” Ook het publiek moet zich bewust worden van de bezuinigingen en de effecten daarvan. Desalniettemin is Peerke het absoluut met Ilay eens: kunstenaars moeten hun verantwoordelijkheid nemen:

"Ik denk dat wat er nu gebeurt goed is voor de kunstensector, en zeker voor het theater, omdat we dan eindelijk van ons eilandje afkomen. We moeten heel goed nadenken over hoe kunst een toegevoegde waarde is voor de samenleving. Het verwijt dat kunst elitair zou zijn moet ervoor zorgen dat een theatermaker bij zichzelf te rade gaat: maak ik eigenlijk elitair theater?”

'Kan ik nog wat langer blijven?' (2010) door Peerke Malschaert, Barbara Knapper en Aart Strootman. Foto: Roos Euwe

De boodschap is: laten we deze bezuinigingen, hoe schandalig dan ook, vooral aangrijpen om kritisch te zijn over dat wat er gemaakt wordt. Ga de dialoog aan met jezelf, met elkaar en met je publiek. Ilay den Boer probeert met zijn serie voorstellingen Het Beloofde Feest zo’n inhoudelijke dialoog te voeren met zijn bezoekers, onder andere door letterlijk een gesprek met de toeschouwers te voeren. "Zoek actief je publiek op," zegt ook Peerke Malschaert. Hoe moeilijk dat is, merkte ze kort geleden toen ze een theaterproject deed in Flevoland. Een gratis voorstelling en actief flyeren zorgde niet voor veel bezoekers, maar wel voor een publiek dat nooit theater zag en diep geraakt was. Theater maken dat het publiek echt bereikt en actief in de wereld staat is geen gemakkelijke opgave, maar gelukkig zijn er goede voorbeelden: De Nederlandse Opera die hun opera Marco Polo naar de Amsterdamse Zeedijk verplaatste; Oscar Kocken en Lucas de Man die met de voorstelling Bejaarden & Begeerte hun publiek opzoeken; Lotte van den Berg die met haar theatergroep OMSK vanuit Dordrecht de wereld in trekt. Ook muzikant Kyteman die in Utrecht zijn utopie bouwt is voor Ilay den Boer een mooi voorbeeld van een concrete actie die getuigt van een brede visie. “Theater is misschien niet voor iedereen weggelegd, maar ik denk echt dat er een groter publiek kan zijn. Ik denk dat theater, omdat het live is, heel kwetsbaar is en dat botst in in deze harde maatschappij," zegt Peerke. Het is precies die kwetsbaarheid, die nabijheid van het moment tussen maker en publiek die theater bijzonder maken.

Voor theatermakers is nu het moment om aan de slag te gaan. Deze drie jonge makers vinden dat ze zichzelf vragen moeten stellen in plaats van de politiek. Ze gaan strijdbaar en kritisch te toekomst tegemoet, een houding die kan worden samengevat als ‘we gaan de wereld eens laten zien wat theater is.’ Dat lijkt mij veelzeggender dan 100.000 schreeuwende mensen.

Mail

Roos Euwe

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer