Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Moderne architecten praten vaak in onbegrijpelijke taal. Moeten we dus maar snel de hele sector afschaffen?" />
nieuwsbrief
Asset 14

Het probleem van de architalk

Thierry Baudet, jong conservatief auteur, richtte zijn pijlen op de onbegrijpelijke taal van de moderne architecten en pleitte voor traditionalisme. Eeva begeeft zich al jaren in architectenkringen en herkent dit probleem, maar zoekt liever oplossingen dan dat ze de vele goede punten van dit vakgebied meteen maar wil afschaffen. Hoe komen we van de architalk af?

Mail

De jonge conservatieve denker Thierry Baudet schreef afgelopen weekend in NRC Handelsblad dat moderne architecten in hun werk de menselijke maat uit het oog zijn verloren en dat zij enkel voor culturele kaalslag en droefenis hebben gezorgd. Hij ergerde zich aan de holle uitleg die ze bij hun gebouwen geven als "amateurfilosofie van misplaatste quasikunstenaars". Hij pleitte ervoor een voorbeeld te nemen aan de neotraditionele architectuur van Léon Krier.

Dat architecten er soms rare praatjes op na houden, herken ik. Ik was ooit eens aanwezig bij een toespraak van een beroemde architect die zo van de hak op de tak sprong en zulke vage woorden gebruikte, dat zijn verhaal onbegrijpelijk was. Ik probeerde niet in lachen uit te barsten en zocht in de zaal naar medestanders, maar alle andere aanwezigen leken bloedserieus en luisterden aandachtig. Dat waren immers ook architecten. Maar de hele moderne architectuur verbannen zoals Baudet dat wil, dat gaat mij te ver.

Op 11 november heb je grote kans archispeak te kunnen beluisteren op Architectuur 2.0, het symposium van het Nederlands Architectuurinstituut in Rotterdam. Op een eerdere editie van dit symposium uitte een van de sprekers, de gelauwerde architect Willem Jan Neutelings zelf kritiek op de uitdrukkingswijze van architecten. Architecten zouden zich tegenwoordig bezondigen aan misplaatste journalistieke pretenties en pseudo-wetenschap, waardoor hun taal onbegrijpelijk is geworden: “Een gemeenschappelijke taal die uit de architectuur zelf komt is vervangen door geleende termen uit andere vakgebieden, die nooit bedoeld waren om fenomenen in de architectuur beschrijven.” Volgens Neutelings moeten architecten niet computerwizard, trendwatcher of rockstar willen spelen. In plaats daarvan moeten ze terug naar het oude, trage vak dat al vijfduizend jaar hetzelfde is geweest, met de woorden die daarbij horen.

Illustratie: Anouk de l'Ecluse

Zou Neutelings zich gericht hebben tot Rem Koolhaas? Rem Koolhaas wordt, onder andere door Baudet, nogal eens rocksterrengedrag en vaag taalgebruik verweten. Zijn bekendste boek, de moderne klassieker SMLXL, staat vol diagrammen van data die niets met architectuur te maken hebben. Toch keert Koolhaas zich tegen het verwijt dat hij een "starchitect" is: de starchitect bouwt iconen waarbij enkel de vorm belangrijk is. Iconen zijn imponerende esthetische sculpturen die dankzij het "wow-effect" het debat over de architectuur doen verstommen. Maar je kunt Rem Koolhaas moeilijk verwijten dat hij het debat over zijn vak schuwt. Hij was ooit de man van “Fuck Context”.

Met “Fuck Context” reageerde Koolhaas tegen een architectuur die kritiekloos kopieert en niet meer de moeite neemt om architectuur in deze tijd te plaatsen. Een nieuwe tijd vraagt soms om een nieuwe vormentaal die niet klakkeloos voortbouwt op het bestaande. En dat is wel het gevaar van het traditionalisme waar Baudet zo fan van is: een vakgebied dat zo invloedrijk is maar niet reflecteert en ontwikkelt, is zeer onwenselijk.

Het belang van reflectie op architectuur is evident. Niemand kan om de schepsels van de architect heen. Het is het eerste wat je ziet als je opstaat en de rest van de dag begeef je je in de creaties die architecten hebben uitgedacht. Van de plattegrond van je huis, de vorm van het bushokje, de kleur van de collegezaal, de hoogte van het plafond in de kantoorruimte en het licht in het café waar je ’s avonds nog een biertje pakt; het heeft allemaal invloed op de beleving van je dag en je leven. Omdat architectuur zo onontkoombaar aanwezig is in het dagelijks leven, staat het vak op het kruispunt van vele disciplines. Een architect moet rekening houden met de economie, politieke gevoeligheden, ambtelijke bepalingen, sociale omstandigheden, ecologie, milieu en culturele tradities. Het is niet zo verwonderlijk dat de architect het soms hoog in zijn bol krijgt!

Architecten zien zichzelf daarom vaak niet alleen als architect. Ze meten zich graag ook de status van filosoof, socioloog, psycholoog en kunstenaar aan. Hierdoor hebben mensen als Neutelings en Baudet de indruk dat architecten zich hebben vervreemd van hun core business en slechts onbegrijpelijke taal kunnen uitslaan. Dat is zeker te betreuren.

Door de impact van architectuur op de dagelijkse leefomgeving is het in een democratie noodzakelijk dat architecten hun werk verantwoorden. Verantwoording kunnen architecten afleggen door hun werk te relateren aan kunst, cultuur, geschiedenis en sociale omstandigheden. Helaas is de verantwoording van architecten meestal alleen voor andere architecten begrijpelijk, zoals ik eerder aan den lijve ondervond. Terwijl het zo belangrijk is dat ook leken, de mensen die dagelijks gebruik maken van de creaties, begrijpen waar het debat over gaat en kunnen deelnemen aan het debat. Maar de conclusie kan niet zijn dat de hele moderne architectuur dan maar moet worden afgeschaft, zoals Baudet voorstelt.

Een jong architectenbureau uit Denemarken heeft een pakkend antwoord voor het probleem geformuleerd. In Yes is More heeft de Bjarke Ingels Group de vertaalslag gemaakt van het complexe ontwerpproces met taal van professionals naar de dagelijkse wereld van de ‘gebruikers’. Met de publicatie van dit boek heeft BIG het genre van de "archicomic" uitgevonden. In stripvorm blijkt de evolutie van de ideeën- en ontwerpgeschiedenis goed te vertellen. Het is een soort Van Nul tot Nu maar dan over architectuurprojecten. Daarbij hebben ze een antwoord op het probleem dat Neutelings aan de kaak stelde: de verhalen van architecten verhullen het ontwerpproces in de studio.

BIG laat in stripvorm zien hoe projecten werkelijk verlopen: chaotischer, gestuurd door toevalligheden, humor en miscommunicatie. Hierdoor worden improvisatie en de aanpassingen aan de onverwachte praktijk zichtbaar. In een Ted-presentatie presenteert Bjarke Ingels op gevatte wijze enkele projecten uit Yes is More. De losse manier waarop Bjarke Ingels hier presenteert is precies hoe het boek leest: je wordt aan de hand meegenomen door zijn bureau. Hij vertelt over de ontstaansgeschiedenis van de verschillende projecten, vanaf het binnenkomen van de opdracht tot en met het leggen van de eerste steen, of totdat het project werd afgeschoten.

Door deze simpele eerlijkheid over de totstandkoming van hun eigen werk voorkomt BIG dat ze onderdeel worden van de "architectonische inteelt". Ik vraag me af of Thierry Baudet nog behoefte heeft aan de kneuterige architectuur van Leon Krier na het lezen van Yes is More. Zodra het verhaal van de moderne architectuur helder verteld wordt, blijkt direct hoe belangrijk zij is.

Eeva

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer