Foto: Rutger Lemm De onvermijdelijke ondergang van de meest enerverende stad ter wereld: Berlijn." /> Foto: Rutger Lemm De onvermijdelijke ondergang van de meest enerverende stad ter wereld: Berlijn." />
tickets
Asset 14

Het feest is voorbij

Het kon natuurlijk ook niet eeuwig doorgaan. Sommige dingen zijn te mooi om waar te zijn en komen onvermijdelijk op hun eind. Tegen beter weten in blijf je hopen op een wonder, een deus ex machina. Maar het leven is geen film. Het is een trieste conclusie: Berlijn, tot voor kort de meest enerverende stad in de wereld, is afgelopen zomer aan zijn neergang begonnen. De plannen voor de Mediaspree, de bouw van commerciële hoogbouw aan de oever van de rivier de Spree, zijn definitief doorgedrukt. Dit ondanks hevige protesten van de Berlijners die met slogans als "Mediaspree versenken!" en "Spreeufer für alle!" de gemeente trachtten te overtuigen. Maar zelfs een referendum waarbij een ruime meerderheid van 80% tegen de plannen stemde, kon het tij niet keren. Het betekent het begin van het einde voor een unieke verzamelplaats van initiatieven.

Een paar jaar geleden werd ik volslagen verliefd op de stad en ik was lang niet de enige. Vele generatiegenoten trokken na wildenthousiaste verhalen van vrienden naar de Duitse hoofdstad en kwamen net zo lyrisch terug. Vrijwel direct na aankomst werden ze gegrepen door de ongrijpbare sfeer die in Berlijn hing. De stad leek uitsluitend bevolkt te zijn door mensen onder de 35 en herbergde de beste cafés, parken en clubs ter wereld. Overal kon je ontbijten tot vier uur ’s middags. Bovendien was alles spotgoedkoop. De stad leek gemaakt voor de favoriete bezigheid van ‘generatie Y’: chillen.

Berghain

Berghain/Panorama Bar, Berlijn (Foto: Rutger Lemm)

Ik aarzelde dan ook niet lang toen ik voor mijn studieverblijf in het buitenland een stad moest kiezen. Ik vond een mooi huis in mijn favoriete wijk Kreuzberg, voor een naar Amsterdamse maatstaven belachelijk lage huur. Vervolgens dompelde ik mezelf onder in het Berlijnse leven en maakte ik er een dagtaak van om de stad zo goed mogelijk te leren kennen. Ik bezocht de meest vage clubs, waar mensen elkaar met brede XTC-grijnzen op de schouders sloegen en verder dansten op de minimal die uit de boxen zijn verslavende kleine boem-tsjik geluidjes maakte. Ik ontdekte een sprookjesachtige tuin in een overwoekerd metrostation bij mij in de buurt, waar hippie’s van allerlei weggegooide spullen paadjes, poortjes en bizarre kunstwerken hadden gemaakt. We gingen naar de Teufelsberg, een ‘heuvel’ in de bossen rond Berlijn die bestond uit puin van naoorlogs Berlijn dat over een Nazi-school gestort was en waar nu een verlaten Amerikaans radiostation stond dat een prachtig uitzicht over de omgeving bood. Berlijn was vol avontuur, als je wat verder durfde te kijken dan de grauwe buitenkant. Na een paar maanden begon ik te begrijpen waar die typisch Berlijnse sfeer vandaan kwam.

Tuin

Een sprookjesachtige tuin in een overwoekerd metrostation (Foto: Rutger Lemm)

Berlijn kende zijn eerste hoogtijdagen in de decennia voor de Tweede Wereldoorlog, toen de stad het centrum van de amusementsindustrie van de jonge Duitse natie was. Tijdens de oorlog zelf bleef de stad ondanks enkele bombardementen lang relatief onbeschadigd, tot de Russen in de eindfase binnentrokken en Berlijn het decor werd van grondgevechten. Na de dood van Hitler in april 1945 (in zijn Berlijnse schuilkelder) en de daaropvolgende capitulatie van Duitsland, werd de schade overzien. De helft van de woningen was zwaar beschadigd en een derde zelfs totaal verwoest en slechts 2,8 van de 4,3 miljoen inwoners keerden terug naar de stad. In de daaropvolgende Koude Oorlog die de verdeling van de stad in Oost en West tot gevolg had, verlieten nog meer mensen Berlijn. De huizen in de nabijheid van de Muur werden geconfisqueerd om militaire redenen en slecht onderhouden.

Er zijn twee belangrijke redenen waarom Berlijn zo populair is: de ruimte en de sfeer. Dat zijn twee zaken die direct voortkomen uit de twee grote trauma´s van de stad. Nog altijd is Berlijn niet opgebouwd, overal staan hijskranen en leegstaande onbewoonbare gebouwen. De stad is ook nog lang niet vol, waardoor Berlijn waarschijnlijk de enige Westerse hoofdstad is waar je binnen een week een niet al te dure woning kunt vinden. De lege fabrieken en andere panden werden de afgelopen jaren massaal gekraakt en gebruikt om clubs, galerieën en andere rare initiatieven te beginnen. Zo raakte ik ooit verzeild in een heel vaag café met toegang tot een labyrint waar ik anderhalf uur in heb rondgedwaald. De gemeente tolereert dit soort plekken omdat het zelf ook niet goed weet wat het met de ruimte aanmoet. Ze hebben er zelfs een naam voor in Berlijn: Zwisschennutzung, tussengebruik. Burgers mogen gemeentelijke grond gebruiken totdat duidelijk wordt wat ermee gaat gebeuren. Dus beginnen buurtbewoners een gemeenschappelijke tuin, zijn er ´s zomers op allerlei plekken openluchtbioscopen en zijn er altijd en overal feesten aan de gang. Het wordt allemaal gedoogd, regels over brandveiligheid bestaan er niet. Als tijdens een openluchtfeest in het Görlitzer Park de politie naar de DJ loopt, wordt de muziek een beetje zachter gezet en mag het feest gewoon doorgaan.

Teufelsberg

De Teufelsberg (foto: Rutger Lemm)

De sfeer komt voort uit dit gevoel van vrijheid, waardoor er voortdurend overal van alles gebeurt. Duitsland werd pas in 1871 verenigd, om vervolgens twee wereldoorlogen aan te stichten en weer verdeeld te worden tijdens de Koude Oorlog. Als je de oorlogsjaren en de periode van de Oost-West verdeling niet meetelt bestaat Duitsland pas eenentachtig jaar, nog niet eens een eeuw. Berlijn als geheel is pas net begonnen en dat voel je overal. Er heerst een sfeer die past bij een nieuw begin: de energie die hoort bij nieuwe mogelijkheden, nieuwe kansen. Hierdoor voelen toeristen en immigranten zich ook zo prettig en welkom. Het is alsof de stad ze uitnodigt om mee te werken aan de wederopbouw. Een stad waar de autoriteiten nog niet zoveel grip op het geheel hebben, een stad die dankzij de aanwezigheid van de beste kunstenaars en dj's voortdurend in beweging is. En misschien verdienen ze ook wel wat jaren van onbezorgd feesten, na al die oorlog.

Maar het gaat helemaal niet zo goed met Berlijn, hoe anders het ook lijkt. De stad is na de val van de muur in economisch verval geraakt en kent nog altijd een grote werkeloosheid. 'Arm, aber sexy' is dan ook de bekende slogan die burgemeester Klaus Wowereit voor zijn stad verzon. Berlijn heeft helemaal geen geld voor controles op brandveiligheid en andere vergunningen en zo heerst er noodgedwongen een grote tolerantie. De grote aantrekkingskracht geldt dan ook niet voor werkende Duitsers, maar voor studerende Duitsers en toeristen. De meeste Duitsers trekken naar Berlijn om daar hun opleiding te volgen en te genieten van alles wat de stad aan twintigers te bieden heeft. Maar zodra ze afgestudeerd zijn, trekken ze weer weg. Naar het voortvarende zuiden van Duitsland bijvoorbeeld. Werk, daarvoor moet je niet in Berlijn zijn.

Het is om die reden dat de gemeente nu heeft besloten om de Zwischennutzung aan te pakken en plannen als de Mediaspree ruim baan te geven, ondanks de hevige protesten van de Berlijners. De beleidsmakers kunnen niet anders. Het betekent dat de vele clubs, stadsstranden en openluchtbioscopen aan de oever van de Spree de deuren zullen moeten sluiten. Het zal niet lang duren voor ook andere panden gesloopt zullen worden of ruim baan moeten geven aan grote bedrijven. De stad zal aantrekkelijker worden voor starters die dan ook massaal de lege plekken zullen opvullen. De huren zullen stijgen en de gemeente zal meer controle over de stad proberen te krijgen, om de overlast voor de yuppen te beperken.

Er zal in Berlijn nog niet snel een discussie ontstaan over het staand drinken van een biertje op het terras. En Berlijn zal altijd een eigen karakter houden. Maar het is zoals een chagrijnige Berlijnse barman ooit tegen me zei: “Over tien jaar is Berlijn zoals elke andere Europese hoofdstad: duur en saai.” Ik schudde toen glimlachend mijn hoofd, maar nu moet ik met pijn in mijn hart toegeven dat hij gelijk krijgt.

Mail

Rutger Lemm is schrijver, grappenmaker en scenarist. In 2015 verscheen zijn debuut, 'Een grootse mislukking'. Hij is een van de oprichters van Hard//hoofd.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Notice: Undefined index: show_large_first_post in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200122203538/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 31
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer