Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />

Illustratie: Elise van Iterson

IJslandse popmuziek is enorm populair. Hoe komt het dat een land vol geisers, vulkanen, onbetrouwbare geldfondsen en maar 320.000 inwoners, zoveel goede muziek kan voortbrengen?" />
nieuwsbrief
Asset 14

Het eiland-syndroom

De IJslandse acts breken een voor een internationaal door. Hoe komt het dat de popmuziek van dit vreemde Scandinavische eiland zo ontzettend populair is? Komt het door het klimaat, de kleine gemeenschap, Björk? Of toch het eiland-syndroom? “Ook al wonen we ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.”

Mail

“We come from a place where we count the days... until nothing.” FM Belfast – Underwear

IJsland, een veilige haven voor Wikileaks, het land van trollen, elven, vulkanen, gletsjers, heetwaterbronnen, gedoe met geld en een vervelende aswolk. Het fascineert me, maar niet zozeer om bovenstaande redenen. Meer vanwege de explosie aan IJslandse bands die de oversteek maken naar het vasteland. IJslandse acts als Múm, Sigur Rós, GusGus, Mugison, Emiliana Torrini, Jóhann Jóhannson, Hjaltalín en Ólafur Arnalds timmeren internationaal gezien flink aan de weg. Een tendens die zich alleen maar voort lijkt te zetten met nieuwe artiesten als Benni Hemm Hemm, Seabear, Lay Low, FM Belfast, Pascal Pinon, Retro Stefson en Ólöf Arnalds. Alleen al op de afgelopen editie van Eurosonic stonden maar liefst zes IJslandse acts. In IJsland zelf is het jaarlijkse Iceland Airwaves uitgegroeid tot een gerenommeerd festival waar muziekliefhebbers vanuit de hele wereld naar afreizen. Een muzikale scene om met recht trots op te zijn. Maar wat maakt IJslandse popmuziek nu zo uniek en hoe is het mogelijk dat er hier zo’n vruchtbare en internationaal succesvolle muziekscene kan gedijen?

Illustratie: Elise van Iterson

Donkere winters

Opvallend feit is dat een hoog percentage van de IJslandse bevolking zich op wat voor manier dan ook bezighoudt met muziek of andere kunstvormen. Zo wordt er gezegd dat elke IJslander in zijn leven gemiddeld één boek schrijft. Een verklaring voor deze hoge concentratie van creativiteit heeft deels te maken met het klimaat. Leven in een land waar het in de winter maar een paar uur per dag licht wordt, dwingt een mens tot activiteiten binnenshuis. In een fragment uit de documentaire Music From the Moon legt Emiliana Torrini uit dat opgroeien met muziek voor veel IJslandse kinderen als vanzelfsprekend geldt: “I think it is essential to have in this dark place: sort of stories, having fun and letting go, otherwise we would just be lost.”

Toch is alleen een hoge concentratie van creativiteit geen garantie voor internationaal succes. In de jaren tachtig, toen punk eindelijk overwaaide naar het eiland, werden er nieuwe deuren geopend voor IJslandse muziek. Het succes van The Sugarcubes en nog meer dat van wereldster Björk en later Sigur Rós, heeft geleid tot het besef en het zelfvertrouwen dat het mogelijk is om als IJslandse artiest internationaal door te breken. Zij creëerden een merk voor IJslandse muziek in de media en zetten een stroom in gang waarop vele IJslandse acts konden meevaren.

Eén grote familie

De kracht van de huidige muziekscene zit hem met name in de samenwerking van muzikanten. Want niet alleen kennis en contacten, maar ook instrumenten, studioruimte en zelfs bandleden worden gedeeld. Iedere IJslandse muzikant speelt gemiddeld in vijf verschillende bands. Er is sprake van een hechte gemeenschap, waarin men elkaar helpt en inspireert. De muziekdocumentaire Backyard geeft een goed beeld van de familiaire manier waarop muzikanten met elkaar omgaan. De compactheid van de scene zorgt ervoor dat mensen van verschillende disciplines elkaar makkelijk ontmoeten. Hierdoor ontstaat een organische mix van klassiek geschoolde muzikanten en autodidacten. Verschillende genres en stijlen versmelten, waarbij experiment niet geschuwd wordt.

Het is juist deze vrijheid van geest die IJslandse muziek zo interessant en eigenzinnig maakt. Een mooi voorbeeld van deze interdisciplinariteit is Ólafur Arnalds. In zijn klassieke composities experimenteert hij met electronica, terwijl hij daarnaast drumt in verschillende metalbands. Klassiek geschoold celliste Hildur Guðnadóttir brengt haar eigen experimentele werk uit onder de naam Lost in Hildurness en is tegelijkertijd actief in de popband Múm. Door een unieke samenwerking tussen artiesten uit verschillende genres en de zoektocht naar nieuwe kunstvormen, stimuleren ook IJslandse labels als Bedroom Community en Kitchen Motors deze cross-over.

Diversiteit

Opvallend is dat de aandacht van internationale media sterk neigt naar een bepaald soort IJslandse muziek. Deze folky, melancholische, bijna kinderlijke pop, gemaakt door de generatie bands die in navolging van Sigur Rós hun geluk beproefden, wordt ook wel eens aangeduid als 'Krútt' (ander woord voor 'schattig'). Het is niet zo gek dat juist deze vorm van muziek waardering krijgt bij het buitenlandse publiek. Het exotische en sprookjesachtige van IJsland wat muziekliefhebbers van buitenaf zo aanspreekt, wordt goed weerspiegeld in de dromerige muziek en het 'knusse' imago dat deze bands veelal uitstralen. Dit zie je terug in bandfoto's, album covers en videoclips, zoals bijvoorbeeld deze sprookjesachtige video van Múm:

Overigens zijn niet alle IJslandse muzikanten even gelukkig met deze benaming, want zeg nou zelf, schattig klinkt toch wel enigszins betuttelend. IJslandse muziek is dan ook zéker niet alleen 'Krútt'. Een belangrijk kenmerk van IJslandse popmuziek is juist de enorme diversiteit. Ook Metal (HAM, Reptile), Rap (Morí), Electronische muziek (FM Belfast, Apparat Organ Quartet, Ghostigital) en experimentele muziek (Jóhann Jóhansson, Ólafur Arnalds) zijn er goed vertegenwoordigd. Je kan dan ook moeilijk spreken van één specifieke IJslandse sound. De een noemt het Krútt, de ander melancholisch, Dirk Steenhaut noemt het in zijn artikel Planeet IJsland 'glaciaal, etherisch en ongrijpbaar'. Toch klinkt geen band hetzelfde. Non-conformisme en individualisme zijn in IJsland sterker dan het collectief. Niemand is bang om buitensporig of extravagant uit de hoek te komen en iedereen probeert zeer nadrukkelijk zijn eigen ding te doen. Er is namelijk maar één ding waar de meeste IJslanders een hekel aan hebben: ‘copy cats’.

Het eiland-syndroom

Benni Hemm Hemm vertelt in een ander fragment uit Music from the Moon dat IJslanders meestal niet denken voordat ze doen. Op deze manier bereiken ze soms dingen die anderen voor onmogelijk hielden. Ze denken over het algemeen zwart/wit: of we doen iets goed, of gewoonweg niet. IJslanders werken van nature hard, zijn niet bang om risico's te nemen en geloven feilloos in hun eigen kunnen. Eigenschappen die hun herkomst vinden in vroegere tijden, toen het volk moest overleven onder barre omstandigheden. Een belangrijk voorbeeld is Björk, die zich met de eigenzinnige IJslandse mentaliteit heeft gevormd tot wereldster.

Benni spreekt zelfs van een zogenoemd 'eiland-syndroom’. Een minderwaardigheidscomplex, dat gepaard gaat met een enorme geldingsdrang en de angst om over het hoofd gezien te worden. De explosie aan IJslandse bands en de drang naar internationale erkenning lijkt dit te bevestigen: “Ook al wonen we op een eiland, ver weg van de bewoonde wereld, vergeet ons alsjeblieft niet.” Een ongerustheid die nergens voor nodig lijkt te zijn. Want net zoals de natuur met haar aswolk ervoor zorgde dat we letterlijk en figuurlijk niet om IJsland heen konden, zo doet haar muziekscene precies hetzelfde.

Ilana

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer