nieuwsbrief
Asset 14

De waarheid over post-truth

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. De term 'post-truth' creëert een blinde vlek voor de subjectiviteit van gevestigde media, vindt Anouk Kootstra.

Mail

Twee termen zongen de afgelopen maanden rond in de media: ‘nepnieuws’ en ‘post-truth’, de laatste ook uitgeroepen tot Woord van het Jaar door The Oxford Dictionary. De twee termen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden: nepnieuws als oorzaak, als vijandig verschijnsel dat bestreden dient te worden en post-truth als gevolg, als ongewenste nieuwe realiteit. Post-truth refereert hierbij aan het verminderde belang van feiten, aan de irrelevantie van de waarheid voor de publieke opinie. Onze media trekken ten strijde tegen deze nieuwe realiteit. De NRC verklaarde nepnieuws de oorlog en deed daarbij een beroep op haar lezers: 'Ziet u nepnieuws voorbij komen, of vermoedt u dat een bericht is verzonnen? Mail naar nepnieuws@nrc.nl.' Rob Wijnberg deed verder de omineuze voorspelling dat in onze post-truth society nepnieuws al gauw een pleonasme zal zijn.

De prefix 'post' in 'post-truth' suggereert dat we voorbij iets zijn, dat er iets verloren is gegaan wat er eerst wel was maar nu niet meer – de waarheid, in dit geval. Maar… wacht even. Als we nu 'post-truth' zijn, waar was die waarheid hiervoor dan, toen we nog vóór het post-truth tijdperk waren en de waarheid nog niet irrelevant geworden was? Schotelden media ons eerder enkel waarheden voor, terwijl we nu slechts onwaarheden door de strot geduwd krijgen?

Natuurlijk niet.

Onvermijdelijk gekleurde berichten worden in een jasje van objectiviteit verpakt

Post-truth suggereert ten onrechte dat er zoiets bestaat als een waarheid die objectief weergegeven kan worden. De term brengt twee problemen met zich mee. Ten eerste wordt een complexe werkelijkheid opgedeeld in twee exclusieve categorieën: waar en onwaar. Natuurlijk, er zijn beweringen die aantoonbaar juist of onjuist zijn. De meeste beweringen bevinden zich echter in een grijs gebied, ergens tussen 'gedeeltelijk waar', 'afhankelijk van hoe je het bekijkt' en 'meestal waar maar soms ook niet'. De termen post-truth en nepnieuws reduceren een veelzijdige werkelijkheid tot een dichotomie.

Ten tweede, en ernstiger: de strijd tegen post-truth is een manier voor de gevestigde media om zelf de waarheid te claimen. Media impliceren hiermee ten onrechte dat zij de werkelijkheid wél feitelijk en objectief weergeven. The New York Times, bijvoorbeeld, adverteert nu met de slogan ‘Just Facts. No Alternatives’. Dit is, laten we zeggen, een verbuiging van de waarheid.

De intentie waarmee een stuk geschreven wordt is natuurlijk essentieel. Bij nepnieuws speelt de daadwerkelijke gang van zaken geen enkele rol, of wordt deze zelfs opzettelijk anders weergegeven met het doel het publiek te misleiden. Iets dergelijks zien we The New York Times, the Guardian en de Volkskrant niet doen.

Desalniettemin creëert de term post-truth een blinde vlek voor de subjectiviteit van de gevestigde media. De strijd tegen post-truth maakt voor hen de weg vrij om zelf aanspraak te maken op de waarheid, doordat onvermijdelijk gekleurde berichten nu in een jasje van objectiviteit kunnen worden verpakt. Ideologieën, belangen en emoties bepalen echter de totstandkoming, de vorm en het perspectief van ieder artikel, of we nu pre- of post-truth zijn.

Beeld: Advertentie van The New York Times, bewerking door Hard//hoofd

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer