nieuwsbrief
Asset 14

Griet op de Beeck bij Zomergasten

Een kunstschaatsende hand, punaises van een groot kunstenaar. Een verbrand jongetje tapt een mop en rapt mee met z’n lievelingsrapper. De zomergastenavond met Griet op de Beeck was een pleidooi voor intensiteit, voor hard leven. Niet met drank en drugs, maar met durf.

Mail

De rafelrandjes van het leven, daar zou deze avond over gaan. Er werden ons travestieten, criminelen en dronkenlappen beloofd. Dat is op zich niks nieuws. De zogenaamde rafelranden van de maatschappij zijn een speelplaats voor kunstenaars. Normaal gesproken word ik daar een beetje recalcitrant van (jaja, supergoed van je dat je documentaires kijkt over tbs-klinieken en theater maakt in probleemwijken!), maar Griet liet ons voelen hoe belangrijk het is om goed onder het tapijt te kijken.

De maakbaarheid van de mens, dat is iets waar ze heilig in gelooft. Ze is zelf het wandelende bewijs, zonder goede shrink had ze hier nooit gezeten. De maakbaarheid van de mens, dat klinkt een beetje griezelig en ook wrang. We hebben net iemand van de Golden Gate Bridge zien springen. ‘Daar eindigt een leven voor ons aller ogen’, zegt Griet na een fragment uit de documentaire The Bridge (2006).

Gedurende de avond krijgt deze maakbaarheid steeds meer voetnoten. Gelukkig. Ik kon me al bijna niet voorstellen dat de schrijfster van Vele hemels boven de zevende (2013) en Kom hier dat ik u kus (2014) in het echt lichtreclame voor shrinks en de selfmade woman is. Haar personages ontworstelen zichzelf maar zelden. En dat niet alleen: ook de mensen in de door haar gekozen fragmenten hebben het niet getroffen met het leven, en soms doen ze daar niks aan, of beter: kunnen ze daar niks aan doen.

‘Waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden?’

Zo zijn daar de gedetineerden uit de documentaire Binneninzicht (2014) die zeggen dat ze van buiten misschien stoer lijken, maar dat ze vanbinnen kapot zijn. Zo zijn daar Marcel en Bob uit Ne me quitte pas (2014). Zo is daar Vlerson, een jongetje dat samen met zijn familie is uitgezet naar Kosovo, het land van zijn vader, waar hij zelf niet kan aarden en gepest wordt op het schoolplein. Wat moeten deze mensen met mooie leuzen als ‘strijden tegen de banaliteit van alledag’ en de maakbaarheid van de mens? Zijn dit mensen die niet willen, niet kunnen of de juiste hulp niet hebben?
En als ik het even helemaal naar mezelf toe trek, en ik denk dat dat best mag van Griet: waarom moet ik deze mensen zien? Waarom word ik meegenomen op een excursie naar de rafelranden? Is het een waarschuwing? Probeert ze me te behoeden iemand als haar vader te worden? Een man die al vroeg is gestopt met leven.

‘Doe mij maar onzekerheid, dan is er tenminste nog hoop’, schreef Tsjechov in Oom Vanja (1894). Onzekerheid betekent hier: de waarheid niet (willen) weten, de rafelranden negeren.  Dat is een gevaarlijk stemmetje volgens Griet, het zorgt ervoor dat je rond blijft dansen in de hoop dat er iets gaat gebeuren. Maar het gaat niet gebeuren als je nooit onder het tapijt kijkt waarop je staat te hossen.

In een fragment uit de documentaire Walking back to happiness (2010) van Pascal Poissonnier zien we een oude homevideo van de vader van documentairemaker. Hij kruipdanst laveloos in een triest Belgisch feestzaaltje. Daarna zien we beelden van het nu. Vader en moeder eten, een luide stilte tussen hen in. Deze mensen zijn veel te lang in elkaar blijven hangen, gaan ook niet meer weg. Samen is fijner dan alleen, zou je denken. Maar hoe gelukkig hadden deze mensen kunnen zijn als ze zich op tijd van elkaar hadden kunnen redden? De vrouw zag al vroeg: deze man drinkt ietwat veel. De man zag al snel: ze wil mijn geld. Hadden ze eerder stil moeten staan om na te denken? Hadden ze het tapijt onder elkaar uit moeten trekken? Niet straalbezopen, maar met frisse moed en durf.

‘Stel je voor dat alles in je leven per ongeluk gebeurt. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid’

Na dit fragment wordt er gepraat over het gezin waar Griet uit komt. Bot gezegd: liefdeloos, non-communicatief, totaal gebrek aan empathie, zowel tussen kinderen als ouders. Toch gelooft ze heilig in de liefde, ze noemt het ‘een heen en weer van mensen die elkaar begrijpen en willen begrijpen.’ En: ‘Ik denk dat veel conflicten ontstaan door mensen die eigenlijk alleen maar met zichzelf bezig zijn, per ongeluk, onbewust (…) en de ander doet dat ook. (…) Enig inzicht in je eigen blinde vlekken, vreemde wendingen, rare gewoontes en grote meegesleepte trauma’s wil dan weleens helpen.’
Van dit citaat komen de twee simpelste woorden het hardst bij me binnen, die woorden zijn: per ongeluk. Stel je voor dat alles in je leven ‘per ongeluk’ gebeurt. Dat je nooit bewust links- of rechtsaf kan slaan. Doe mij dan maar die griezelige maakbaarheid.

De zomergastenavond met Griet op de Beeck is onderbuik-tv, op de mooiste manier. Net als bij haar boeken voel ik constant de drang haar mooiste zinnen in een boekje te schrijven, of als lijfspreuk te laten tatoeëren. Haar oproep om jezelf onder de loep te nemen is een oproep om beter te worden voor andere mensen. Voor je geliefden, maar ook voor vreemden; voor jongens als Vlerson en mannen als Marcel. De ander te zien in zijn intensiteit, net als jezelf. Het is een wisselwerking.

Als Griet lichtreclame is voor zelfhulp, voor een intens en zinvol leven, dan staat het neonbord naast een Belgische snelweg. Het liefst voor de afslag naar Reet, dan valt er ook wat te lachen. Griet lacht veel. Ze staat op een plek waar ze nodig is, waar ze mensen dwingt de schoonheid via de omweg van het lelijke te vinden. Als je deze groezelige omweg nooit bewust durft te nemen, stop je nog eens per ongeluk te vroeg met écht leven.

Still uit Zomergasten.

Lisanne van Aert (1993) is redactielid bij Hard/hoofd en schrijver, theatermaker en toekomstig bloemist. lisanne@hardhoofd.com

Lees verder Lees verder

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer