De Wet van Godwin zegt dat het onvermijdelijk is dat er in een discussie na verloop van tijd een Nazivergelijking voorbij komt. Maar volgens Erik Schumacher is dit voor een keer gerechtvaardigd. " /> De Wet van Godwin zegt dat het onvermijdelijk is dat er in een discussie na verloop van tijd een Nazivergelijking voorbij komt. Maar volgens Erik Schumacher is dit voor een keer gerechtvaardigd. " />
nieuwsbrief
Asset 14

Een terechte vergelijking met de Holocaust

Debatteren via de modem was nog maar net uitgevonden toen ene Mike Godwin een wet formuleerde die van universele geldigheid zou blijken: naarmate een discussie op internet langer duurt, nadert de waarschijnlijkheid van een vergelijking met nazis of Hitler één. Op discussieforums is deze stelling bekend geworden als de Wet van Godwin. Of het onderwerp van gesprek nou AC/DC of bloemschikken is, het is altijd aftellen tot een hysterisch forumlid het Derde Rijk er bij sleept. Andere forumbezoekers worden er helemaal gek van. Ze hebben er daarom een heel goede oplossing voor bedacht. Zodra iemand op treffende overeenkomsten wijst tussen, noem eens iets, Komt een vrouw bij de dokter en Der ewige Jude, roept de rest heel hard: ‘Godwin!’ De discussie gaat dan verplicht op slot. Het gesprek is namelijk verpest.

Mail

Het is eigenlijk gek dat niemand ooit een wet als die van Godwin over discussies in het analoge leven geformuleerd heeft. In het maatschappelijk debat moet je bukken om de rondvliegende verwijzingen naar de Holocaust te ontwijken. En ze zijn vaak even dom en vergezocht als die op discussiefora. Negentig procent is te scharen onder wat in de argumentatieleer reductio ad Hitlerum heet: Hitler hield van honden, dus Martin Gaus is een nazi. De trein vertrekt op tijd – het lijkt verdomme wel het Derde Rijk! Herman van Veen doet precies hetzelfde wanneer hij de PVV vanwege haar hiërarchische structuur met de NSB vergelijkt, en Geert Wilders wanneer hij de islam fascistisch noemt omdat de Koran negatieve passages bevat over andersdenkenden. Soms zou je ook de publieke discussie stil willen kunnen leggen bij ieder spatje Tweede Wereldoorlog: ‘Godwin!’

Maar als we die regel invoeren, zeggen we in feite dat we van de oorlog niets kunnen leren. Sommige mensen vinden dat inderdaad. Ik heb geschiedenis gestudeerd aan de UvA, en als je daar voorzichtig iets zei over lessen uit het verleden begonnen de docenten heel boos te kijken. Vreemd. Ik vind het bijna een gemeenplaats dat we van de geschiedenis kunnen leren. ‘Dat doe ik nooit meer!’ – heb je dat wel eens gezegd? Voilà. Natuurlijk komt het zelden voor dat een les uit het verleden kraakhelder en simpel toepasbaar is. Maar zulke lessen zijn er wel. En de Tweede Wereldoorlog biedt er minstens één.

Van alle bezette landen in West Europa werd in Nederland tijdens de oorlog verreweg het hoogste percentage joden gedeporteerd. Een van de belangrijkste oorzaken hiervoor was de topkwaliteit van de Nederlandse persoonsbewijzen en bevolkingsregisters. Toen de Duitsers met de deportaties begonnen, wisten ze precies waar alle joden woonden. Dat maakte het ophalen heel eenvoudig. De joden hadden zelf meegewerkt aan hun registratie. Maar de volledigheid van de administratie was vooral te wijten aan haar coördinator: Jacobus Lentz, een ijverige bureaucraat die met zijn nauwgezette verzameldrift meer dan welke Nederlander ook bijdroeg aan de jodenvervolging. Een verzetsgroep onder leiding van Gerrit van der Veen probeerde de gegevens te vernietigen met een aanslag op het Amsterdamse bevolkingsregister, maar het was tevergeefs. In Den Haag bleek een duplicaat te liggen.

De les? Zodra je een database met persoonsgegevens hebt aangelegd, is die er. Wat er mee gaat gebeuren kan niemand van tevoren met zekerheid zeggen. Zeker is slechts dat je er, wanneer het misgaat, niet makkelijk meer vanaf komt. Met het aanleggen van zulke bestanden moet je dus uiterste terughoudendheid betrachten.

tattoo

Nederland knoopte die pijnlijke les in de oren en handelde ernaar. De laatste poging tot een volkstelling mislukte in 1981 omdat te veel mensen weigerden mee te werken. Maar inmiddels heeft de overheid alle terughoudendheid laten varen en verzamelt ze uitvoerige informatie over iedereen. Met middelen als het elektronisch patiëntendossier, de ov-chipkaart en de bewaarplicht van telecomdata kunnen ambtenaren opzoeken wie je hebt gebeld, waar je bent geweest en welke soa’s je daar aan over hebt gehouden. De nieuwste stap is een database met vingerafdrukken van alle staatsburgers. Wie een nieuw paspoort aanvraagt, moet zijn vingers op een plaatje leggen. De afdruk komt ter beschikking van politie en justitie. Een Amsterdams collectief verspreidde vorige week uit protest een folder waarin schertsend een volgende stap aangekondigd werd: de tatoeage van het burgerservicenummer op de pols. De link met Auschwitz was natuurlijk snel gelegd. Ank Bijleveld, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, deed aangifte. Ze vond het smakeloos en misplaatst dat een verband werd gesuggereerd tussen de vingerafdrukkenverzameling en de Holocaust. Op deze manier wilde zij de discussie niet voeren. Met andere woorden: ‘Godwin!’

Niks Godwin. De folder is allesbehalve smakeloos en misplaatst. Hij is misschien een paardenmiddel, maar slaat bovenal de spijker op zijn kop. In Nederland huldigen we Van der Veen met de mond, en Lentz met de daad. Natuurlijk rolt er morgen niet een tweede Hitler met zijn tanks ons land binnen. Maar wie er geen bezwaar tegen maakt dat de overheid uitputtende informatie over hem verzamelt, omdat hij ‘niets te verbergen’ heeft, gelooft dat de staat per definitie ethisch verantwoord optreedt en slechts kan jagen op mensen die dat niet doen. En wie dat na de twintigste eeuw nog kan geloven, is misschien een fanatiek aanhanger van de gedachte dat de geschiedenis ons niets leert, maar in ieder geval hopeloos naïef.

Het is goed om zo zuinig mogelijk te zijn met verwijzingen naar de Tweede Wereldoorlog. Maar wanneer zo’n verwijzing op zijn plaats is, moet je er ook niet voor terugschrikken. Dan moet je laten zien dat je geleerd hebt van de zwartste bladzijden uit je geschiedenis. Daarom sta ik achter de folder. En niet alleen daarom. De database met vingerafdrukken is onnodig en onveilig. Lees er meer over op de website achter de folder, www.hetnieuwerijk.nl. En onderteken daar de petitie. Want de database is al wel aangekondigd, maar nog niet aangelegd. We kunnen er nog een stokje voor steken.

Erik Schumacher (Amsterdam, 1983) is historicus. Samen met Josje Damsma publiceert hij komend voorjaar het boek 'Hier woont een NSB'er. Nationaal-socialisten in bezet Amsterdam'.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer