nieuwsbrief
Asset 14

Duurzame Garnaal?!

Hoe zit het eigenlijk met tropische garnalen? Kun je die nog met een schoon geweten eten of kun je dan beter gelijk een plofkip gevuld met blauwvin tonijn op tafel zetten? Hard//hoofd vroeg het garnalenexpert Willem van der Pijl en de illustratoren van Detour.

Mail

Vijf jaar geleden had ik het nooit kunnen bedenken, maar tegenwoordig noem ik mijzelf een garnalenexpert. Aan een verblijf in India en een onderzoek naar de lokale garnalenindustrie heb ik een passie voor tropische garnalen overgehouden. Als garnalenexpert kan ik het vaak niet laten: wanneer ik door de supermarkt loop moet ik de etiketten van de garnalen die in de schappen liggen bekijken. Op het etiket staat vermeld om welke soort het gaat, waar de garnaal vandaan komt en hoe hij geproduceerd is. Meer dan 90 procent van de tropische garnalen die wij eten is afkomstig uit India, Indonesië, Bangladesh, Vietnam, Thailand, China en Ecuador. En hoewel ik dus een passie heb voor deze tropische garnalen moet ik iets toegeven: ik eet ze bijna nooit.

Een paar jaar geleden kwam ik erachter dat bijna alle tropische garnalen die wij eten gekweekt zijn. In eerste instantie was ik lichtelijk teleurgesteld. Een wild gevangen garnaal klinkt toch leuker en lekkerder dan een garnaal die gekweekt is in een vijver op het land? Wilde garnalen leven op de bodem van de oceaan en eten alles wat daar ligt. Het zijn echte bodemgrazers. Om hen te vangen trekken garnalenvissers hun netten met een balk over de zeebodem. Deze methode zorgt ervoor dat de hele bodem wordt losgewoeld. Het koraal wordt vernietigd en de zeebodem blijft achter als een kale vlakte. Doordat garnalenvissers met heel fijnmazige netten werken, zijn er enorme bijvangsten van vissen en andere zeedieren. Deze bijvangst wordt weer overboord gegooid omdat de vissers aan boord beperkte ruimte hebben en garnalen veel meer waard zijn. Critici noemen de tropische garnalenvisserij een van de meest schadelijke visserijen ter wereld. Maar met name in Azië loopt de garnalenvangst al jaren terug. Dit resulteert in hoge prijzen, waardoor er tegenwoordig haast geen wild gevangen, tropische garnalen in onze supermarkten te vinden zijn. Gelukkig maar, toch?

Kweek garnaal

Gekweekte garnalen zijn veel goedkoper dan gevangen garnalen. Ze worden geproduceerd in tropische kust- of deltagebieden waar rivieren uitmonden in de zee en zoet en zout water zich vermengen. Oorspronkelijk zijn deze gebieden begroeid met mangrovebossen. Sinds in de jaren negentig de vraag naar tropische garnalen zo groot is dat die niet meer met alleen gevangen garnalen kan worden voorzien, worden in hoog tempo stukken mangrove gekapt om kweekvijvers aan te leggen. De afgelopen jaren heb ik in verschillende Aziatische landen garnalenboerderijen bezocht en ik heb me verbaasd over de enorme diversiteit. De boerderijen verschillen in grootte, professionaliteit, en in intensiviteit van de kweek. Terwijl traditionele kwekerijen meestal in handen zijn van vissers of rijstboeren, worden moderne kwekerijen beheerd door hoogopgeleide mensen die geld geroken hebben. Bij een intensieve kweek kan er per hectare wel 20.000 kilo garnalen worden geoogst terwijl dat in de traditionele kweek soms maar 500 kilo is.

Het grootste probleem van de tropische garnalenkweek is dat voor de bouw van kweekvijvers mangrovebossen in kwetsbare kustgebieden gekapt worden. Mangrovebossen beschermen niet alleen de kustgebieden tegen tropische stormen en vloedgolven, het zijn ook de broedgronden voor wilde garnalen en andere vissen en zeedieren. Door de bossen te kappen verliezen mensen hun beschermde leefomgeving en komen de populaties van wilde garnalen en andere zeedieren onder druk te staan. En dit is niet alles. Als kweekvijvers niet goed beheerd worden bestaat het gevaar dat de bodem van de vijvers zo vervuild raakt dat de vijver na een paar jaar onbruikbaar wordt. De boeren moeten dan weer nieuwe vijvers aanleggen en de oude vijvers blijven als een soort woestijnlandschap achter. Het zoute water dat in de vijvers gepompt is heeft de grond verzilt waardoor die onvruchtbaar is geworden en er geen andere gewassen meer gekweekt kunnen worden. Bovendien is ook het grondwater aangetast waardoor er een tekort is aan zoet water. Ten slotte zijn er boeren die, nadat zij de vijvers verversen, het water zonder behandeling laten terugstromen in de rivier. Door vervuiling van het rivierwater wordt de biodiversiteit aangetast wat weer negatieve gevolgen heeft voor andere gebruikers van het water.

Gestreste garnaal

Hoewel het misschien raar klinkt, zijn garnalen erg stressgevoelig. Ze worden gestrest van een slechte waterkwaliteit, wat te maken kan hebben met de temperatuur, de zoutwaarde of bijvoorbeeld de hoeveelheid zuurstof in het water. Als de waterkwaliteit in de kweekvijvers niet goed is, lopen de garnalen een groot risico om ziek te worden. Ziekte in een garnalenvijver resulteert vrijwel onmiddellijk in een mislukte oogst. Een verloren oogst kan voor een boer een faillissement betekenen. Boeren gebruiken daarom verschillende antibiotica, probiotica en allerlei chemicaliën die voor een betere waterkwaliteit moeten zorgen en de garnalen preventief moeten beschermen tegen ziektes. Deze middelen, en met name de antibiotica, beschermen de boer tegen mislukte oogsten maar zijn een gevaar voor onze gezondheid. Hoewel de EU via wetgeving probeert om het gebruik van schadelijke middelen tegen te gaan, is dat tot op heden nog niet helemaal gelukt. Regelmatig worden er in Europese havens containers met garnalen geweigerd omdat er bij steekproeven verboden stoffen in de garnalen zijn aangetroffen.

Geen garnaal?

De duurzame garnaal bestaat dus niet. Moeten we dan helemaal stoppen met het eten van tropische garnalen? Nee, dat niet de oplossing. Het probleem waar kwekers mee geconfronteerd worden is dat Europese supermarkten niet bereid zijn om extra te betalen voor een gecertificeerd product. Ik denk dat wanneer wij als consumenten eisen dat onze producten duurzaam en veilig zijn en ook de prijs betalen die duurzame en veilige productie mogelijk maakt, producenten altijd bereid zullen zijn om aan onze voorwaarden te voldoen.

De grote vooraanstaande Nederlandse supermarkten hebben vorig jaar aangekondigd dat zij vanaf 2015 alleen nog maar duurzame vis en garnalen zullen verkopen. Voor gekweekte vis en garnalen hebben de Nederlandse supermarkten zich uitgesproken voor het Aquaculture Stewardship Council (ASC) waarvan nu al gecertificeerde duurzame pangasius- en tilapiafilets in de supermarkt liggen. Naar verwachting zullen volgend jaar in veel supermarkten ook de garnalen een ASC-logo dragen, wat betekent dat de kwekerijen aan bepaalde voorwaarden op het gebied van duurzaamheid en sociale verantwoordelijkheid voldoen. Als wij willen bijdragen aan een duurzamere tropische garnalenindustrie dan moeten we bereid zijn om meer te betalen voor een portie garnalen. Als we dit niet doen zullen de garnalenkwekers op de lange termijn kiezen voor andere markten waar duurzaamheid minder hoog in het vaandel staat. Wij verliezen dan onze invloed op de sector en ik ben bang dat de duurzame garnaal dan nog verder van huis is. Mijn advies: als je net zo gek bent op tropische garnalen als ik, draag dan je steentje bij, hou de schappen in de gaten en koop, zodra het kan, die langverwachte duurzaam gecertificeerde garnaal.

--

Dit is een gastbijdrage van Willem van der Pijl. Willem werkt als garnalenexpert bij de universiteit van Wageningen. De illustraties zijn gemaakt door Nina Mathijsen en Marnix de Klerk van Detour.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer