Hoe ervaren dieren pijn en wat heeft dat voor gevolgen voor ons?" /> Hoe ervaren dieren pijn en wat heeft dat voor gevolgen voor ons?" />
Asset 14

Dierenleed

Er werden afgelopen week Kamervragen gesteld over een onderzoek naar pijn bij dieren. Voelen dieren inderdaad pijn? En wat is daar precies voor nodig? Brankele onderzoekt het wel en wee van dierenleed.

Dierenartsen zonder grenzen

Als klein kind heb ik me wel eens vol overgave over een gewonde duif gestort. Samen met vriendinnetjes lieten we de dierenambulance komen, waarin het arme diertje werd afgevoerd. We waren er van overtuigd dat hij op de Intensive Care van het Onze Lieve Vogel Gasthuis terecht zou komen. De ambulancebroeders behandelden onze ongerustheid met uiterst respect en gaven het vleugellamme dier alle zorg die een volwassen paard ook zou krijgen. Erg nobel, maar er bestaan vast geen dierenartsen zonder grenzen. Er moet toch een bepaald minimum gesteld worden aan de relevantie van het te redden dier. Zo lang het zich in de categorie dierentuin– of huisdieren bevindt? Wij hadden vroeger wandelende takken… Lijkt me niet dat daar een stethoscoop voor uitgetrokken wordt. Een parelmoerkleurige sluierstaartgoudvis of award-winning Koikarper? Dat wordt lastig reanimeren.

Wat is dierenleed?

Waar trek je de grens; bij dieren die pijn kunnen voelen? Maar hoe weten we welke dieren dat zijn, en zijn er überhaupt dieren die geen pijnsensatie hebben? Bij mensen is het redelijk eenvoudig vast te stellen: vertrokken gezichten, ‘au!’-klanken, subjectieve verklaringen. Kom daar maar eens om bij een eekhoorn. Er bestaat veel onduidelijkheid over de pijnervaringen van dieren. Over grotere zoogdieren als paarden, honden of katten zijn de meesten het wel eens: die voelen pijn, want ze reageren ongeveer op dezelfde manier als mensen op pijnprikkels. Maar bij kleine zoogdieren als ratten, muizen of cavia’s wordt het al lastiger. Laat staan bij andere dierenklassen: voelt een slak pijn als er zout op hem gelegd wordt? En is de laatste levenservaring van een doodgemepte mug voltrokken van de pijnkreten? In hoeverre kunnen we spreken van dierenleed?

Vroeger werd er van uitgegaan dat dieren helemaal geen pijnsensaties kenden. Het verzet dat werd geboden bij het aanbrengen van verwondingen werd simpelweg toegeschreven aan een onwillekeurige reactie van het zenuwstelsel. Een bewuste pijngewaarwording zou daar echter niet bij gepaard gaan. Inmiddels is echter bekend dat bijvoorbeeld het gillen van biggetjes wanneer ze zonder verdoving gecastreerd worden, weldegelijk duidt op een onaangename ervaring - ongelooflijk. Intern gebeurt er bij dieren ook redelijk hetzelfde als bij mensen: een pijnprikkel leidt tot een verhoogde hartslag, een tijdelijke stijging van de bloeddruk en veranderingen in de stresshormoonniveaus.

Pijn: fysiek en emotioneel

Pijn bestaat uit twee componenten: een fysieke en een emotionele. Het eerste behelst een reeks signalen die via de zenuwen doorgegeven wordt aan de hersens, waardoor het organisme weet dat de betreffende prikkel vermeden moet worden. Dit is bij dieren fysiologisch te identificeren; zelfs ongewervelden als bloedzuigers en insecten bezitten een dergelijke primaire pijnrespons.

Het emotionele lijdensaspect is echter lastiger vast te stellen, aangezien de subjectieve gewaarwording van pijn moeilijk te bestuderen valt. Hoe kan je pijn lijden onderscheiden van simpele ontwijkreflexen? De emotionele waardering van een stimulus wordt immers bepaald in de hogere hersengebieden, niet in de pijnzenuwen zelf. Dat zou impliceren dat dieren met kleine, minder ontwikkelde hersens geen pijn kunnen lijden, wat ook weer wat rigoureus lijkt. Nog lastiger is de meer fundamentele kwestie die aan deze vraag ten grondslag ligt: hebben dieren bewustzijn. Het voelen van pijn vereist immers een zekere mate van zelfkennis; als je je niet bewust bent van je eigen lichaam en jezelf is het moeilijk in te denken dat je wel in staat bent pijn te voelen. Bij ons geldt hetzelfde: als je uit je bed valt tijdens je slaap doet het veel minder pijn dan wanneer je dat in wakkere staat zou overkomen. Aan de andere kant zou je niet zeggen dat een baby’tje, dat nog geen zelfbewustzijn heeft ontwikkeld, wars is van pijngevoelens.

Of en in welke mate dieren behept zijn met zelfbewustzijn is nog verre van duidelijk. Desondanks belichten onderzoeken weldegelijk een emotioneel aspect van pijn bij dieren die wat lager op de evolutionaire ladder staan. Wanneer een vis - na opgehengeld te zijn - teruggegooid wordt in het water, vertoont hij abnormaal gedrag. Hij heeft geen zin meer in eten en gaat stressvol in het rond zwemmen – de pijn is dus niet slecht een fysieke sensatie maar heeft psychologische effecten. Zo’n haak in de mond gaat vissen dus niet in de koude kleren zitten. Ook kreeften, van wie nog altijd gedacht wordt dat het pijnloze wezens zijn, blijken dat kokende water waar ze levend ingegooid worden toch niet zo relaxed te vinden.

Volgens sommigen is al dit gestresste spartelgedrag echter alsnog geen bewijs voor ‘pijnlijding’; de dieren zouden zich immers niet bewust zijn van de fysieke pijn en het daardoor niet voelen. Maar of het nou bewust is of niet, dieren reageren op pijn. Als ze jeuk hebben, krabben ze. Het lijkt absurd te ontkennen dat dieren jeuk kunnen hebben, puur omdat ze zich niet bewust zouden zijn van het concept jeuk en zichzelf. We leiden dit af aan het gedrag wat er op volgt; we weten hoe het voor ons voelt als we krabben, dus nemen we aan dat dieren hetzelfde voelen als ze krabben. Dat betekent echter niet dat eenzelfde gevoel geen ander gedrag kan veroorzaken. Mensen onderling kunnen verschillend op dezelfde prikkel reageren, dus verschillende soorten dieren onderling ook. Dat dieren niet huilen of kreunen bij pijn is geen bewijs dat ze geen pijn kunnen lijden; anders zouden stembandloze dieren als slangen of inktvissen bij voorbaat al pijnloos zijn.

Een pijnlijke kwestie

Afgelopen week is er een onderzoek gepubliceerd waarin pijnexpressie bij de muis is bestudeerd. Het blijkt dat muizen met pijn dezelfde gelaatstrekken vertonen als mensen: dichtgeknepen ogen, opgetrokken wangen en de neus omhoog. Nu weten wetenschappers dus dat ze de muizengrimas in de gaten moeten houden wanneer ze de pijnlijkheid van hun proeven willen controleren. Ironisch is wel dat dit inzicht pas verworven is nadat de arme muizenbeestjes chemicaliën ingespoten kregen of hun zenuwen werden beschadigd.

Iedereen hoeft niet opeens voor de Partij voor de Dieren te stemmen of vegetariër te worden. Maar het is wel belangrijk je te beseffen dat elk stuk vlees waar je je mee voedt, afkomstig is van een wezen dat pijn voelt, en pijn wordt aangedaan. En wetenschappers moeten de muisjes diep in de ogen kijken voordat ze hen een oor aannaaien, want uiteindelijk moeten zij hun wonden likken.

Mail

Brankele Frank

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer