Tienerhype 'The Hunger Games' als maatschappijkritisch manifest." /> Tienerhype 'The Hunger Games' als maatschappijkritisch manifest." />
nieuwsbrief
Asset 14

De sussende werking van tienerbloed

In 'The Hunger Games' moeten uitverkoren tieners ten koste van elkaar zien te overleven. Ondertussen laat de massa zich vermaken met het schouwspel, en als bioscoopbezoeker kijk je gefascineerd mee. Emy liet zich de nieuwste tienerhit ondergaan en zag, achter het overdadige Hollywoodsentiment, een vurig betoog tegen onze maatschappij waarin oorlogen 'echter dan echt' zijn en publieke figuren het ene moment worden bejubeld en het andere verslonden.

Mail

Kat en muis

"Winning means fame and fortune. Losing means certain death. The Hunger Games have begun." Het is de nieuwste rage in young adult fiction sinds Harry Potter het onbenoembare kwaad versloeg en vriendelijke vampier Edward zijn meisje bezwangerde in Twilight. Net als die eerdere tienerboeken zal Suzanne Collins’ The Hunger Games trilogy pas echt een wereldwijd publiek bereiken nu de eerste film uit is. Ik had een maand geleden in elk geval nog nooit van The Hunger Games gehoord. En toen ik ervan hoorde, klonk het als de Amerikaanse variant van de Japanse cultfilm Battle Royale. Ook hier moesten van de buitenwereld afgezonderde tieners elkaar vermoorden, maar in een Amerikaanse film zou dat vast gepaard gaan met meer tranen, meer uitleg en meer aanzwellende violen.

Inderdaad, Battle Royale wint het van The Hunger Games in liters bloed, en The Hunger Games in liters tranen. Maar er is een crucialer verschil: in de verhaalwereld van Amerika’s nieuwste tienerhype is er sprake van een publiek, bij Battle Royale niet. Terwijl in beide boekverfilmingen pubers worden geselecteerd om tegen elkaar te vechten tot de dood erop volgt, doen de Japanse scholieren dat zonder dat de rest van het land meekijkt, terwijl het kat-en-muisspel in The Hunger Games een nationaal uitgezonden tv-show is, compleet met presentator, jury, sponsors en een Olympische openingsceremonie. En als bioscoopbezoekers kijk je hoe die anderen toekijken. Dat maakt van The Hunger Games de meest perverse kijkervaring.


Liefde als overlevingstactiek

Schrijfster Suzanne Collins lijkt ons doelbewust te willen verontrusten. Ze raakte geïnspireerd toen ze vermoeid zat te zappen tussen een reality show en oorlogsbeelden. De vermenging daarvan, plus de mythe van de Minotaurus, aan wie jaarlijks 14 Atheense maagden werden gevoerd, vormt de kern van het verhaal. In die vermenging kan The Hunger Games worden begrepen als een uitwerking van de gedachte achter Baudrillards stelling "The Gulf War did not take place". Bij die oorlog werd voor het eerst live vanaf de frontlinie gerapporteerd door CNN, alsof de kijker er zelf bij was. Voor de Franse filosoof maakte dat van die oorlog een ‘simulacrum’, een kopie zonder origineel. De golfoorlog zou voor eeuwig verscholen blijven achter het geperverteerde beeld dat de media ervan maakten. Wie CNN keek dacht te weten wat er in Koeweit gebeurde, maar kreeg een zorgvuldig geconstrueerd verhaal te zien: wel de stoere beelden van wapens en vuurgevechten, niet die van de opengereten burgerslachtoffers. Echter dan echt.

Zo is het ook in de The Hunger Games. Het bos waar de 24 deelnemers in gedropt worden, is afgeschermd door een onzichtbare koepel en wordt vanuit de hoofdstad van een dictatoriaal regime via computers bestuurd en gemanipuleerd. Is het niet spannend genoeg, dan grijpen ze in de regiekamer in. Ondertussen word je als bioscoopbezoeker uitgenodigd mee te leven met hoofdpersonage Katniss, type jonge-versie-van-Angelina-Jolie. Ze kan jagen, in bomen klimmen en is niet te beroerd zich voor een ander op te offeren, maar heeft beduidend meer moeite met glimlachen. Vanaf het begin krijgen zij en Peeta, een uit hetzelfde gebied afkomstige jongen, van hun mentor (gespeeld door Woody Harrelson) te horen dat het erom gaat goed over te komen op het publiek. De juiste kleding (verzorgd door stylist Lenny Kravitz) en het geven van de juiste antwoorden: het speelt allemaal mee bij het winnen van de sympathie. Om daarvan gegarandeerd te zijn, zouden de twee verliefd op elkaar moeten worden. Dan kunnen ze sponsors krijgen die hen cadeaus sturen, cadeaus die noodzakelijk zijn om te overleven. Maar het moet wel overtuigend zijn: als Katniss een gewonde Peeta voorzichtig kust in de hoop daarmee een helend zalfje voor hem te krijgen, krijgen ze een kop soep van de sponsors, begeleid door een briefje: ‘Noem je dat een kus?’

Op dat moment word je als kijker op je nummer gezet, omdat jouw verwachtingen samenvallen met die van het publiek in de film: een liefdesverhaal tussen die twee gedoemde lotgenoten is precies waarop je zat te hopen. Je was het vriendje dat Katniss thuis had zitten alweer vergeten. En dat hij zei, voordat de uitverkorenen bekend waren: als we dit jaar nou eens massaal niet kijken… zonder ons zijn er geen Spelen. Waarop Katniss antwoordde dat de mensen altijd zullen blijven kijken.

Katniss en Peeta hurken neer bij de even daarvoor gesneuvelde Foxface.

Leentjebuur bij de Romeinen

Daar zit je dan. Het bioscoopkaartje kocht je vanwege de belofte op moordende tieners en nu krijg je Collins’ nauwverholen maatschappijkritiek er ongevraagd bij geserveerd. En het gaat nog verder: terwijl de geveinsde liefde het leven redt van Katniss en Peeta in dit eerste deel van de trilogie, smoort het ook een opstand tegen het dictatoriale regime in de kiem. Dat is uiteindelijk het hele doel van de Spelen, het volk eronder houden door het te vermaken. Niet voor niets heeft Collins haar fictieve land ‘Panem’ gedoopt, naar de Romeinse term panem et circenses. Gedurende de film wordt constant de associatie opgeroepen tussen ‘honger’ en ‘roem’ en wordt benadrukt hoe dat laatste in dienst staat van die 'brood en spelen'-tactiek. In het grootste deel van het land zijn bezittingen en voedsel schaars, terwijl de decadente bevolking van de hoofdstad (het Capitool) modieus gekleed gaat en copieus dineert. De Spelen zijn een bliksemafleider van werkelijke problemen. Wie ze wint zal nooit meer honger lijden en is voortaan een bekend gezicht, maar de prijs hiervoor is hoog.

Ook de fysiek verzadigde inwoners van het Capitool worden door de Spelen verder in slaap gesust. Zij verlangen naar het soort roem dat die jonge gladiatoren ten deel valt en overspoelen de deelnemers met verrukte felicitaties. Tegelijkertijd willen ze bloed zien. Die dubbelzinnige houding van de hoofdstedelingen is een uitvergroting van onze celebrity cultus, waarbij beroemdheden (van muzikanten tot politici) de ene week ‘hot’ zijn en de volgende week verscheurd worden door een meedogenloze menigte. Omdat ze dik zijn geworden, of op een lelijke manier dronken, of kaal. Omdat ze niet uit hun woorden komen, of domweg zijn gaan vervelen. De boodschap van Collins lijkt duidelijk: de Minotaurus, dat monster dat voortdurend gevoed moet worden met jong bloed, dat zijn wij. Dit verslinden wordt aangemoedigd omdat eraan wordt verdiend en het ons rustig houdt, doordat het een mentale honger, een potentieel gevaarlijke onrust stilt.

The Hunger Games doet denken aan Battle Royale, en aan parodieën op reality tv, onethische spelprogramma’s en de algehele hyperrealiteit waarin we leven, van The Truman Show tot Quiz. Ze maken ons bewust van het gemak waarmee we worden afgeleid van ons eigen leven, en van de werkelijkheid die nog ergens achter het simulacrum, het 'echter dan echt', schuilgaat. Maar deze film gaat een stap verder, zowel door de kijker te confronteren met zijn medeplichtigheid als door de toevoeging van een expliciet politieke dimensie. Gecamoufleerd door een gladde productie toont hij hoe media manipuleren en spoort hij een miljoenenpubliek aan tot rebellie. In die schijnbare tegenstrijdigheid zit de perversie van The Hunger Games. "Zonder ons zijn er geen Spelen."

--

Dit een gastbijdrage van Emy Koopman (Groningen, 1985). Ze studeerde Literatuurwetenschappen en Klinische psychologie en was chef eindredactie voor Vooys. Eerder schreef ze voor hard//hoofd onder andere over Jennifer Egans 'Look at me' en de blik van de Ander.

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer