Asset 14

De identiteitscrisis van Superman

In zijn nieuwste film strijdt Superman niet tegen het kwaad maar is de man van staal in gevecht met zichzelf. Wat zegt dat over onze samenleving?

De nieuwe Supermanfilm draait in de bioscopen. Misschien wist je dat niet, want de film heeft de misleidende titel ‘The Man of Steel’. Dat is geen kekke bijnaam, nee, we komen erachter dat Superman daadwerkelijk van staal is. Vandaar dat zijn kapsel er nog zo strak uitziet na een stoeipartij. Hoe dan ook, in plaats van verder uit te wijden over de scheikundige samenstelling van Superman, zal ik de lezer verrijken met een cultuurfilosofische analyse van de film. Spoiler alert: de nieuwe Supermanfilm toont het morele failliet van onze geïndividualiseerde samenleving. Dat is niet zozeer een spoiler als je de film nog wilt zien, maar wel als je dit stuk nog wilt lezen. Excuses daarvoor.

Van oorsprong gaan de Supermanfilms over de strijd tussen goed en kwaad. Dit onderscheid wordt nogal eendimensionaal afgetekend: Superman is goed, en de slechterik is slecht. Uit de films spreekt een conceptie van rechtvaardigheid die meer bij de rechterflank van het politieke spectrum past dan bij de linker. Zo is het eerder regel dan uitzondering dat de slechterik de doodstraf krijgt. Dat is een pittige straf, zeker als je bedenkt dat de verdachte zich niet eens voor een rechter heeft kunnen verdedigen. Fred Teeven zou de praktijken van Superman waarschijnlijk toejuichen, maar voor een democratische rechtsstaat is het funest als personen voor eigen rechter gaan spelen, of ze nu van staal zijn of niet. Aan de andere kant, hoe zouden we buitenaardse criminelen moeten berechten? In die zin kan de film worden gezien als een kritiek op het pijnlijke feit dat er nog altijd geen intergalactisch tribunaal bestaat.

Foto: Alan Light (Flickr)

Hoe eendimensionaal de visie op moraliteit bij Superman van oorsprong ook is, de strijd tussen goed en kwaad heeft desalniettemin altijd centraal gestaan. Wie Superman precies was boeide ons niet zoveel. (Met ‘ons’ bedoel ik de mensen die de films en de tv-serie keken; niet die paar comic nerds die wisten dat Superman naast een kwetsbaarheid voor Kryptonite ook een vervelende notenallergie heeft.) Nee, we stelden geen lastige vragen over zijn persoonlijkheid; we vonden het gewoon tof dat iemand voor ons afrekende met het kwaad.

Opvallend genoeg verdwijnt de morele kwestie in de laatste film naar de achtergrond. The Man of Steel gaat over identiteit. Superman ontdekt dat hij is geboren op een andere planeet, Krypton. De mensen die hem op aarde hebben opgevoed zijn in werkelijkheid zijn adoptieouders. Generaal Zod – niet lachen, waar hij vandaan komt is dat een heel normale naam – komt met een vriendengroepje naar de aarde om het volk van Krypton daar te vestigen. Ten koste van de aardbewoners. Superman staat voor een keuze: is hij loyaal aan het volk van Krypton, met wie hij zijn genetische afkomst deelt? Of kiest hij voor de aarde, de wereld waarin hij is opgevoed en opgegroeid? In deze film levert Superman dus niet zozeer een morele strijd maar belandt hij in een identiteitscrisis.

Foto: Cenz (Flickr)

De nadruk op identiteit was overigens ook al te zien in de film Batman Begins (2005). Daar komt de kijker erachter dat Batmans sterke rechtvaardigheidsgevoel het gevolg is van zijn jeugd: als kind is hij getuige van een incident waarbij een straatrover zijn ouders vermoordt. Er is blijkbaar een jeugdtrauma voor nodig om te verklaren dat iemand zich inzet voor het goede.

De films en tv-serie van Superman (en Batman) maken deel uit van de populaire cultuur, en als zodanig weerspiegelen ze onze tijdgeest. In onze geïndividualiseerde samenleving verliest de strijd tussen goed en kwaad meer en meer aan zeggingskracht. Filosofen als Michael Sandel en Charles Taylor maken zich zorgen over het feit dat morele vraagstukken steeds verder uit het publieke domein verdwijnen. Onze kijk op moraliteit is in toenemende mate subjectivistisch geworden: we geloven niet dat je objectief kunt zeggen of iets goed of slecht is. Dat moet iedereen maar voor zichzelf bepalen. Degenen die dat niet snappen noemen we moralistisch. Op die manier hebben morele idealen plaatsgemaakt voor een ideaal van authenticiteit: het goede is vooral trouw blijven aan jezelf. De voornaamste vraag is dus niet langer “wat is goed?” maar “wie ben ik?” The Man of Steel is de perfecte illustratie van die verschuiving, en daarmee ook een perfecte illustratie van het morele failliet van de moderne samenleving.

Foto: Corazón Girl (Flickr)

Dit alles neemt niet weg dat de film een interessante inkijk geeft in het leven van iemand die van staal is. Zo zoent Superman in de laatste scene met Lois Lane. De suggestie wordt gewekt dat ze daarna – misschien al tijdens de aftiteling – de liefde gaan bedrijven. De kijker blijft achter met de vraag: hoe krijgt een man van staal een erectie? Ongetwijfeld verloopt dit via een ander proces dan bij de menselijke zwellichamen. Een ander punt is dat vrouwen de eigenaardige gewoonte hebben om nat te worden. Loopt de man van staal hier niet een gigantisch risico? Nergens in de film wordt immers duidelijk of hij wel of niet is gemaakt van roestvrij staal. De manier waarop de regisseur erin slaagt de spanning tot het einde toe door te trekken, is niets minder dan bewonderenswaardig.

--
Dit is een gastbijdrage van cabaretier Tim Fransen.

Mail

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer