Asset 14

Chocoladekonijnen

Wie heeft er nog communie gedaan? Wie trouwt er nog? Wiens begrafenis wordt nog gesierd door een echte mis? En is er iets in de plaats gekomen voor die eeuwenoude rituelen? Deze week vragen we het ons af. Vandaag Emy, die wel communie deed, maar vervolgens pardoes van haar geloof viel.

Soms mis ik Jezus.

Ik ben gedoopt, ging naar een katholieke basisschool en deed eerste communie. Ik at het lichaam van Jezus en dronk zijn bloed. Dat schept toch een band. Maar ik verloochende hem, vanuit de logische redenering dat je geen christen kunt zijn als je het scheppingsverhaal en het bestaan van God nogal onwaarschijnlijk vindt.

Niet dat ik nog christelijk zou willen zijn. De christelijke levensstijl is niet bepaald aantrekkelijk met haar lange rokken, lijzige muziek en voorkeur voor seksuele onthouding. (Dat imago heeft zelfs een naakte Arie Boomsma niet kunnen veranderen.) Wat ik soms mis is een kader, een systeem van betekenissen, en de bijbehorende rituelen waarmee we orde scheppen in ons onoverzichtelijke bestaan. Misschien mis ik af en toe zelfs zoiets als ‘een gemeenschap’.

Chocolate Bunny (2007) door Lernert en Sander

Ja ja, zul je zeggen, God is dood, dat weten we nou wel, get over it already. Maar ik ben niet de enige die iets mist. De leegte die het vertrek van God en zijn zoon heeft achtergelaten hebben we nog steeds niet weten te vullen. Dat betekent niet dat we opgehouden zijn het te proberen. Integendeel, als het om rituelen gaat, is er een ware wildgroei ontstaan, van babyshowers tot meditatiesessies. Sommige nieuwe rituelen, zoals stille tochten, hebben een breder maatschappelijk kader. Maar veruit de meeste zijn behoorlijk individualistisch. Deze rituelen zijn in hoofdzaak geïnspireerd op:

1) Amerikaanse series en commercie (zoals de babyshowers).

2) Oosterse gebruiken en denkwijzen (zoals de meditatiesessies).

Het is makkelijk afgeven op die eerste soort rituelen, de Amerikaanse aftreksels. We hebben er een afkeer van en toch doen we eraan mee, gechanteerd en verleid door de commercie. Je kunt hard roepen dat Valentijnsdag alleen een feestdag voor Hallmark is, maar als je vriendinnetje jou een met lipstickkusjes overladen Valentijnskaart stuurt, kun je moeilijk zeggen dat je daar ‘uit principe’ niet aan meedoet.

De van oorsprong oosterse rituelen lijken iets hoopgevender. Hier zit tenminste nog iets achter, een boeddhistisch verhaal van vergaand ascetisme. Maar in de westerse context slaat dat verhaal nergens op. Het wordt dan ook rustig genegeerd door de beoefenaars van yoga, die met hun matje nog onder hun arm weer terug naar kantoor of winkelcentrum rennen.

Zulke mensen doen precies wat Alain de Botton voorstelt in Religie voor atheïsten (2011). De Botton signaleert dat religies elementen hebben die “nuttig, interessant en troostrijk” zijn. Hij vindt dat we vooral die elementen eruit moeten halen en de rest moeten negeren. Bewaar het kind, gooi weg dat wijwater. In De Bottons visie gaat de klaagmuur digitaal, bieden universiteiten cursussen zingeving aan, en organiseren reisbureaus reizen naar plaatsen die helend kunnen zijn voor lichamelijke of mentale kwalen.

Wat De Botton vergeet (of verzwijgt): het Grotere Verhaal dat in de nieuwe rituelen ontbreekt, is wel degelijk noodzakelijk. Christelijke rituelen als de kerstmis of de paasviering gaven een dieper gevoel van verbondenheid en betekenis omdat ze aansloten bij een verhaal met een sterk symbolische lading. Het levensverhaal van Jezus is niet voor niets zo lang een bestseller geweest. Het is zowel symbolisch als psychologisch van een ongekende diepgang. Jezus, de Zoon, die wordt geboren in armoede en zich voortdurend probeert te bewijzen tegenover zijn (tegelijkertijd afwezige en dominante) Vader. Het volk, dat deze koning eerst aanbidt om zijn wonderen maar dan toch – uit angst? uit afgunst? – zijn hoofd eist. De Vader, wiens beweegredenen duister blijven: was hij al die tijd al van plan zijn kind te offeren? En dan de Moeder, die haar dode zoon in haar armen sluit.

The Greeting (1995) door Bill Viola

Maar nu zitten we dus met een samenraapsel van ritueeltjes waar geen grotere lijn of symbolische waarde meer in te herkennen valt. Noch het Oosten noch het Westen biedt soelaas. De oude rituelen Kerstmis en Pasen zijn uitgeknepen tot alleen de onderbuik nog bevredigd wordt. Carnaval is vooral een zuipfestijn, de oorspronkelijke maatschappijkritische lading komt alleen nog terug in de optochten in de kleine zuidelijke dorpen. En achter de nieuwe rituelen, yogalessen en stiltemeditaties, zit enkel het idee van persoonlijke bevrijding, van lekkerder in je vel zitten. Deze laatste soort rituelen zijn vervangbaar door een bezoek aan een sauna of therapeut. Sterker nog, saunabezoek wordt ons tegenwoordig aangesmeerd als een ritueel.

De nieuwe rituelen zijn zo hol als chocoladekonijnen. We zijn niet alleen zwevende kiezers, maar ook zwevende gelovigen: we zweven van new age naar Scientology naar boeddhisme light. De behoefte aan rituelen en zingeving wordt slim uitgebuit door verkopers van de afdelingen zelfhulp en esoterie. Maar zolang er geen overkoepelend verhaal is, geen verhaal met een symboliek die zo krachtig is dat we onze scepsis massaal aan de kant durven zetten, is er weinig hoop op verlossing. Moeten we ons dan maar overgeven aan tijdelijke wellness? Aangezien we niet meer willen geloven in grote verhalen, lijkt dat het enige wat ons rest. Wij seculieren mogen onszelf complimenteren met ons kritisch vermogen, wij zijn niet zo naïef als die gelovigen. En intussen zetten we in een zijkamertje een mini-altaar neer met een boeddhabeeld erop, gaan we op luxe retraites en buigen we onze lichamen in onmogelijke posities om chakra’s te openen. Iedereen zijn eigen godje.

Met enige regelmaat hoor ik iemand vertellen over het doen van de downward dog in een stilteruimte. Hoe bevrijdend dat was. Op zulke momenten mis ik Jezus.

Mail

Emy Koopman (1985) is Hard//hoofd-redactielid, literatuurwetenschapper, psycholoog en schrijver. Haar debuutroman Orewoet verscheen in september 2016 bij Prometheus. // emy@hardhoofd.com

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer