Roos wil iets veroorzaken en ging te rade in het theater. Ze kreeg vooral veel vragen, maar ook één wijze les." /> Roos wil iets veroorzaken en ging te rade in het theater. Ze kreeg vooral veel vragen, maar ook één wijze les." />
Asset 14

Ben je bereid?

Voor de maatschappelijk geëngageerde theaterbezoeker begon het seizoen confronterend. Roos vroeg zich af hoe we de wereld kunnen redden of in ieder geval iets veroorzaken in Nederland en zocht naar antwoorden in het theater. Ze kreeg een scheldkannonade, verwarring en heel veel vragen voor haar kiezen. En, een beetje verstopt, toch ook een wijze les.

Nu met het aflopen van de zomer de onbezorgde en welverdiende vakantie nog louter een herinnering is, wordt het weer hoog tijd voor actie, statements en verandering. De demonstraties tegen de bezuinigingen op onderwijs, zorg en kunst, de Mars der Beschaving en de vele witte kruizen: allemaal alweer 'lang' geleden, van voor die vakantie, maar zonder dat de zaken er nu beter op zijn geworden. Aan de slag dus. Maar wat als wandelen, schrijven of praten niets uithaalt? Hoe veroorzaak je iets? In de eerste week van het nieuwe theaterseizoen barstte onze hoofdstad bijna uit haar voegen van bekende gezelschappen op het Theaterfestival, van de jonge makers op het Fringe Festival en de initiatieven daarbuiten. De geëngageerde theaterbezoeker die zich afvroeg hoe het nu allemaal verder moet, had vele mogelijkheden om te zien en te horen welke antwoorden activisten en kunstenaars aandroegen op de vraag naar verandering, verbetering, op de vraag hoe iets te veroorzaken.

In de grote zaal van de Stadsschouwburg, wacht ik samen met honderden verwachtingsvolle jonge mensen en een aantal oude hippies op het beroemde Amerikaanse duo The Yes Men. De meeste mensen kennen Andy Bichlbaum and Mike Bonanno van hun bekroonde documentaire The Yes Men Fix the World uit 2009, die een fascinerende blik werpt achter de schermen van hun vele acties in de publieke ruimte, waarbij ze zich vaak voordoen als vertegenwoordigers van grote bedrijven en organisaties. Het live interview op de BBC in december 2004 waarin Bichlbaum namens Dow Chemicals excuses maakt voor de giframp in Bhopal in 1984 en belooft dat het bedrijf honderden miljoenen vrijmaakt voor alle slachtoffers is inmiddels een klassieker.

Deze twee mannen, die in activistische kringen een bijna profetische status genieten, zouden ons in de Stadsschouwburg gaan vertellen wat te doen, onder de noemer The Yes Men Fix The Netherlands. Na een komische act, waarbij twee mensen uit het publiek werden gevraagd de lezing te doen en zijzelf in de zaal gingen zitten, blijkt dat The Yes Men geen stoomcursus hebben hoe we Nederland moeten repareren.

We weten niets over Nederland, we hebben echt geen idee wat er hier allemaal aan de hand is. We hebben ook niet echt iets voorbereid. Maar we kunnen wel wat filmpjes laten zien, en hopen vooral dat jullie vragen aan ons hebben.

De hoop die enkele seconden daarvoor nog de roodfluwelen ruimte had gevuld, maakte plaats voor ongeloof en teleurstelling toen iedereen door kreeg dat er geen profetische boodschap verkondigd zou worden. Geen handleiding om Nederland te redden. Maar had die teleurstelling niet meer met ons eigen falen te maken dan met The Yes Men? Waarom verwachten we van twee Amerikanen dat ze weten hoe Nederland gered kan worden – van een doorgedraaid populisme, van de rücksichtslose bezuinigingen op zorg, onderwijs en kunst, als we dat zelf als inwoners van dit land ook niet weten? Een beetje verward en somber verliet ik de schouwburg; willen we eigenlijk nog wel iets doen? Zijn we niet hopeloos passief geworden door het idee dat een actie niet per se (merkbare) invloed heeft?

Twee uur eerder werd ik op het Fringe Festival ook al behoorlijk terecht gewezen – beter gezegd: flink uitgescholden – door Nik & Ben in hun voorstelling Geintje. Gehuld in roze pakken probeerden ze antwoord te geven op het wereldleed. Ronde steden zijn de oplossing, betoogden ze bijvoorbeeld, in navolging van de documentaire Zeitgeist van Peter Joseph. Maar niets van wat ze aandroegen helpt, was uiteindelijk hun pessimistische conclusie. "We weten al lang hoe we de wereld beter kunnen maken, maar waarom doen we dat niet gewoon?" Nik & Ben zijn boos en teleurgesteld, ze hebben ons afgeschreven als medestanders en willen geen applaus. Enigszins geïrriteerd verliet ik het kleine theaterzaaltje.

Nik & Ben

Die irritatie, dat was blijkbaar de bedoeling. Tijdens een interview vertellen Nik van den Berg en Benjamin Moen (beiden afgestudeerd aan de Toneelacademie Maastricht) de volgende dag dat ze tijdens hun opleiding leerden 'niet met het vingertje te wijzen, want dat vindt het publiek niet leuk. Maar wat ons betreft mag theater wel een beetje jeuken.' Met hun harde retoriek, roze pakken en rookmachines lieten ze zien dat een een mooie verpakking meer aandacht krijgt dan nuance. 'Nuance zit ons tegenwoordig, helaas, vaak in de weg om actie te ondernemen, iets te doen. Maar wij willen niet dat er een gevoel van machteloosheid overheerst. Voor ons als theatermakers is dit een manier om iets te zeggen.' En wat Nik & Ben betreft doen ze dat niet alleen in de theaterzaal. Waar en wanneer weten ze nog niet precies, in ieder geval willen ze buiten de zaal een nieuw publiek aanspreken.

Goed, buiten de theaterzaal. De Club gaat de stad in om te tonen dat het kan, dat ze iets kunnen veroorzaken en niet volgzaam slapend hoeven te sterven. De Club is een initatief van Stichting Nieuwe Helden, onder leiding van regisseur Lucas de Man. Na hun veelbezochte voorstelling vorig jaar, gebaseerd op de film Fight Club, besloot de groep buiten de vorm van theater verder te gaan met hun zoektocht naar ontmoetingen, naar mensen die 'iets willen veroorzaken'. In een oude loods in het oosten van Amsterdam komen de leden van De Club bij elkaar, en als bezoeker ben je 'aspirant-lid'. Alles wordt omgeven door een duistere mystiek, en in de trailer zien we een woest kijkende Tygo Gernandt, struinend door een donkere stad. 'Ben je bereid?', is telkens de vraag, nog voordat je weet waartoe je bereid moet zijn. Hoewel het vechten nog wel een rol speelt, blijken de stoere mannen met spijkerbroeken en boze gezichten vooral heel aardig, en vol twijfels. 'We hebben geen vaste waarheid meer, geen ideologie, geen religie.' Eenzame individuen zijn we, die alles zelf moeten doen. Als ik iets wil veroorzaken, dan zal ik het zelf moeten doen, is de boodschap aan mij als aspirant-lid. Er volgt een ultieme test, waar ik uiteindelijk helemaal het heft in eigen handen moet nemen. 'En nu, heb ik nu iets veroorzaakt?', vroeg ik me af toen ik weer naar huis liep.

Wie wil weten wat er moet gebeuren om iets te veranderen aan Nederland of de wereld, krijgt in het theater weinig antwoorden. Eerder dan concrete plannen gaat het nog om het benoemen van problemen en het stellen van de vraag of je als bezoeker, toeschouwer of 'aspirant-lid' überhaupt iets wil doen. De eerlijke Yes Men, de beschuldigende vingers van Nik & Ben en de keuze die De Club aan je voorlegt; allemaal vroegen ze naar mijn oprechte, onvoorwaardelijke bereidheid iets te doen. Ik merk dat het niet alleen de nuance is die mij in de weg zit, maar vooral de twijfel aan effectiviteit. Maakt het uit? Heeft mijn actie iets veroorzaakt? Heb ik iets veranderd? Wat was het effect? Achteraf kwam de meest wijze les toch van The Yes Men. Bijna terloops merkte één van de twee op dat ze niet weten of er door hun acties werkelijk dingen veranderd zijn. Jazeker, bedrijven en organisaties hebben hun beleid soms veranderd. 'En door te zeggen dat dat absoluut niet door ons kwam, gaven ze ons eigenlijk het grootste compliment dat we konden krijgen', vertelden ze opgetogen. Het is een kwestie van doen, zonder te weten wat daar de uitkomsten of consequenties van zijn. Het is niet de nuance, maar het denken in termen als effictiviteit en resultaten dat ervoor zorgt dat we niet in actie komen.

Ben je bereid iets te veroorzaken? Hard//hoofd geeft 5x2 kaarten weg voor De Club, tot en met zondag iedere avond in Amsterdam. Stuur een mailtje met je naam, emailadres, de gewenste datum, én hoe vaak je 'ik ben bereid' kan zeggen zonder met je ogen te knipperen naar roos@hardhoofd.com – en wie weet wordt jij toegelaten tot De Club.

Nik & Ben spelen Geintje nog op 22 en 23 september in Huis van Bourgondië in Maastricht, op 14 oktober in Theater Kikker in Utrecht en op 23 november op het Jonge Harten Festival in Groningen.

Mail

Roos Euwe

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar

Notice: Undefined variable: articleCount in /home/hardhoof/staging.hardhoofd.com/releases/20200503005100/public/content/themes/hardhoofd6/components/ctas/latest-posts.php on line 24
het laatste
10 jaar HH

10 jaar HH

Hard//hoofd is een vrije ruimte voor verbeelding en verhalen. Een niet-commercieel platform waar talent online en offline de ruimte krijgt om te experimenteren en zich te ontwikkelen. Het bestaan van zo’n plek is niet vanzelfsprekend. Sluit je daarom bij ons aan. We zijn bewust gratis toegankelijk en advertentievrij. Wij geloven dat nieuwe makers vooral een... Lees meer

Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer