Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />

Illustratie: Gemma Pauwels

Hoe weet zo'n klein wit pilletje nou waar jouw pijn zit?" />
nieuwsbrief
Asset 14

Aspirine

Brankele onderzoekt deze keer wat de katerbestrijder nu werkelijk doet in je lichaam. Hoe weet dit witte pilletje waar je pijn zit en hoe het te bestrijden? Is het inderdaad waar dat aspirine preventieve werkingen kan hebben? Moeten we allemaal een pilletje bij het ontbijt gaan nemen?

Mail

Eén van de dingen die alle jaren met elkaar gemeen hebben is de nieuwjaarskater. Op 1 januari ligt toch minstens de helft van de bevolking tot na het middaguur in bed (behalve misschien die mafkezen van de nieuwjaarsduik) en voelt zich ietwat brak. Een aspirientje tegen de hoofdpijn is dan snel genomen. Dan denk ik altijd aan wat mijn oppaskind vroeg: “Hoe weet een aspirientje waar de pijn zit?” Ze had een punt. Het is best gek dat zo’n klein wit pilletje alle soorten pijnen kan verhelpen, terwijl hoofdpijn toch echt iets anders is dan enorme spierpijn of menstruatiepijn. Bovendien vermindert aspirine ook nog eens je koorts en remt het ontstekingen. Het is een soort duizend-dingen-doekje dat alles oplapt. Hoe kan één pilletje zoveel verschillende werkingen hebben, en helpt het ook nog tegen herseninfarcten?

Geschiedenis

Al bijna vierduizend jaar geleden was men bekend met de pijnstillende effecten van wilgenbladeren. Pas in het begin van de 19e eeuw werd het werkzame extract van deze plant, salicine, geïsoleerd. Vervolgens werd de chemische structuur wat aangepast en verkreeg men salicylzuur. Het Duitse farmaceutische bedrijf Bayer ging verder aan de slag met dit stofje, dat ze Spirsäure noemden. Eind 19e eeuw hingen ze er wat extra moleculen aan en zo verkreeg men acetylsalicylzuur, oftewel A-Spirsäure. Het legendarische “Aspirin” was geboren en kwam in 1900 voor het eerst als tablet op de markt. Inmiddels gaat aspirine met tientallen tonnen per jaar over de toonbank en is het nog steeds een van de meest gebruikte pijnstillers. Waarom is deze afgeleide van het wilgenbladextract zo effectief?

De heilige drie-eenheid: verlicht, verlaag en rem

Het geheim zit hem in de inhibitie. Een vrije interpretatie van de wet van de remmende voorsprong. Kort gezegd remt aspirine de vorming van een enzym dat zelf allerlei pijn-, koorts-, en ontstekingsprocessen in gang zet. Dit enzym heet cyclo-oxygenase, maar wordt voor het gemak – want over het algemeen hebben wetenschappers weinig humor – aangeduid met ‘COX’. COX is op zijn beurt verantwoordelijk voor de aanmaak van prostaglandinen (voor het eerst ontdekt in de prostaatklier, vandaar de naam). Het zijn deze fascinerende stoffen die pijn – teweeggebracht door andere chemische stoffen – verergeren, koorts veroorzaken door de thermostaat in je hoofd op te schroeven, en ontstekingsreacties stimuleren. Dus: aspirine remt COX, waardoor er geen prostaglandinen meer geproduceerd worden. Weg pijn, koorts én ontsteking!

Eigenlijk moet de verwondering juist uitgaan naar het multifunctionele prostaglandine in plaats van naar de stof die haar functies tegenhoudt. Maar goed, achter de schermen krijgt men nou eenmaal nooit de roem die men verdient. Ik ben trouwens geen voorstander van het nemen van aspirine in het geval van koorts. Temperatuurverhoging is namelijk een symptoom van het feit dat je ziek bent, niet de boosdoener zelf. Je lichaam creëert koorts zodat het de ziektekiemen beter kan bestrijden. Als je de koorts remt, voel je je in eerste instantie dus wel beter, maar je verhelpt je ziek-zijn er niet mee.

Bijsluiter ontmaskerd

Laatst kreeg ik na het nemen van een aspirientje zo’n buikpijn dat ik mijn hoofdpijn gelijk vergat. Ik had nog niet gegeten en ook niet genoeg water om het onding mee weg te spoelen. Stom. Aspirine prikkelt de maag behoorlijk, en maag- en darmperikelen zijn dan ook de belangrijkste bijwerkingen. Dit komt doordat je de beveiliging van de maag tegen de zure maagsappen neerhaalt. De prostaglandinen die door aspirine onderdrukt worden, vormen normaal gesproken namelijk een beschermlaag over de maagwand. Wanneer deze verdwijnt kan het maagzuur je maagwand gaan aanvreten.

Illustratie: Gemma Pauwels

Als je genoeg eten en drinken in je buik hebt, is je maag beter tegen deze auto-attack beschermd; vandaar dat je aspirine inderdaad beter volgens de door de bijsluiter aangeraden ‘tijdens of na de maaltijd’ kan innemen. Het effect op je maag wordt overigens versterkt door alcohol, dus het preventieve kater-aspirientje kun je beter pas nuttigen ná het stoppen met drinken. Tenzij je zo grondig te werk wilt gaan dat je zelfs de dronkenschap voorkomt door de hele avond met buikpijn op de bank te liggen.

Heilzaam

Om de zoveel tijd wordt er weer een onderzoek gepubliceerd waaruit zou blijken dat aspirine allerhande preventieve geneeskrachten bezit. Moeten we allemaal de apotheek leegkopen en ons volproppen met aspirine? Wacht daar nog maar even mee. De onderzoeken die zijn gepubliceerd worden vaak binnen de kortste keren weer tegengesproken. Onlangs is er een studie gepubliceerd waarbij mensen die jarenlang dagelijks aspirine slikten ongeveer 20% minder risico hadden om te sterven aan bepaalde soorten kanker. Bijzonder effectief dus, maar gezien je ook een verhoogde kans hebt op maagzweren en interne bloedingen zou ik voor nu slechts het vitamine C-pilletje bij je ontbijt nemen.
Wel is inmiddels redelijk zeker dat een kleine dosis aspirine per dag (ongeveer 30-100mg) gunstig werkt tegen hart- en vaatziekten. Aspirine belemmert namelijk het samenklonteren van bloedplaatjes en voorkomt zo trombose, de vorming van bloedproppen die bloedvaten kunnen dwarsbomen. Het wordt voorgeschreven aan mensen die al eerder een hartinfarct of beroerte hebben gehad en vermindert de kans op herhaling met zo’n 40%. Voor de bijzonder esthetisch verantwoorden onder ons: helaas, het verkleint de kans op spataderen niet.

Zusjes

Sommigen zweren bij aspirine, anderen bij paracetamol of ‘ibu’(profen). Zijn er wel verschillen tussen deze over-de-toonbank te verkrijgen pijnstillers? Het zijn alle drie verschillende stoffen, maar ze grijpen wel allemaal op hetzelfde proces in: het remmen van de vorming van COX. Het grootste verschil is dat paracetamol als enige niet ontstekingsremmend werkt. Daarnaast kan ibuprofen via de huid geabsorbeerd worden en dus ook voor sportblessures gebruikt worden. Als men maagklachten vreest, is paracetamol te verkiezen boven aspirine, omdat het geen nadelige effecten heeft op de maagwand. Verder is paracetamol overigens niet zo onschuldig als het misschien lijkt. Het is de grootste veroorzaker van acuut leverfalen in de Westerse wereld, en paracetamoloverdoses komen het vaakst voor van alle farmacologische overdoses. Het is niet zo rock ’n roll om met paracetamol de laan uit te gaan, als je het mij vraagt.

Mocht je overigens je poes van haar zeurende hoofdpijn willen ontdoen, geef haar dan geen paracetamol. Katten missen een bepaald enzym waardoor ze het niet kunnen afbreken en zelfs de kleinste hoeveelheid paracetamol al fataal kan zijn. Daarentegen kan je hetzelfde principe wel in je voordeel gebruiken bij een slangenplaag. Voor die glibbermannekes is een pilletje namelijk ook fataal, dus een stripje paracetamol in je junglekit kan nog wel eens handig van pas komen.

Brankele Frank

Gemma Pauwels is freelance illustrator en woont in Amsterdam.

We willen je iets vertellen. Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Hoe graag we ook zouden willen; zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. We hebben namelijk te weinig inkomsten om dit vol te houden. Met jouw hulp kunnen we de journalistiek, kunst en literatuur van de toekomst mogelijk blijven maken, en zelfs versterken.

Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door. We zullen je eeuwig dankbaar zijn. Draag Hard//hoofd een warm hart toe.

Word kunstverzamelaar
het laatste
Tip: Kijk slechte televisie

Kijk slechte televisie

'Ik heb afleveringen van The Real Housewives waar Shakespeares beste stukken niet aan kunnen tippen.' Lees meer

 Kamikazeplastics

Kamikazeplastics

Immuuncellen die de minuscule deeltjes onschadelijk proberen te maken, bekopen dat vervolgens met hun eigen leven. Lees meer

Alles vijf sterren: DEZE SERIE IS GEWOON ZO GOED

Het voert te ver om het hele verhaal uit te leggen

Deze week worden we blij van stekjes, een queer Lees meer

Over wulken en burgemeesters 2

Over wulken en burgemeesters

'Een huis is een constructie, maar een huis is ook een gevoel dat gedeeld wordt. Er blijven sporen achter wanneer bewoners sterven. Een huis verandert terwijl het blijft staan.' Lees meer

We laten ons niet sussen 1

We laten ons niet sussen

Twee weken geleden onthaalden politici en de media 2500 protesterende boeren met open armen op het Malieveld. De 35.000 klimaatstakers en de bezorgde burgers van Extinction Rebellion konden rekenen op een stuk minder steun. Wat is er nodig om de urgentie van de klimaatcrisis echt te laten voelen?, vraagt Jarmo Berkhout zich af. De legers... Lees meer

Tip: Leer een ambacht

Leer een ambacht

Nora van Arkel ging spontaan een dag in de leer bij een Berlijnse Meisterbacker. Daar leerde ze minder te denken en meer te doen. Een tip om eens te vragen of iemand je een ambacht wil leren. Lees meer

 Staakt-het-boeren

Staakt-het-boeren

Duizenden boeren toogden naar het Malieveld met hooivork en tractor. Lees meer

Column: September Blues

September Blues

De maand september is weer voorbij en dat betekent voor Trudy afscheid nemen en opnieuw beginnen. Van haar zomerhuisje op het platteland keert ze terug naar het leven in de stad. Lees meer

Filmtrialoog: Manta Ray

Manta Ray

Redacteuren Eva van den Boogaard, Mat Hoogenboom en Oscar Spaans bezochten de bioscoop om het speelfilmdebuut van de Thaise regisseur Phuttiphong Aroonpheng te zien. Het werd een magische ervaring: Manta Ray bleek een even eenvoudige als betoverende vertelling over een voor dood achtergelaten man die door een visser uit de mangrove wordt gered. Mat: Wat... Lees meer

Hard//talk: Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

Bij gelijke geschiktheid tellen kwaliteit en capaciteit net zo goed

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. In tegenstelling tot Ella Kuijpers ziet Gatool Katawazi er wél het belang van in om voorkeur te geven aan de sollicitant die de diversiteit binnen een organisatie versterkt. Afgelopen zomer schreef Ella Kuijpers een Hard//talk waarin zij pleit tegen positieve discriminatie in sollicitatieprocedures. Juist... Lees meer

Inclusiviteit

Echte inclusiviteit is nog ver weg

Het debat over diversiteit en inclusiviteit in de culturele sector gaat niet ver genoeg. Lees meer

Tip: Geef het voordeel van de twijfel

Geef het voordeel van de twijfel

Redacteur Else Boer schippert tussen cynisme en naïviteit. 'Om naïviteit te vermijden, besloot ik dat cynisme een adequate reactie op de wereld was. Maar het continu bevragen van mensen en hun beweegredenen is vermoeiend.' Lees meer

Alles vijf sterren: 14

Geen douche, geen geloof, geen adem

Deze week worden we blij van een zeiltripje naar het Markermeer, een serie over verkeerd geplaatste bewijslast, en een dansvoorstelling van Arnhemse meisjes. Lees meer

Hard//talk: Greta Thunbergs requiem voor een droom

Greta Thunbergs requiem voor een droom

Thunberg deinst er niet voor terug een onderdeel te worden van haar eigen verhaal. Lees meer

Automatische concepten 26

Over de column (niets dan goeds?)

Iduna schrijft al jaren columns voor Hard//hoofd en vraagt zich af: hoe komt het toch dat ze ergens alsnog verwarde gevoelens heeft bij het fenomeen 'column'? Een overpeinzing die terugvoert naar Iduna's jaren op de universiteit en de twijfel over de plek die ze in mag nemen in de wereld. Lees meer

Het verlies van succes 2

Het verlies van succes

In een tijd waarin het steeds noodzakelijker lijkt te worden om prestaties te etaleren, denkt Mare Groen na over het systeem achter onze opvattingen aangaande succes dan wel mislukking. Ik lig nog steeds op bed en ben de hele dag niet buiten geweest. Het is 20.00 uur. Ik heb afgesproken om naar de film te... Lees meer

Tip: Durf hardop te dromen

Durf hardop te dromen

Rose Doolan vertrok jaren geleden naar San Francisco, met wilde plannen en weinig budget. Lees meer

 De blinddoek komt af

De blinddoek komt af

Vrouwe Justitia heeft haar blinddoek afgenomen. Lees meer

Column: Mammie

Mammie

'Arme mammie, sorry mammie!', hoort Trudy in de wachtkamer van het ziekenhuis. De irritatie die dit oproept komt vanuit een nooit gedichte kloof in het verleden. En dat heeft alles met het woord 'mammie' te maken. Lees meer

Alles vijf sterren: Lava, zonlicht en Dracula

Lava, zonlicht en Dracula

Deze week sterren voor twee klassieke films en een zonnige wekker. Lees meer