nieuwsbrief
menu Asset 14

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

Tinderdates, zijn moeder en zijn opa - velen probeerden hem te doen stoppen met roken, maar Koen Schouwenburg steekt nog altijd de ene na de andere op. Met behulp van zijn literaire helden ontleedt Koen het verhaal van een verslaving. Hoe kun je iets volhouden, terwijl je weet hoe dom het is?

Mail

 

'It’s common to fetishize a bad habit. One can will oneself out of obsession, but will itself becomes obsessive.'
Elisa Gabbart – The Self Unstable

1
Ik heb aardig wat onnozele dingen gedaan in mijn leven, maar het domste wat ik ooit deed was beginnen met roken. Het was dom omdat ik wist dat er enkel nadelen zijn, enkel negatieve consequenties. Toch ben ik begonnen. Het is niet alleen dom, het is ook onbegrijpelijk, want ik ben bang voor de dood. En roken, ik hoor het steeds vaker, is dus heel slecht voor je.

‘Roken is niets anders dan spelen met de dood.’

Mijn angst voor de dood weerhoudt me ervan om bepaalde dingen te doen. Bijvoorbeeld in achtbanen gaan; waarom zou ik betalen voor iets waarvan ik blij ben dat ik er levend uitkom? Angst is de angel van mijn leven, behalve als het om roken gaat. Ik blijf sigaretten opsteken. Mijn verslaving onderdrukt mijn angst, want een verslaafde verzint een verhaal zodat hij zijn gewoontes niet hoeft af te breken. In zo’n verhaal is de gewoonte de plaatsvervanger van de plot. ‘Het is overigens opmerkelijk,’ schreef Marcel Proust in De gevangene, ‘dat de bestendigheid van een gewoonte doorgaans samenhangt met de absurditeit ervan.’

In het verhaal ‘Ik was een verdomd goeie roker’ schreef Alejandro Zambra: ‘Sigaretten vormen de interpunctie van het leven.’ Een prachtige zin, een poëtische apologie voor mijn stommiteit. De sigaret is een komma die de beweging van mijn bestaan even tot rust brengt, een klein dammetje dat de stroom tijdelijk tegenhoudt, een pauze in het gevecht met de krioelende gedachten. Ik geloof dat de sigaret een komma is in mijn menselijke komedie.

Gelul van een verslaafde natuurlijk, verslaving is zelfdeceptie; roken is niets anders dan spelen met de dood.

2
Rond mijn tweeëntwintigste, zo’n tien jaar geleden, ben ik gestopt met drinken. Roken is schadelijk voor me op de lange termijn, drank op de korte termijn. Drank zorgt kortstondig voor uitstel; even wordt wat donker is licht en kan ik de lasten dragen en de zwaarte verteren, even vind ik m’n geestelijke geouwehoer niet ondraaglijk, maar de dag erna volgt de ellende.

Moeiteloos ben ik gestopt met het drinken van alcohol, maar mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken, een jaar na mijn eerste sigaret, was een slechte grap. Mijn ouders waren erachter gekomen dat ik rookte.

Over je longen? vroeg mijn moeder.
Ja… Kom... Let’s hug it out moeder.

We omhelsden de ontgoocheling niet weg. Mijn ouders waren zo teleurgesteld dat ik de volgende ochtend besloot om te stoppen en mijn pakje shag weggooide. Het was vooral zonde van het geld, want diezelfde avond kocht ik een nieuw pakje shag. De drift overtroefde de domheid.

Mijn laatste en enige poging om te stoppen met roken was een slechte grap.

Mijn stoppoging was iets minder lachwekkend dan die van Babbit, de hoofdpersoon uit de gelijknamige roman van Sinclair Lewis. Babbit neemt zich vaak voor om te stoppen met roken, maar zijn voornemen strandt telkens vroegtijdig. Op een keer besluit Babbit vlak voor hij in een trein stapt voor de zoveelste keer om te stoppen met roken. Als hij later op zijn bestemming aankomt, stapt hij uit de trein, koopt tabak en steekt er eentje op: hij was vergeten dat hij was gestopt met roken.
De komma in mijn komedie 2
3
In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken. In tegenstelling tot hedendaagse films en series, waarin de roker krampachtig behandeld wordt. Een personage dat een sigaret opsteekt, krijgt vrijwel altijd van een ander te horen dat hij daar echt mee moet stoppen en weet hij wel hoe slecht roken is? In House of Cards rookten Francis en Claire Underwood regelmatig een sigaretje bij het raam. Wanneer Claire in het laatste seizoen een sigaret rookt, loopt Doug Stamper, de voormalige chief of staff van de overleden Francis, naar haar toe, pakt de sigaret uit haar handen en drukt deze uit. Afkeurend zegt hij wat een slechte gewoonte het is. Moordenaar Doug en z’n moraal.

In literatuur wordt gelukkig nog lollig gedaan over roken.

Gelukkig is er J. Kessels, één van de fijnste personages uit de contemporaine Nederlandse literatuur. Niet voor niks heeft P.F. Thomése drie boeken over hem geschreven. J. Kessels rookt, drinkt veel bier en koffie, is fan van Willem II en een groot liefhebber van countrymuziek. Hij piekert er niet over om te stoppen met roken: ‘Stoppen met roken had hij altijd al karakterloos gedrag gevonden, typisch iets voor mensen zonder wilskracht of ruggengraat.’

Zeno Cosini, de hoofdpersoon van Italo Svevo’s roman Bekentenissen van Zeno, is zo’n mens zonder wilskracht. Zijn pogingen om te stoppen met roken zijn tevergeefs: ‘De rondedans van laatste sigaretten, die op mijn twintigste jaar is begonnen, is nog steeds aan de gang.’ Wanneer een sigaret de laatste is, vindt Zeno deze intenser smaken. Met dit verhaal houdt Zeno zijn verslaving in stand.

4

Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte.

Blijkbaar is het voor mensen lastig om mijn overduidelijke domheid te negeren. Ook anti-rokers laten zich dirigeren door gewoontes. Ik ben echter immuun geworden voor de opendeurenwaarschuwingen van anderen dat roken slecht voor je is. Soms is een waarschuwing een oordeel. Roken is slecht voor je, maar ben je een slecht mens als je rookt? Ik had eens een tinderdate en ze wilde niet nog een keer met me afspreken omdat ik rookte, het was niet de stank van de sigaret die haar stoorde: ze wilde niet met iemand afspreken die verslaafd is. Omdat ik haar niet kende – en ik in mijn eigen huis uit het raam moest roken – was ik er niet rouwig om. Niet veel later had ik weer een tinderdate die, toen ze bij mij thuis kwam, gelijk alle deuren en ramen openzette. Pas na deze daad van afkeuring begon het gesprek en om het wat draaglijker te maken stak ik maar een sigaret op.

Eén waarschuwing is blijven hangen, een waarschuwing die steeds vaker opduikt. Mijn opa had jarenlang gerookt en kende daar de tragische gevolgen van. Hij was een lieve man die eigenlijk alles wel goed vond, maar zei op een gegeven moment, nadat hij al veelvuldig was getroffen door lichamelijke ellende, tegen mijn moeder dat ik echt moest stoppen met roken. Maar ik ben een sukkel, een onnozelaar en erger nog: een hypocriet. Zelf steek ik de ene na de andere peuk op, maar tegelijk wil ik absoluut niet dat mijn neefje, mijn held, ooit gaat roken.

Ik heb vaak gezegd, en ik meende het, dat ik zou stoppen met roken als ik kinderen zou krijgen. Ik heb alleen een paar jaar geleden besloten dat ik geen kinderen wil. Ik moet dus een nieuw verhaal verzinnen dat het verhaal van mijn verslaving onschadelijk maakt. De laatste tijd besef ik steeds vaker dat ik, zoals Gregor Hens schreef in zijn rookboek Nicotine, ‘wist dat ik zou moeten stoppen op een gegeven moment.’ Ik weet alleen nog niet wanneer dat moment is.

Lees verder Lees verder Lees verder
Koen Schouwenburg (1986) is criticus en essayist. In 2017 verscheen zijn boek Talend naar betekenis. Het oeuvre van Connie Palmen. Hij woont in Groningen. 
Nik Heemskerk is een illustrator en stripmaker uit Utrecht.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5