nieuwsbrief
menu Asset 14

Presidents-verkiezingen

Tijdens het weekend van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen ging Daan Steinebach naar Frankrijk met een groep alumni van de BKB Academie. Hij bezocht campagnes, redacties en een boerderij, om zoveel mogelijk te begrijpen van een land in verwarring.

Mail

‘We vechten.’ We zitten aan de ronde redactietafel van Libération, de belangrijkste linkse krant van Frankrijk. Mijn gezelschap heeft zich verzameld rond Johan Hufnagel, de ene helft van de tweekoppige hoofdredactie, de eersten onder hen gelijken op de redactie. Libération is 44 jaar geleden opgericht door Jean-Paul Sartre, als spreekbuis voor het Franse marxisme. ‘Maar met leeftijd komt matiging,’ vertelt Hufnagel, ‘dus het marxisme is er wel uit.’ Toch stemde de redactie, bij een interne peiling, overweldigend op linkse kandidaten. En dus vechten ze, die week daarvoor nog, met Le Figaro, een belangrijke rechtse krant.

Over de verkiezingen, die op dat moment bezig zijn, maakt hij zich zorgen. ‘Kranten maken in Frankrijk is heel duur, dus we krijgen subsidie. Als het Le Pen of Fillon wordt, dan hebben we een probleem.’ Vooral Fillon heeft nog een appeltje te schillen met de krant, omdat ze het corruptieschandaal naar buiten brachten dat hem het (zo bleek die avond) het presidentschap heeft gekost. Wat ze dan hadden gedaan? ‘De redactie is jong, gemiddeld rond de 30. We zullen ze leren vechten. Zoals deze krant altijd heeft gevochten.’ Hufnagel wil nog meer ‘in Frankrijk zijn,’ meer jongeren aannemen, liefst uit minderheidsgroepen. ‘We horen de krant van jong Frankrijk te zijn.’

De redactie van Libération (foto: Thomas Smolders)

Frankrijk, het grote land met haar grote mannen. Geleerden beweren dat in geen democratie de macht zo geconcentreerd is als in het Franse presidentschap, een functie die werd gemaakt door en voor géneral De Gaulle. Het land is ostentatief democratisch, maar verkiest een monarch, die kan doen en laten wat hij wil. Door de lange gangen van het presidentieel paleis echoot nog steeds: L’État, c’est moi. Die keuze was altijd helder: rechts of links, gaullistisch of socialistisch.

En het land van de grote instituties: kranten, maar ook partijen. De Parti Socialiste en de erfgenamen van De Gaulle, door Nicolas Sarkozy recent omgedoopt naar Les Républicains. Een land verdeeld in districten waarin de liefst 577 leden van de Assemblée Nationale worden gekozen, met functionarissen, vergaderingen en comités. Wie toegang wil tot de macht, zal zich moeten laven aan het systeem van partijen, hun interne democratie, achterkamers en gekonkel, om, eenmaal in de goede gunst van het partijsysteem (en vooral: de functionarissen daarvan), te kunnen beginnen aan de lange mars door de rangen van de Franse politiek.

Toch lijkt dat nu, in 2017, allemaal op losse schroeven te staan. Of eigenlijk al langer. De bravoure van Sarkozy brak met de rij staatsmannen die hem voorgingen. Hollande wilde, ook tegen die traditie, vooral een président normal zijn. Hij wekte vijf jaar lang vooral de indruk dat dit nu ook weer niet de bedoeling was. Nu is het land in verwarring. Deze campagne is inédite, ongehoord, het woord dat boven elke analyse staat. Het oude, lang zo onbeweeglijke establishment lijkt (definitief?) uitgespeeld. De Parti Socialiste betaalde een hoge prijs voor de blunders van Hollande. François Fillon, de rechtse kandidaat, bleek na een boel gemoraliseer zelf corrupt . De heldere verhoudingen, links of rechts establishment, zijn verdwenen.

Dit jaar gaat het niet meer om welke partij, maar om voor- of achteruit. Naar binnen of naar buiten. Volgens Marine Le Pen: Frankrijk tegenover wilde globalisering. Volgens Emmanuel Macron: een sterk Frankrijk in een sterk Europa tegenover immoreel nationalisme.

En Marche

In een achterafzaaltje in Lille staat Dimitri Salesses, een jongensachtige dertiger in lichtblauw overhemd en met een modern montuur. Hij werkt bij een bank, maar is nu vooral campagneleider voor Emmanuel Macron in Lille. Hij vertelt over het einde van oude politiek, over vernieuwing, over hoop.

Eerder probeerde hij binnen te komen bij de Parti Socialiste, klaar om iets aan zijn frustratie over de politiek te doen. Hij stuitte op een muur van bureaucratie. Nieuwe ideeën waren niet welkom, het deed er alleen toe of je het eens was met het partijkader. Teleurgesteld trok hij zich terug.

Bij Macron is het anders. De beweging die hij begon toen hij afzwaaide als minister van economische zaken van Hollande heeft geen vastgeroest programma, geen partijkader, geen dogmatiek. ‘De tegenstelling tussen links en rechts is voorbij,’ vertelt Salesses, ‘want goede ideeën komen van iedereen. Het gaat om Liberté, Égalité et Fraternité. Het is de kunst die met elkaar te verzoenen.’ Het enige waar En Marche echt van overtuigd is, is Europa. Een sterk Frankrijk in een sterk Europa. ‘Deze nieuwe generatie beseft niet wat er op het spel staat. We kennen geen oorlog, geen crisis. Maar door de opkomst van het populisme besefte ik dat er wel degelijk iets aan de hand is.’

Politieke vernieuwing volgens het boekje, denk ik. Echo’s van Barack Obama, Jesse Klaver, Hans van Mierlo in regenjas.

Een Frans voorbeeld ken ik alleen niet en omdat alle politiek lokaal is, is dit misschien toch nieuw. Dat zou je wel denken als je de uitzinnige menigte bekijkt die zich zondagavond, rond sluitingstijd van de stembureaus, in een hal in het zuidwesten van Parijs heeft verzameld. Dat wil zeggen: die zich langs een kilometer lang traject heeft geworsteld vol tassencontroles (tweemaal), fouilleringen (driemaal en bij elke keer dat je de zaal in en uit loopt), om urenlang in een zweterige zaal te staan waar eten en drinken verboden is. Veiligheid, noodtoestand. Het land staat nog steeds onder hoogspanning. Al waaide het nieuws over de aanslag op de Champs-Élyssee, de donderdag voor de verkiezingen, nog voor de stembusgang over. Alles went, zelfs angst en geweld.

Toch zijn ze hier: een kleine vijfduizend man, waarvan een niet gering deel journalist, overal vandaan. Bij binnenkomst krijg je Franse en Europese vlaggetjes (die laatste wel beduidend kleiner), T-shirts, linnen tasjes. Het publiek is wit, hoogopgeleid en jong. Het enthousiasme waait door de zaal, over de opgeheven bleu-blanc-rouge-vlaggetjes en flarden van de Marseillaise. Elke exitpoll, telkens iets positiever voor Emmanuel Macron, wordt met gejuich onthaald. De steunbetuigingen op France 2, dat op grote schermen wordt geprojecteerd, eveneens.

Maar waar de avond eerst nog iets weg heeft van een wat massaal, juichend televisiefeestje, slaat het om in totale uitzinnigheid als er muziek uit de boxen knalt. Een collectieve verwachting van de grote leider maakt zich meester van de nu nog harder met vlaggetjes zwaaiende menigte. Nog meer Marseillaise en ‘Ma-cron Prési-dent’ vullen de ruimte.

Dat het dan nog het merendeel van een uur duurt voor Macron daadwerkelijk verschijnt, lijkt niet te deren. Noch dat hij een speech geeft die nauwelijks uitstijgt boven het cliché. De behoefte aan verandering in deze zaal is voelbaar en die verandering is nu, al is het door louter toeval, Emmanuel Macron. ‘Aux armes, citoyens,’ klinkt het uit volle borst, ‘marchons, mar-chons.’ Even droomt men hier van hun eigen revolutie en even is de Marseillaise een echt strijdlied.

Franse weerstand

Dat feestje werd niet gewaardeerd . Tot overmaat van ramp waagde Macron het om na afloop met zijn team te gaan eten. Iets dat Nicolas Sarkozy ooit een hele slechte start bezorgde na zijn verkiezing. Macrons fout is ook nog dubbel: het was te uitbundig, hij at te duur en heeft nog niet eens gewonnen.

Het is een veeg teken: misschien is het allemaal toch niet zo rooskleurig. Als je ernaar vraagt, bij taxichauffeurs en andere toevallige voorbijgangers, zegt bijna niemand uit overtuiging op Macron te stemmen, als ze al op hem stemmen. Ze willen geen Le Pen, zeggen ze, geen herhaling van Hollande met Hamon (eveneens Parti Socialiste), vinden Mélenchon (La France insoumise, uiterst links) te extreem en Fillon te corrupt.

Arnaud Delacour ademt een diepe, zeer Franse weerstand tegen verandering. Hij ontvangt ons op zijn statige boerderij in Dommiers, een plaatsje met een paar honderd inwoners tachtig kilometer ten noordoosten van Parijs. We worden ontvangen met zoete broodjes, jus d’orange en instantkoffie. Zijn dochter, haar echtgenoot, zijn ouders, de buurman, een medewerker en een lokale journalist zijn er ook. Het is mengeling van hartelijkheid en nieuwsgierigheid naar een groep Nederlanders die alles over hun land willen weten.

Maar vooral Delacour praat. De voorzitter van de Association Nationale des Producteurs des Pommes de Terre, de Franse bond van aardappeltelers, leidt ons met een PowerPoint door het politieke landschap. Hij zegt neutraal te willen blijven, maar kan zijn voorkeuren maar moeilijk verbergen. Hij windt zich op over de behandeling van François Fillon in de, volgens hem, linkse pers. Uit zijn hele verhaal klinkt een diep wantrouwen. Ook hij zal, uiteindelijk, Macron stemmen (in een tweede ronde tegen Le Pen). Maar het is duidelijk dat hij het andersom wel begrijpt. ‘We zitten op een goede plek hier, maar dat is niet overal zo. We moeten boeren in moeilijke gebieden helpen,’ zegt hij.

Frankrijk is toch het land dat voor alles zichzelf wil blijven. Dat de grote buitenwereld zich opdringt aan de grenzen van het hexagoon mag een gegeven zijn, maar dat is ongewenst verklaard. Een grote meerderheid van de Fransen zegt tegen globalisering te zijn. Het is niet voor niets dat Marine Le Pen tot in den treure herhaalt dat ze wil strijden tegen de mondalisation sauvage, de wilde mondialisering – en Emmanuel Macron dus niet. Haar strijd is meer dan de simpele angst voor anderen. Het gaat om die uniek Franse weigering om zich ooit ook maar iets aan te trekken van anderen – van migranten, waar het ook over gaat, net zo min als van de VS, de Navo, de EU, van alles eigenlijk wat niet Frans is.

Vernieuwing lijkt onvermijdelijk. Maar hoe charmant het project van Emmanuel Macron ook is, het is nog maar de vraag of de Fransen zich daar wat van aan zullen trekken. Als hij wint zal hij vijf jaar aan een dood paard moeten trekken – of beter: een eigenwijze ezel. De strijd met de Assemblée Nationale dat over zes weken een nieuwe samenstelling krijgt, zal niet mals zijn. Als die verkiezing zijn presidentschap niet in de kiem smoort (al geldt dat ook voor Le Pen).

Zondag wordt duidelijk of Frankrijk toegeeft, of niet. En hoe relevant de Fransen het vinden dat wat Marine Le Pen wil gevaarlijk en eng, haar vader een idioot en haar partij fascistisch is. En of ze weten dat ze uiteindelijk toch nooit toe zullen geven. Dat er altijd wijn en kaas zal zijn, koffie en stokbrood met boter voor ontbijt, chansons en pastis. Of dat ze bang zijn dat allemaal te verliezen. En hoe irreëel, naïef en sentimenteel dat ook is, het is niet onvoorstelbaar.

Foto via Flickr.

Lees verder Lees verder Lees verder
Daan Steinebach Daan Steinebach is Hard//hoofd-redactielid. 'The world can move, or not, by changing some words,' zei Toby Ziegler. Daan is overdag student internationaal recht (LLM) aan de VU, 's nachts lezer en soms ook schrijver.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft. Lees meer

Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999. Lees meer

Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid. Lees meer

De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij. Lees meer

Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij. Lees meer

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal. Lees meer

Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij. Lees meer

Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.' Lees meer

Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som. Lees meer

Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt. Lees meer

Essay: ‘Dank voor jullie inzet!'

‘Dank voor jullie inzet!'

Mensen willen het liefst werk doen dat in een positieve zin bijdraagt aan het leven van anderen. Maar is dit wel een haalbaar ideaal? Lees meer

 1

Kerstbezoek voor Gavin Marley

Gavin en Susan lopen elkaar jaren na hun middelbareschooltijd weer tegen het lijf. Gavin, die inmiddels steenrijk is, nodigt de dakloze Susan bij hem thuis uit. Lees meer

Gedachtes over het imposter​syndroom

Gedachtes over het imposter​syndroom

Het jaar is bijna voorbij en daarom zet Hard//hoofd de beste stukken van 2018 nog één keer in de schijnwerpers.   Slimme, competente mensen die ervan overtuigd zijn dat ze hun succes niet verdienen. Het komt zo vaak voor dat er een term voor bestaat: het impostersyndroom. In het kader van de Fakeweek een persoonlijke... Lees meer

Tip: Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

Neem je beste vriend(in) mee naar een kerstdiner

In deze laatste tip van 2018 geeft Emma Stomp op de valreep een onmisbaar advies voor de feestdagen. Lees meer

Mentale maandag: kerst 1

All I Want for Christmas

Mentale gezondheid is belangrijk, maar we praten er weinig over. Daarom gidst Nastia Cistakova je in deze tweewekelijkse beeldcolumn langs de taboes, onhandige vragen en ongemakkelijke antwoorden over psychische problemen. Nastia weet hoe het voelt als het er in dat prachtige hoofd van je soms net wat anders aan toegaat dan ‘normaal’, en ze illustreert herkenbare... Lees meer

Willen wonen in een kerstetalage

Willen wonen in een kerstetalage

Ieder jaar met kerst willen we heel veel spullen kopen. Het zijn rekwisieten voor wanneer we ons even de protagonist in een kerstverhaal willen wanen. Maar doen we dit eigenlijk niet het hele jaar? Lees meer

Alles vijf sterren: Amstelveen, een kroeg en klassieke muziek 1

Stoofvlees, heiligen en de liefde

Deze week spraken drie hard//hoofd-redactieleden hun kersttip voor je in. Van stoofvlees, via Nick Cave, naar oude liefde. Lees meer

De komma in mijn komedie

De komma in mijn komedie

'Roken is niks anders dan spelen met de dood', iedereen weet dat het een slecht idee is, maar toch beginnen mensen eraan. Koen Schouwenburg schrijft over de absurditeit van een verslaving en hoe daarmee om te gaan. Lees meer

Hard//talk: Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

Sociaal ondernemers: stop met vliegen afvangen

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Sociaal ondernemen is de beste keuzes maken in een imperfecte wereld. Stop daarom met elkaar afvallen, vorm samen een front, en focus op de positive impact van duurzame innovatie, betoogt Dylan Meert. Het wordt tijd dat duurzame, eerlijke en sociale initiatieven ophouden met elkaars... Lees meer

Column: Skaten is overleven

Olympisch gezien

Iduna Paalman wil nét naar bed gaan als haar broertje belt. Met gewéldig nieuws. Lees meer

Steun ons en word kunstverzamelaar
Hardhoofd vecht voor de vrijheid van jonge makers om te kunnen maken wat ze willen. Word nu kunstverzamelaar en ontvang de interessantste Hard//hoofd kunstwerken.

Steun ons vanaf €5