nieuwsbrief
menu Asset 14

Waar begint de mening?

Actueel Anouk Kootstra
Mail

De wereld staat in brand en dat mag niet onbeschreven blijven. Na een recente strijd onder professoren op de opiniepagina van de Volkskrant vraagt Anouk Kootstra zich af wat het verband is tussen onderzoeksresultaten en persoonlijke opvattingen.

De afgelopen maanden kruisten twee hoogleraren sociologie hun degens in opiniebijdragen aan de Volkskrant. Ruud Koopmans pleitte voor een herwaardering van de rechten van de nationale meerderheid. Jan Willem Duyvendak verweet Koopmans nativisme, en stelde dat de meerderheid het juist allang voor het zeggen heeft.

Duyvendak was mijn scriptiebegeleider aan de Universiteit van Amsterdam, Koopmans het hoofd van de onderzoeksgroep in Berlijn waar ik vorig jaar een aantal maanden als gastonderzoeker verbleef. Ik waardeer het onderzoek van beide professoren, maar denk dat hun meningsverschil vooral ideologisch van aard is.

Natuurlijk, het is een belangrijke discussie en het staat wetenschappers vrij om hun bijdrage daaraan te leveren in de opiniesectie van een krant. De impliciete wijze waarop beide hoogleraren hun onderzoeksbevindingen en hun mening in elkaar laten overvloeien, vind ik echter problematisch.

Koopmans constateert (als wetenschapper) dat allerlei culturele thema's, zoals de discussies over boerka's of over Zwarte Piet, aan beide zijden van het debat veel emoties losmaken en dat zij het electoraat in handen van populistische en fundamentalistische bewegingen drijven. In één adem gaat hij vervolgens verder: "Om dat te doorbreken, moeten we ons bevrijden van de krampachtige afkeer van het nationalisme", alsof dat een logische gevolgtrekking is van zijn wetenschappelijke constatering. Dat is echter niet het geval – Koopmans geeft hier zijn persoonlijke visie.

Deze twee sociologen doen onderzoek naar hetzelfde vraagstuk. Koopmans constateert naar aanleiding van zijn studie een teloorgang van de rechten van de meerderheid, terwijl Duyvendak precies het tegenovergestelde concludeert: "(...) de legitimiteit van aanspraken van minderheidsgroepen is de afgelopen twintig jaar in Nederland enorm verminderd, terwijl de meerderheidscultuur meer en meer wordt gerespecteerd."

Voor beide professoren geldt dat hun onderzoeksbevindingen overeen lijken te komen met hun persoonlijke opvattingen zoals uiteengezet in hun opiniestukken. Volledig waardenvrije sociale wetenschap is natuurlijk een illusie, maar het voorgaande roept wel vragen op over de rol van ideologie in onderzoek. Leiden de bevindingen van een onderzoeker tot zijn of haar mening? Of is het andersom, en leiden ideologische opvattingen tot onderzoeksresultaten?

Deze kwestie staat niet op zichzelf. Andere voorbeelden zijn het optreden van Paul Cliteur als getuige-deskundige in het proces van Wilders, de arabisten en islamologen die het maar niet eens kunnen worden over de al dan niet gewelddadige aard van de Islam, of recentelijk het promotieonderzoek van Machteld Zee over shariarechtbanken. Het is niet altijd duidelijk waar onderzoeksuitkomsten eindigen, en waar ideologie begint.

Een academische titel brengt autoriteit met zich mee, en daarmee ook verantwoordelijkheid. Hetzelfde geldt voor het noemen of gebruiken van eigen onderzoek om een argument of mening kracht bij te zetten. Ik vind dat zolang wetenschappers onder hun titel schrijven – wanneer zij zich als wetenschappers in een maatschappelijk debat mengen –, zij de scheidslijn tussen de resultaten van hun onderzoek en hun persoonlijke opvattingen strenger moeten bewaken. Geef aan waar onderzoek eindigt, waar ideologie begint, en maak het grijze gebied ertussenin bespreekbaar. Juist zulke openheid kan weerstand bieden tegen de kritiek op wetenschap als 'ook maar een mening'.

Lees verder Lees verder Lees verder

Anouk Kootstra Anouk Kootstra is promovendus politicologie in Engeland en doceert sociale wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Ze verwondert zich over de principes, gebruiken en praktijken binnen de academische wereld.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons