nieuwsbrief
menu Asset 14

Stop het koketteren met Berlijn!

Actueel Daan Steinebach
Mail

In Re: kijkt Hard//hoofd van een afstandje naar actuele zaken. Daan Steinebach doet in Amsterdam twee kleine observaties over Berlijn.

Pas bezocht in filmhuis Kriterion: A German Youth van Jean-Gabriel Périot, over de Baader-Meinhof-groep die in de jaren zeventig terreuraanslagen pleegde in West-Duitsland. De zaal was afgeladen – de geschiedenis trekt en vooral de Duitse. Toen ik de bioscoop uit kwam stond daar een groepje studenten opgewonden te praten. Ze wilden naar Berlijn. ‘We kunnen vast het busje van mijn vader lenen, daar passen we allemaal in’, zei een meisje.

Daarna hoorde ik iets wat ik de laatste tijd vaker hoorde: ‘De Wibautstraat is zo gaaf, net een klein stukje Berlijn!’
Berlijn, Berlijn: het lijkt in Amsterdam de themamuziek van deze tijd te zijn. Een stad waar de geschiedenis zich voortdurend aan je opdringt, loodzwaar en vaak vermengd met de ondraaglijke lichtheid van de moderne stad. Daar is het allemaal gebeurd, die afgrijselijke sequentie van gebeurtenissen: een wereldoorlog, de val van een keizerrijk, hyperinflatie, de brand in de Reichstag, boekverbranding, nog een wereldoorlog, dit keer met totale verwoesting tot gevolg, wederopbouw op ideologische gronden, de bouw van de Muur, de val ervan, de hereniging en wat volgde – het heden.

Aan het begin van dat alles was Berlijn, een eeuw geleden, al een beetje een rovershol: na de Eerste Wereldoorlog was half Europa op de vlucht, met Berlijn als groot verzamelpunt. Vluchtelingen uit de gevallen rijken, heel veel berooide, verbitterde veteranen en regelrecht gespuis verzamelde zich daar, op zoek naar een beetje toekomst of toch in ieder geval iets te drinken en te neuken. Daarop volgden intellectuelen, schrijvers en kunstenaars, op hun beurt weer op zoek naar inspiratie in deze kolkende massa. Wie in het Berlijn van die jaren op z’n dertiende nog niet ontmaagd was (al dan niet voor geld), stond naar het schijnt als preuts te boek.

Was het zaad van wat komen ging toen al in de Berlijnse aarde gezaaid? Niemand weet het, net zomin als iemand weet wat er nog van over is. De geschiedenis is voorbij en tegelijkertijd is ze er voortdurend, als een eeuwige echo.
Op satellietfoto’s van nachtelijk Berlijn kun je aan de kleur van de verlichting de grens tussen Oost en West nog zien – neonwit in West, gloeilampgelig in Oost (waarschijnlijk nog van VEB NARVA, het Volkseigener Betrieb dat lampen maakte in de DDR). Aan de zuidkant, net iets links van het midden, is een zwarte vlek te zien: de oude, verlaten luchthaven Tempelhoff. Ooit vlogen Amerikaanse vliegtuigen daar af en aan met voedsel voor uitgehongerd en ommuurd West-Berlijn.

Nu is Tempelhoff gesloten en lijkt vooral dienst te doen als decor voor vakantiekiekjes. Berlijn is in, hip, happening. Ongetwijfeld heeft dat in de eerste plaats te maken met de feestjes, de biertjes en het feit dat iedereen er naartoe gaat. Maar het lijkt ook te maken te hebben met die loodzware geschiedenis – vandaar die selfies op Tempelhoff, de fascinatie met de RAF en de Wibautstraat.

Er stinkt alleen iets aan. De studenten die na A German Youth naar Berlijn wilden, voelden zich duidelijk aangetrokken door de film. Maar de RAF was actief in West-Duitsland – niet in Berlijn (dat was door de geallieerde bezetting zelfs een ander land. Flauw detail misschien, maar dit soort details bepaalden mensenlevens. Wie aan de verkeerde kant van de grens terechtkwam had niks aan het busje van papa.

En de Wibautstraat, hippe rafelrand van Amsterdam. Nou ja rafels: gewoon bestuurders en speculanten die rijk dachten te worden met al dat beton. Het zou het walhalla van de Nederlandse pers worden, de Volkskrant, het Parool en Trouw betrokken er kantoren, om ze vervolgens weer leeg achter te laten. Nooit gebombardeerd of kapotgeschoten. Dom, enigszins schandalig en lelijk detonerend met de rest van Amsterdam, maar niet ‘net als Berlijn’.

Voor wie het beleefd heeft was de recente geschiedenis van Duitsland geen goed verhaal maar een nachtmerrie, traumatisch en loodzwaar. Ga naar Berlijn, maar laat de geschiedenis aan de Duitsers. Want koketteren met andermans trauma, dat is niet bepaald chic.

Foto via Flickr

Lees verder   Lees verder   Lees verder Lees verder   Lees verder

Daan Steinebach Daan Steinebach is Hard//hoofd-redactielid. 'The world can move, or not, by changing some words,' zei Toby Ziegler. Daan is overdag student internationaal recht (LLM) aan de VU, 's nachts lezer en soms ook schrijver.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons