nieuwsbrief
menu Asset 14

De vloeibare postmoderniteit

Artikel Jana Antonissen
Mail

“Jongens, weten jullie wat Zygmunt Bauman hierover zou zeggen?”
Inmiddels werpen mijn huisgenoten elkaar zuchtend veelbetekenende blikken toe wanneer ik aan de ontbijttafel weer eens opgewonden met de krant zwaai en de zogenoemde profeet van de liquide moderniteit bij de actualiteit betrek. Ik kan het hen niet kwalijk nemen; te pas en te onpas strooide ik afgelopen maanden met opmerkingen als: “Dit is zo postmodern” en “Alles is vloeibaar geworden”. Vage uitspraken op het eerste gezicht, maar meestal waren ze wel degelijk van toepassing. De postmoderniteit is wat we krijgen in ruil voor religie en ideologie: alle zekerheden op losse schroeven.

Ik raakte helemaal in de ban van postmoderne denkers sinds ik afgelopen semester het sociologische keuzevak Cultuurkritiek volgde. Hoe meer ik las, hoe meer mijn zorgvuldig onderdrukte ongemak groeide: bindingsangst, stress en anti-depressiva zijn namelijk erg goed vertegenwoordigd in mijn omgeving. De postmoderniteit is geen vrolijk sprookje.

Halverwege het semester besloot één van mijn studiegenootjes ermee te kappen. Nadenken over zulke zware onderwerpen maakte haar ongelukkig; ze werd banketbakker. Een begrijpelijke keuze, maar omdat piekeren één van mijn beter ontwikkelde vaardigheden is, besloot ik zelf de cultuurkritiek tot onderwerp van mijn eindverhandeling te promoveren en nog verder te verdwalen in de krochten van de postmoderniteit.

Uiteindelijk is het best leerrijk om eens stil te staan bij de postmoderne invloed op je eigen gedragingen en gedachten. Zo kan ik iedereen aanraden om eens een boek van Zygmunt Bauman ter hand te nemen. Toegegeven, het kost wat moeite om je in te werken in Baumans vreemde taaltje vol verwijzingen en metaforen. Gelukkig bestaat er het gemakkelijke postmoderne alternatief dat YouTube heet. Alleen al de figuur van Zygmunt is het kijken waard: dat Poolse accent, die indrukwekkende wenkbrauwen, die handgebaren! Reken hierbij zijn hoge leeftijd en retorische kwaliteiten en je kan bijna niet anders dan instemmend knikken bij alles wat hij zegt. Zijn filmpjes hebben intrigerende titels zoals ‘The Ambiance of Uncertainty', 'No one is in control. That is the major source of contemporary fear' en 'The Global Factory of Wasted Humans'.

Zygmunt Bauman. Foto door M. Oliva Soto via Narodowy Instytut Audiowizualny

Baumans bespiegelingen vonden hun praktische toepassing in mijn dagelijkse leven. Een voorbeeld: vriendin H belt me licht wanhopig op: “Oh help, ik bevind me nu in de COS en al die prachtige afgeprijsde kledingstukken schreeuwen gewoon om mijn aandacht!”. Waarop ik behendig antwoord: “Weet je nog wat Zygmunt zei over de werking van de consumptiemaatschappij? Al koop jij nu die afgeprijsde prachttrui, dan nog zal je verlangen niet gestild zijn”. Mijn wijze woorden worden dan wel met hoongelach ontvangen, ze missen hun effect niet: H verlaat de COS zonder ook maar één kledingstuk aangeraakt te hebben.

Ik vat mijn vergaarde inzichten even kort voor je samen. Altijd handig om zoveel wijsheid in je achterhoofd te hebben wanneer je je weer eens in een vervelende postmoderne situatie bevindt.

1) Wees je ervan bewust dat de markt van de consumptiemaatschappij zich uitstrekt over alle aspecten en activiteiten van het leven. Laat de wegwerpcultuur zich niet installeren in je relationele leven.

2) Ik hield eerder al een pleidooi voor melancholie: het is hoog tijd voor een herwaardering van een gezonde dosis zwaarmoedigheid om de tirannie van Het Genot omver te werpen. Genieten is geen plicht.

3) Er is niks mis mee om af en toe eens lekker afhankelijk van iemand te zijn; gemakkelijk voor jou en de ander stelt een altruïstische daad. Twee vliegen in één klap.

4) Niemand weet ‘wie hij is’ of ‘waar hij naartoe gaat’; identiteit is – ja, hoor – vloeibaar. Staak dus die ‘zoektocht naar jezelf’; wie individuele zelfontplooiing te hoog in het vaandel draagt, is vooral erg eenzaam.

Ik ben benieuwd hoe Bauman zou reageren op de reductie van zijn uitvoerige gedachtegoed tot vier simpele tips. Hij vindt het vast erg postmodern.


Jana Antonissen Jana Antonissen (1992) schrijft sinds twee jaar voor De Morgen over alles dat binnen het breed rekbare begrip cultuur past.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons