nieuwsbrief
menu Asset 14

Ouderen voor ouderen

Artikel Jan Postma
Mail

Hard//hoofd staat vandaag in het teken van vergrijzing. Jan peinst over Henk Krol en zijn 50Plus en een oud WRR-rapport. “Het heeft er alle schijn van dat we nogal wat fout hebben gedaan. En dan is Henk Krol misschien nog een lichte straf.”

1)

In een mooi stuk in Vrij Nederland werden afgelopen week vijf jonge intellectuelen geportretteerd. Nu is het altijd fijn wanneer dat woord zonder ironie wordt gebezigd, maar de vijf hadden over het algemeen ook zinnige dingen te melden. Terwijl het gesprek op de maatschappelijke neiging tot kortademigheid kwam, zei NRC-columnist Arjen van Veelen zich een beetje te schamen voor een column die hij schreef over 50Plus leider Henk Krol: “Omdat hij in de peilingen 24 zetels had. Maar in de Kamer heeft hij er maar twee. Absurd eigenlijk dat daar zo’n groot debat over is, en ik daar dan aan meedoe.”

Even was ik geneigd mee te gaan in die nobele zelfkritiek van Van Veelen, er is natuurlijk niets zo stompzinnig als een publiek debat waarvan de richting wordt bepaald door de twijfelachtige rekenmodellen van Maurice de Hond, maar toen dacht ik: nee Arjen, je zat niet fout. Goed, Krol was misschien niet helemaal het juiste onderwerp, maar hetgeen hij belichaamt wel. Het werd een keer tijd dat we het in dit land over het probleem van de grijsaard hebben.

Een statistisch onverantwoord intermezzo vol kromme redeneringen

50Plus heeft nu 2 zetels in de kamer en (op 17 maart) 18 zetels in de onzinnige peiling van Maurice de Hond. Op een Tweede Kamer van 150 zetels is dat respectievelijk 1,3% en 12%. Hoe meer ik erover nadenk, hoe evidenter het is: dat laatste getal geeft, puur gevoelsmatig natuurlijk, de politieke aandacht die demografische ontwikkelingen verdienen veel beter weer. 17% van de bevolking is ouder dan 65. Als politici een tiende van hun tijd zouden hebben besteed aan het oplossen van problemen die voortvloeien uit de vergrijzing, dan waren die problemen er misschien niet meer geweest. Na tien jaar Islamkritiek, Islamkritiekkritiek en dierenbeulenbashen lijkt die 50Plus partij, hoe idioot Jan Nagel en Henk Krol ook mogen zijn, als one-issuepartij een stuk minder misplaatst.

50Plus komt op voor de belangen van ouderen, en hoewel dat an sich natuurlijk nooit een slechte zaak kan zijn, heeft de partij wel heel duidelijk maling aan het idee van een Algemeen Belang. (Trouwens: als sommige oude mensen het zo slecht hebben, waarom dan niet opkomen voor mensen die het slecht hebben?) Hoeveel macht verdient een partij met een onderwijsparagraaf in haar partijprogramma die uit niet veel meer bestaat dan “er komt een lesuur gezond leven over conditie en lichamelijk welzijn o.a. drugs, alcohol, roken, bewegen en voeding” en “er komt een verplicht vak moderne communicatie (internet, tablet e.d.)”. Maar los van dat alles kan 50Plus zijn bestaansrecht wat mij betreft volledig ontlenen aan deze prachtige column die Peter Middendorp schreef over Henk Krols erectiepillen en zijn grenzeloze bereidheid te liegen.

2)

De vergrijzing werd volgens mij al algemeen erkend als probleem in het zure-regentijdperk, toen licht-kalende leraren op mijn basisschool nog echt linnen schoudertasjes met Stop de Bom droegen en het cliché van wollen sokken in sandalen tijdens schooluitjes gewoon op waarheid berustte.

Iedereen weet al een eeuwigheid dat het eraan zat te komen en wat de gevolgen zouden zijn. Hier geen victorie kraaiende Frits Bolkestein 2.0, wiens “I hate to say I told you so” nu al tien jaar onafgebroken uit al zijn politieke poriën lekt, geen Paul Scheffer II die een hele carrière kan teren op één opinieartikel. Nee, die vergrijzing, dat wisten we allemaal al. En hoewel we het er niet echt over wilden hebben, hebben we het toch ook niet echt verzwegen. Geen zorgen voor de dag van morgen, dacht de kiezer. Komt tijd komt raad, dacht de politiek. Niet dus: komt tijd, komt minder zorg.

Ouderen genieten van nutteloosheid en de zon. Foto: Jan Postma.

3)

Een korte zoekactie levert een ruim tweehonderd pagina's tellend WRR-rapport op met de prachtige titel Ouderen voor ouderen, deze maand precies twintig jaar geleden door voorzitter Donner en secretaris Nauta (twee namen in korrelig zwart-wit met die heerlijke geur van 'recente geschiedenis') verzonden aan “de Minister-President Minister van Algemene Zaken De heer drs. R.F.M. Lubbers”.

In de begeleidende brief schreven de auteurs: “In het algemeen geldt dat de keuzen minder pijnlijk zullen zijn naarmate zij vroeger worden gemaakt. De raad meent dat de ouderen van de toekomst zichzelf in ruimere mate zullen moeten onderhouden dan de huidige ouderen, doch dat zij hiertoe in het algemeen ook in staat zullen zijn.”

Onder het kopje 'Draaglast en draagvlak' staat een veelzeggende paragraaf:

“Met alle nadelen die aan de vergrijzing zijn verbonden, is er het voordeel dat zij zich langzaam voltrekt, zich lang tevoren aankondigt en zonder grote schokken verloopt. Tot op zekere hoogte zal de samenleving de gevolgen hiervan wel spontaan kunnen opvangen, zeker zolang de economie groeit en het marktmechanisme zijn werk doet. Echter, juist vanwege de kleine stapjes waarmee het verouderingsproces voortschrijdt, zal de noodzaak van anticipatie op lange-termijnontwikkelingen niet altijd worden gevoeld. Hierdoor kan een neiging ontstaan tot uitstel van beslissingen, met name als deze impopulair zijn, tot een moment waarop zo'n beslissing zich als het ware opdringt en bijna noodzakelijkerwijs ingrijpend moet zijn. […] Het behoort tot de taken van de overheid, hierop zoveel mogelijk te anticiperen, eventueel door 'spontane' aanpassingen te stimuleren of deze in een bepaalde richting te sturen. Accommoderend beleid behoeft dus niet louter afwachtend te zijn.”

Vooral dat “zolang de economie groeit en het marktmechanisme zijn werk doet” doet pijn. We hebben gewacht totdat het marktmechanisme zijn werk een keer niet deed en de economie prompt stopte met groeien – om vervolgens ineens op zelfkastijdende toon te zeggen: aangezien we (lees: kiezer en gekozene) niet wilde luisteren, moeten we (lees: niet-grijsaards) maar voelen. Zoals Marieke Stellinga vorig jaar in de NRC schreef: “De haast rond de wet tekent niet zozeer de daadkracht van de Lente-coalitie maar veeleer het gebrek aan daadkracht van de jaren ervoor. […] Er was […] een immense financiële crisis voor nodig voordat politici het aandurfden de geliefde volksverzekering te versoberen. En zelfs na die crisis van 2008 bleken er nog vier wetsvoorstellen nodig om het politiek eens te worden.” Wanneer je die paragraaf in het WRR-rapport en Stellinga's woorden leest, heeft het er alle schijn van dat we nogal wat fout hebben gedaan. En dan is Henk Krol misschien nog een lichte straf.

4)

In het eerder genoemde stuk in Vrij Nederland zegt de jonge filosofe Simone van Saarloos: “Ook de vergrijzing wordt beschreven als een groot probleem, terwijl juist de nutteloze fasen van het leven gevierd moeten worden.” Hoewel ik het er mee eens ben dat nutteloosheid zo veel mogelijk moet worden gevierd, is dit toch een wat kromme redenering. Eerst dacht ik: het is er eentje in de categorie “kanker is een uitdaging”, maar daarmee zou ik Van Saarloos tekortdoen. Ze heeft een punt: nutteloosheid wordt misschien niet direct als inherent problematisch gezien, maar de waarde ervan wordt zelden onderkend. Maar wat als een probleem wordt gezien is niet dat mensen ouder worden, langer gezond blijven en zodoende langer nutteloos kunnen zijn. Het probleem is juist dat die enorme periode van nutteloosheid van de een, die iedereen van harte is gegund, ten koste van de kansen op nutteloosheid van een ander gaat.

En 50Plus? Als Henk Krol, met al zijn leugens en leugentjes, de stem van de onredelijkheid en eigen-generatie-eerst weet te verenigen kunnen de andere partijen gezamenlijk daartegen oppositie voeren. De vraag is alleen of ze er het lef voor hebben. Ze hebben twintig jaar besluiteloosheid goed te maken, misschien helpt dat.


Jan Postma Jan Postma (Delft, 1985) is politicoloog, fotograaf, journalist, parttime einzelgänger en meer. Maar, voordat u zich een beeld denkt te kunnen vormen, toch vooral dat laatste.

Steun ons en word kunstverzamelaar

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een vrijhaven voor jonge en experimentele kunst, journalistiek en literatuur. Een walhalla voor hemelbestormers en constructieve twijfelaars, een speeltuin voor talentvolle dromers en ontheemde jonge honden. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Én onze site is helemaal gratis.

Zonder jou kunnen we dit niet blijven doen. Als je ons steunt, dan maken wij jou meteen kunstverzamelaar door je speciaal geselecteerde kunstwerken toe te sturen. Verzamel kunst en help je favoriete tijdschrift het volgende decennium door.

Steun ons
het laatste
Essay: Je bent pas weg als je niet reageert 2

Je bent pas weg als je niet reageert

Moderne communicatie komt met allerhande sociale ongemakken en twijfels. Maarten Buser over nabijheid en afstand en wat Kanye West hiermee te maken heeft.

Actueel Maarten Buser
Beeld Pirmin Rengers
Column: Glitterachtig afscheid

Glitterachtig afscheid

Oud en nieuw doet Iduna Paalman altijd aan glitters en aan afscheid denken. Door die ene oudjaarsavond van 1999.

Columns & Commentaar Iduna Paalman
Beeld Daphne Prochowski
Gedicht: Heilig is de tong waar de waarheid op ligt


Heilig is de tong waar de waarheid op ligt

Yentl van Stokkum brengt in het kader van de Fakeweek een ode aan de tong, die ieder woord kan omkeren tot het klinkt als de waarheid.

Best of 2018 Yentl van Stokkum
Beeld Ka-Tjun Hau
De noodzaak van het nietsdoen

De noodzaak van het nietsdoen

Koen Schouwenburg schrijft over het schemergebied tussen luieren voor de lol en luieren omdat je niet anders kunt. Proust, Kabouterland, Ottessa Moshfegh en Louis-Ferdinand Céline staan hem bij.

Best of 2018 Koen Schouwenburg
Beeld Merlijn van Bijsterveld
Hard//talk: Het beste van 2018

Het beste van 2018

Hard//hoofd zet de tien beste hard//talks van 2018 op een rij.

Actueel Hard talk-redactie

Donkere materie

Marijn van der Leeuw maakte foto's en Selin Kuscu gebruikte die als uitgangspunt voor een kort verhaal.

Best of 2018 Selin Kuscu
Beeld Marijn van der Leeuw
Biechtweek: Kutmus

Kutmus

Als mensen je niet de kans geven om je diepste gevoelens aan hen op te biechten, kun je altijd nog te biecht gaan bij mussen. Een kort verhaal van Wiard van der Kooij.

Best of 2018 Wiard van der Kooij
Beeld Friso Blankevoort
Mag ik even de aandacht

Mag ik even de aandacht?

'Als we onze gestolen momenten willen terugeisen, moeten we eerst erkennen dat de huidige digitale middelen onze vrijheid niet vergroten, maar inperken.'

Actueel Mathijs Hoogenboom
Beeld Chloé Pérès-Labourdette
Filmtrialoog: The Disciples – een straatopera

The Disciples – een straatopera

'Een opera maken met twintig daklozen is vragen om problemen.' Onze redacteuren namen de proef op de som.

Actueel Redactie
Beeld Friso Blankevoort
Messy shit 3

Messy shit

Lot Veelenturf veranderde hun naam en begon daarmee een zoektocht naar hun nieuwe stem. De acceptatie van hun flexibele genderidentiteit vereist ook een onbevooroordeeld luisteren van hen omgeving, aan wie Lot zich opnieuw voorstelt.

Actueel Lot Veelenturf
Beeld Evelien Cambré

Hard//hoofd is al bijna tien jaar een artistieke en journalistieke vrijhaven voor jong talent en experiment. Elke dag verschijnen op onze site eigenzinnige artikelen, verhalen, poëzie, kunst, fotografie en illustraties van onze jonge makers. Helemaal gratis. We kunnen dit niet blijven doen zonder jouw hulp. Als je ons steunt, dan sturen we je als dank de interessantste Hard//hoofd-kunstwerken toe. Word kunstverzamelaar en help Hard//hoofd het volgende decennium door.

Steun ons